fbpx
Уикипедия

Қасым Аманжолов

Қасым Аманжолов — (1911-1955) қазақ поэзиясының аса көрнекті өкілі, халқымыздың дарынды ақыны.

Қасым Аманжолов
Туған кездегі есімі

Қасым Рақымжанұлы Аманжолов

Туған күні

10 қазан 1911 (1911-10-10)

Туған жері

Қызыл, Қарқаралы ауданы, Қарағанды облысы, Қазақ КСР

Қайтыс болған күні

18 қаңтар 1955 (1955-01-18)(43 жас)

Қайтыс болған жері

Қазақ КСР, КСРО

Ұлты

қазақ

Мансабы

ақын, публицист, аудармашы

Жанры

поэзия, поэма, фельетон

Шығармалардың тілі

қазақша

Қасым Аманжолов– қазақтың аса ірі ақындарының бірі. Оның көркемдік-эстетикалық деңгейі жоғары, қазақ әдебиеті тарихында айтулы орынға ие шығармашылығы, негізінен, поэзиялық туындылардан тұрады. Ақынның әдеби мол мұрасын 7-8 поэмасы мен алуан тақырыптағы лирикалары құрайды.

Қасым Аманжолов – көркем аударма өнерінің де үздік шебері. Ол орыс, Батыс пен Шығыс поэзиясының классикалық туындыларын: лирикалық өлеңдер мен поэма-дастандарын қазақ тіліне шебер аударды.

Қ.Аманжолов – өзінің батыл ойлы, шыншыл да терең сырлы, дауылды поэзиясымен әр буын оқырмандар сүйіспеншілігіне ие болып, жас таланттарға өте күшті әсер етіп келе жатқан біртуар дарын.

Қасым Аманжолов қазіргі Қарағанды облысының Қарқаралы ауданындағы Қызыл деген жерде 1911 жылы дүниеге келеді. Қожас Қаракесек Арғын руынан. Майданнан өлеңмен жазған "Ағайыма" деген хатындағы: "Қыс. Қыстау. Атамекен Қызылдағы" дегендегі Қызыл – сол туған жері. Әкесі де сонда қайтыс болады. Жас болса да Қасым соның бәрін есінде жақсы сақтап қалған. Әке-шешеден жастай жетім қалған, ол біраз жыл ағасының қолында өседі. Алғашында жаңадан ашылған ауыл мектебінде оқып, сауатын ашады. Кейін, 1924 жылы, ағасы Қасымды Семей қаласындағы интернатқа орналастырады. Қасым онда 1927 жылға дейін тәрбиеленеді. Одан әрі қарай үш жыл Семей мал дәрігерлік техникумында оқиды. Алғашқы өлеңдерін де осы кезде жазады. 1930 жылы Алматыға келіп, біраз уақыт "Лениншіл жас" газетінде істейді. 1931 жылы Ленинградтағы орман шаруашылығы институтына түсіп оқиды. Бірақ, денсаулығына байланысты және түскен оқуын да онша ұната қоймағандықтан, бірер жылдан кейін елге оралып, Орал қаласында "Екпінді құрылыс" газетіне қызметке орналасады. Жас ақынның көптеген өлеңдері осы газетте жарық көреді. Әншілік, әртістік өнерге бейім, домбыра, мандолина бастаған бірсыпыра музыкалық аспаптарда еркін ойнайтын ақ көңіл, жайсаң жанды "ерке Қасымның" Оралда болған, әсіресе 1935-1936 жылдары Оралдағы қазақ театрындағы қызмет еткен кезі өміріндегі ең бір қызықты, қымбат шағы болып қалады. Оның бойындағы туа бітті зор таланты да осында белгі беріп, ақындық жолына біржолата бет бұрады. 1938 жылы тұңғыш өлеңдер жинағы "Өмір сыры" деген атпен жарық көреді. Жинаққа енген өлеңдерден болашақтағы кемелденген ақын поэзиясының отты, лепті, сыршыл мінезі танылатын жекелеген жол, шумақтар табылғанымен, тұтастай алғанда, жинақ ақынның әлі де үйрену, еліктеу үстінде екенін көрсететін еді. Әсіресе көзге ауыз әдебиетінің 7-8 буынды терме, толғау үлгілеріне бой ұруы жиі шалынатын. Өлеңіне арқау етіп алған өмір құбылыстарын сырттай таңырқап, тамашалауға, көрген-білгенін тәптіштеп, тізбелеп суреттеуге әуестік байқалатын. Бірақ ақын бұл қалпында көп кідірмей, осыдан кейінгі не бары екі-үш жылда-ақ:

Ішім пысты, жалықтым,
Жүре алман енді аяңдап.
Кенде қаппын, жаңа ұқтым,
Не болса соған аяңдап –

немесе:

Нар тәуекел! Құлаш ұрдым қиынға,
Қайрат шіркін алып шықса, қиын ба!..
Жығылам деп жүре алмаймын жай басып,
Жүгіремін киіп-жарып, айқасып.
Мүлги берсін, ілби берсін қорқақтар,
Іш пыстырып, жалт-жұлт қарап, жай басып
Жығылсам да, жүгірумен өтемін,
Аяңшылдың ақылын мен не етемін.
Жығылармын, алқынармын, шаршармын,
Барар жерге бұрынырақ жетермін, –

дегеніндей-ақ, қатты талпынып, талантына мәдениеті қосылып, ақындықтың шырқау биігіне самғап көтерілді. Махамбет, Абай поэзиясының көркемдік табиғатына терең бойлау, дүниежүзілік поэзияның үздік, асыл үлгілерінен үлкен алымдылық, шалымдылықпен үйрену оның буырқанған күшті талантын тез қанаттаңдырды. Қасым 30-жылдардың өзінде-ақ А.Пушкиннен, М.Лермонтовтан, Т.Шевченкодан, Дж.Байроннан, В.Маяковскийден шебер аудармалар жасады. Бұл оның үлкен поэзияның сырына терең бойлап, ақындық өнерінің қыр-сырын тануына көмектесті. 1939-1940 жылдар ақынның өсу жолындағы елеулі кезең болды. "Нар тәуекел", "Бурабай толқындары", "Дауыл", "Көкшетау", "Орамал", "Сұлтанмахмұт туралы баллада", "Өз елім", "Ғашық едім қайтейін" сияқты тамаша туындылары осы жылдары дүниеге келді. Бұл кезеңдегі ақын өлеңдерінде түр, дыбыстық үндестік, ырғақ жағынан да жаңалықтар көрініс берді. Сондай-ақ, Қасым лирикалық өлеңдермен қатар сүйекті туындылар жазуды да қолға алады, "Құпия қыз", "Бикеш" (алғашында "Азғынбаев" деп аталған) секілді алғашқы поэмаларын жазады.

Ақын 1941 жылы армия қатарына шақырылады. Сол қарсаңда "Мазасыз музыка", "Қоштасу", "Бейсекештің бес ұлы" секілді әсерлі, сыршыл сезімге толы, лепті өлеңдерін жазады. 1941-1943 жылдары Қиыр Шығыста болған Қасым 1943 жылы батыстағы майданға ауыстырылады, содан соғыс аяқталғанға дейін "қанды қырғын, қып-қызыл өрттің ішінде" болады. Намыскер, өр, қайсар Қасым жауынгерлік міндетін жан аямай атқарады, абыройлы болады. Қиыр Шығыс пен батыстағы майдан аралығындағы ұзақ сапар, атамекен – Қазақстанын қақ жарып өтетін жол әсершіл, ұшқыр қиялды ақын жанын қатты тебірентеді. Соның нәтижесінде "Орал", "Сарыарқа", "Байкал", "Өтіп бара жатырмын" тәрізді тек Қасымның ғана емес, сол кездегі бүкіл қазақ поэзиясының жетістігі болып саналатын өлеңдері дүниеге келеді. Ақын рухының бұл қуатты серпілісі майдан жырларына ұласып, мазмұн, тақырып, түр, көркемдік бейнелеу кұралдары, ой мен сезім тереңдігі жағынан жаңа сапа тауып, биік белеске көтеріледі. "Елге хат" (бес бөлімнен тұратын ұзақ толғау), "Ұлы күтіс", "Үстімде сұр шинелім", "Подполковник Әлпинге", "Қапанға", "Сәбитке", "Ғалиға жауап", "Қызғалдақ", "Сен фашиссің, мен қазақпын", "Дариға, сол қыз" сияқты хрестоматиялық өлеңдері мен әйгілі "Ақын өлімі туралы аңыз" поэмасы – соның айғағы.

«Құя алман үгітілген балшық өлең, Көңілімде көл жасаман тамшыменен, Серінің сертке соққан семсеріндей, Өлеңнің өткірін бір алшы менен», — деп ақын бұл кезеңде қазақ өлең өнеріне мазмұн жағынан да, түр жағынан да мол жаңалық әкелген. Көркемдеу құралдарының образды сөз өрнектерінің жан тебірентер жаңа үлгілерін тауып қолданды. Бұл тұста ақынның «Байқал», «Оралым», «Подполковник Альпин», «Дариға сол қыз» өлеңдері, «Мартбек», «Ақын өлімі туралы аңыз» поэмалары жазылды. А-тың «Ақын өлімі туралы аңыз» поэмасын Ғ. Мүсірепов қазақ поэзиясындағы жаңа бетбұрыс деп бағалады. Соғыстан кейін А. не бары он жыл өмір сүрді. Көркемдік сапасы жоғары лирик. өлеңдермен қатар «Боран», «Біздің дастан», «Бикеш», «Жамбыл тойында», «Құпия қыз» тәрізді үлкен эпик. поэмалар жазды. А. ақындығымен қатар үлкен сазгер де болған. Оның әнін де өзі шығарған «Дариға сол қыз», «Туған жер», т.б. шығармалары халықтың сүйікті әндеріне айналған. А. қазақ әдебиетінде аударма жанрының дамуына да зор үлес қосты. Ол А.С. Пушкиннің «Полтава», М.Ю. Лермонтовтың «Маскарад», А.Т. Твардовскийдің «Василий Теркин», Низамидің «Ләйлі-Мәжнүн» поэмаларын, Т. Г. Шевченконың, В. В. Маяковскийдің өлеңдерін қазақ тіліне аударды. Қазақ поэзиясына он буынды өлең түрін енгізіп, оны әбден тұрақтандырды.

Майданнан оралғаннан кейінгі алғашқы жылдары Қасым журнал редакцияларында істейді, ара-тұра поэзия, ақындық өнер тақырыбына сын мақалалар жариялайды, өлеңді де өндіре жазады. Мысалы: 1946 жылы 26 өлең жазыпты, солардың ішінен, әсіресе "Достар", "Туған жер", "Құрбыма", "Сауыншы жеңгейдің жыры", "Домбыра", "Май келді", "Күйім тасып барады, күйім тасып", т.б. көркемдігі жоғары өлеңдерін ерекше атауға болады. Ақын 1947 жылдан бастап сырқатқа шалдығады. Соның өзінде сол жылы он шақты өлең жазып, "Біздің дастан" поэмасын бастайды. М.Лермонтовтың "Маскарад" драмасын, А.Твардовскийдің әйгілі "Василий Теркин" атты ұзақ та күрделі поэмасын өте шебер аударады. 1948 жылы да Қасым көп жазады, "Дауыл" атты жинағы жарық көреді. Ол туралы үлкен ақын әрі поэзия білгірі Әбділда Тәжібаев "Социалистік Қазақстан" газетінде "Дауылды жырлар" деген мақала жазып, аса жоғары бағалайды. Осы жылдары Пушкин мен Лермонтовтың бірсыпыра өлеңдеріне қоса, Пушкиннің "Полтава" поэмасын аударады. "Балбөбек", "Нұрлы дүние" жинақтарын шығарады. 1952 жылы "Таңдамалы шығармалары" жарық көреді. 1954 жылы бүгінде жұрттың көбі жатқа білетін әйгілі "Өзім туралы" толғауын аяқтайды.

Қасымның өлеңдері "Гроза" деген атпен 1946 жылы, "Стихи" деген атпен 1949 жылы орыс тілінде жеке кітап болып басылады. Қасым Аманжолов ұзаққа созылған науқастан 1955 жылғы қаңтардың 17-сінде қайтыс болды. Өлеңдері. Соғыстың алдында Қасым "Өз елім", "Дауыл", "Нар тәуекел", "Талғар" тәрізді әдемі лирикалық өлеңдер жазды. Бұл өлеңдердің кейіпкері – өз елін, туған даласының табиғатын шексіз сүйген, "көк дауылдай кеуделі жігіт" болып өскен қайратты замандасы. Өмірге көзін ашпай жатып, "жетімдік тағдыр" желкелеген балдырғанды өз тәрбиесіне алған Отанын ақын ерекше сезіммен жырлайды:

Өмірге ендім еңбектеп,
Шалқалап әкем шықты үйден.
Жетімдік тағдыр жетті ептеп,
Қабағын жаба түксиген.
Өмірден үміт жоқ өзге,
Даланың тердім тезегін.
Әкем боп таптың сол кезде,
Қайран да менің өз елім.

Қасымның жан күйзелісі үстінде 1938 жылдың өзінде-ақ жазған белгілі өлеңі – "Сұлтанмахмұт туралы баллада". Ақын онда сол кезде екінің бірі айта алмайтын шындықты батылдықпен айта алды. Сұлтанмахмұтты жақтайтын жас ақын мен оны жау санайтын әдебиетші ақын қабірінің басында пікір таластырады.

Бірі айтты:

– Сұлтанмахмұт тірі, – деді,
Мәңгіге өлмес жанның бірі, – деді.
Қазақтың кең даласын аралап жүр,
Өзіндей өжет оның жыры, – деді.
Бірі айтты: – Қателеспе, өлген, – деді,
Жырын да, өзін де оның көмген, – деді.
Болған соң өзі дұшпан, өзі арам,
Тарихқа жазып солай бергем,

– деді.

Сол арада Сұлтанмахмұт қабірінен шыға келіп: "Өлгем жоқ!" – деп дауыстайды. Жас ақынды қолтықтап алып, Жазушылар одағынан мүшелік билетін алуға кетіп бара жатып:

Сен, жігіт, өсек айтып жүргенше құр,
Моламды мен қайтқанша күзете тұр,

деп, масқаралап кетеді. Ол жылдарда мұндай өлең жазу нағыз жүрек жұтқан ерлік болатын. Ал Қасым бір бұл емес, мұндай бірнеше өлең жазған. Оның "Біз кім?", "Ақынның мінезі", "Күлемін де жылаймын" секілді өлеңдері сондай дүниелер.

Жылама сен, күл, – дейді,
Күлсем және сенбейді.
Қара тер боп тергейді:
Неге күлдің сен?

– дейді.

Тоталитарлық жүйе тұсында мықтап өркен жайған күдікшілдік, сенбеу, күйе жағу, пәле жабу сияқты кеселді бұлайша әшкерелеу, зығырданы қайнай айыптау да Қасым сияқты ілуде біреудің ғана қолынан келгені шындық. Қасымның осы тақырыпқа жазған өлеңдері соғыс жылдарында, одан кейін де үзілген жоқ, қайта күшейе, салмақтана түсті. Ондай зілді, ызғарлы лебіздерді ақынның майданнан Ғалиға, Ғабдолға өлеңмен жазған хаттарынан да көруге болады. Қасым поэзиясындағы патриоттық, отаншылдық сезім соғыс жылдарында ерекше күшейді. Соғыстың қатал да ащы шындығы ақынды да, оның жырларын да тың өріс, жаңа биікке самғатты. 40-жылдардың басында Қасым туған жер табиғатының әсем суреттерін жасаған тамаша лирикалық өлеңдер жазды. Қиыр Шығыстан майданға аттанып бара жатқан жолда туған "Байкал", "Сарыарқа", "Ертіс", "Орал" атты өлеңдерінде ақын ел табиғатының әсерлі көріністерін адамның отаншылдық сезімімен терең байланыста көрсетеді. "Оралға" өлеңін:

Оралым, шықтың алдымнан,
Оралым, менің Оралым.
Қол созып қызыл вагоннан
Үстіңнен өтіп барамын,

деп бастап, онда өткізген жастық дәурен қызықты шағын ризалықпен еске түсіреді.

Оралым, сенің қойныңда,
Ойнақтап өткен жылдарым.
Жарқылдап Жайық бойында
Достармен сайран құрғамын.
Шағанның бойы көк шалғын,
Шалқамнан жатқам шаңқай түс.
Гүл болып менің құшағым,
Кеудеме қонған бұлбұл құс.

Кеудесі гүл болып, бұлбұл қонған бұла жастың бақыты қандай ыстық.

Сонау бір шетте, сонау үй,
Кетер ме, сірә, көңілден.
Алушы ед тартып мені ылғи,
Махаббат, жастық лебімен.
Терезе алды – жас терек,
Тұр екен кімдер сүйеніп?
Жүр екен кімдер еркіндеп,
Жүрегін ұстап, үйге еніп?..

Біз де ақынмен бірге сол үй, сол терекке қызыға, тіпті күрсіне қарағандаймыз...

Қош болшы енді, Оралым,
Күле бер шалқып, сайранда
Айтпақшы, қайда бораның
Кетейін алып майданға,

деп, туған ел боранын қатерлі сапарға серік етіп ала кеткісі, сөйтіп, майданға бұрқыратып бірге кіргісі келеді. Ғажап емес пе?! "Байкал" өлеңінде Байкалдың торғын тұман жамылған көлі, таң сәріден кернейлете құйған өзендері, көлге ғашық боп ерте оянған таң – бәрі де ақын қиялын тербетіп, сұлу суретке айналады. Жастық шағын өткізген ыстық қала – Оралға тоқтап, Ертіс, Сарыарқа тұсынан өтіп бара жатқан ақын туған жерге деген мол махаббатын, ел сағынышын төгілте жырлайды. Осындай өр мінезді, сезімтал, патриот ақынның жаумен бетпе-бет кездесуі де есте қаларлықтай. Қасымның майдан жырларының лирикалық кейіпкері – кеудесі кек пен ызаға толы, аса қажырлы жан. Оның "ажалдың дегеніне көнбей", "сескену, қорқу дегенді" білмей, соғыстың ауыртпалығын әр төзіммен көтерген қайсар бейнесі көп өлеңдердің мазмұнын құрайды.

Бармын мен бұл дүниеде, жүрмін тірі,
Жоқсың деп жала жабар қудың бірі.
Түссем де отқа, суға тозар емен,
Солдаттың етігіндей жаньм сірі.

Соңғы бір жолда қаншама тарих, терең мағына бар. Бұл – поэзиядағы бұрын айтылмаған жаңа сөз, тың образ. Онда кайғы да, қайсарлық та, сабыр мен даналық та бар. Бүкпесіз, шыншыл, сыршыл, кемеңгер ақынның:

Мен емес сыртын сылар, іштен іріп,
Кимеймін тұмылдырық, көзілдірік.
Өткізіп өз көзімнен бар өмірді,
Аралап жерде жаяу келем жүріп,

деген сөздерін тебірене оқып, тереңіне ойлана үңілеміз. Ақтарыла сыр ашқан атақты "Ғалиға жауаптан" алынған бұл шумақтан әлдекімнің жат, суық, сұрқай сұлбасы да елес береді. Ол өз аяғынан жүруді, өз көзімен көруді, өз қолымен істеуді ұнатады. Ол жалтармақ емес, ауырдың үстімен, жеңілдің астымен жүрмек емес. Ол өмірдің қайнаған ортасында жүріп, көптің жүгіне өз иығын тосады, бой тасалауды ар көреді, ауыр жүкті арқалаушылардың сапында болу – ол үшін адамгершілік борыш, мерей, мақтанып. Қасымның ақындық көзқарасының, философиясының, эстетикалық принциптерінің түп қазығы – осы. Бұл – алып кайратты, сарқылмас жігерлі, туған еліне қызметші болуды абыройлы үлесім деп білген үлкен дарынның, үлкен қайраткердің өмір мұраты. Қасымның майданда жазылған, оның ішінде елдегі ақын аға, қаламдас құрбыларына жазған шыншыл, сыршыл өлеңдерінен, хаттарынан ақынның өз бейнесін, Отан үшін жанын отқа салып жүрген солдаттың образын көреміз.

Елдегі ақын досы Ғабдолға:
Білмеймін, қайда жоғалттым
Сескену, қорқу дегенді?
Есігін қақтым тозақтың
Өлеңмен келіп мен енді,

– деп сыр ағытса, Ғали ақынға жазған ұзақ жауап хатында:

Ажалдың мен бе көнер дегеніне,
Келермін, күтші, достар, мен еліме,

– деп болашағына нық сенім артады.

Майдан жауынгерінің ер жүрек бейнесін танытар осы тәріздес жолдар Қасымның әскери лирикасында тіптен мол. Ақын өліммен бетпе-бет кездескен шақта пайда болған солдат мінезіндегі мұндай сипаттарды туған елінің тәуелсіздігін қорғау кезінде туған жаңа сапа, ерліктің үлгісі ретінде көрсетеді. Осымен қатар, Қасымда соғыстың ауыр шындығы жағдайындағы солдаттың адамдық сырлары, мұңы, шаттығы, бойын ел, жар сағынышы билеген кезі, сонымен бірге жауға деген кекке толы сезім күйі мол, әсерлі суреттеледі. Ақын соғыстың қиындығын да, үрейлілігін де жасырмайды.

Жылдап бір жүріп, қан жұтқан,
Адамды қылғып тірідей.
Түскендей жерге "тамұқтан"
Қап-қара алып бір дүлей.
Ырсиып темір тістерін,
Жалақтап, жалмап, жұтынып,
Істеп бір алып істерін,
Тұр әлі тоймай құтырып.

Соғыстың үрейлі кейпін ақын осылай бейнелейді. Ол мұндай жағдайда өлімнің де бір-ақ оқ екенін түсінеді. Сонымен бірге мәселе өлуде емес, өмір сүруде, өмір сүрудің тетігі – ерлікте деп біледі. Ақынның:

Өлім – жауым, өмір – дос,
Неге өлейін бостан бос,

немесе:

Қорықпаймын жұтар деп оқ,
Қаршыға жаз жүрегім.
Қорықпаймын бір есерсоқ,
Салар деп қан шеңгелін.
Қорықпаймын жұрт сөзінен
"Тым арзан өлді" деген,

- деуі де сондықтан.

Мұңая күрсінген, көңілденген шақта да ол өмірлік мұратын, азаматтық парызын естен шығармайды.

Қан қақтаған жалпақ дала
Жалындай боп жатты өртеніп
Кешкі аспан қызыл ала
Төмен түсіп тұрды төніп.
Оралғандай тұмша бұлтқа
Отырдым мен бейне кұз тас.
Ішкі толқын теуіп сыртқа
Шашырады көзімнен жас.

"Қапанға" деген өлеңнен алынған осы үзіндіде өмір, өлім жағаласқан соғыс даласындағы солдаттың жан сезімі, күйзелісі өткір, бірақ нанымды берілген. Майдан даласының құбылмалы мінезі де солдат жанын неше түрлі күйге түсіреді. Ақын осы сезімді сол күйінде бүкпесіз суреттейді. Ой, сезім еркіндігін Қасым өзінің туған даласының табиғатынан іздейді. Ғалиға жауабында":

Табиғат – анама мен туғам тартып,
Күн болып күлемін мен балқып, шалқып,
Кек дауыл көкірегімде күрсінгенде,
Бұлт болып арпалысам, жалын шарпып,

–дейді.

Осы тәрізді сезім арпалысының талай кезеңін басынан кешіре отыра, Қасым кейіпкерлері қайсар, ер кейпінен танбайды, жеңіске берік сенеді, оны "қасарыса" күтеді.

Күтудеміз тұрсақ та әзілдесіп,
Арпалысып жүрсек те қан-сөл көшіп
Күтудеміз сонау сұр окоптарда,
Өліп бара жатсақ та талып, өшіп.
Мейлі күтіп шыдамай темір сынсын,
Мейлі көлдер суалсын, тас үгілсін.
Қасарысып біз күттік! Шыда, жүрек,
Бұл ақырғы, ең ауыр болсын бір сын.

Жеңісті осылай күтудің өзінде қаншама қайсар рух пен ерік жатыр. Ақын өмірдің әр алуан жайттарын, адам күйінің сан қилы мезеттерін алып жырлайды. Ол: "мен – солдат", "мен – батыр" немесе "Сен фашиссің, мен қазақпын" дегенде, елінің атынан сөйлейді. Өзі арқылы басқа адамдардың, отандастарының сезімін, ой-арманын бейнелеуге тырысады. Мәселен, фашистерге жалғыз ол ғана емес, бүкіл халық, соның ішінде мыңдаған қазақтар да қарсы соғысты. Ақын осының бәрі үшін поэзия дәстүріне сәйкес бірінші жақта өз атынан сөйлейді. Оны, әдетте, лирикалық қаһарман дейді. Сондықтан әрдайым өз ісін, өз ойын ғана емес, өз ой-сезімі арқылы көпке ортақ, жалпыға тән күй-сырды айтады. Мәселен, фашистерді келекелеп, табалайтын жоғарыда аталған өлеңіндегі: "сен аспанда жұлдыз қақтың, мен далада түйе бақтым" деген жолдар Қасым жас кезінде түйеші болған екен дегенді білдірмейді. Ақын "түйе бақтым" деп ежелгі қазақ тұрмысына тән шаруашылық түрін айтып отыр. Әйтпесе, қазақтар қазіргі заманда ғылым, білімге, мәдениетке жетілген, инженер де, шахтер де, ғалымы да жетерлік халық. Бірақ басқыншылар оларды "тағы", "азиат" деп басынады. Ақын осы психологияны ұғады да, жауын өткір кекесінмен мысқылдайды.

Егер мен де түссем қолға,
Қамар ең-ау, темір торға.
Олай болмай, бұлай болды,
Біздің бақыт, сіздің сорға.
Сен фашиссің, мен қазақпын,
Өзің айтқан "азиатпын".
Таң қаларсын "философым"
Ғажабына табиғаттың.

Көкірегін ұрып, әлемді аяғымның астында таптаймын деген гитлершілдер 1945 жылы өз жерінде күл талқан етілді. Лирикалық қаһарман осыған қуанады, масаттанады. Ақынның өжет те өршіл рухы, жалынды жүрек, жайсаң жаны туған елінің ер мінез, ерен тұлға перзенттеріне ерекше кішіпейіл, айрықша ілтипатты. Сондықтан да қазақтың қаһарман батыр, қайсар перзенті, кемеңгер азаматына арналған "Бауыржан" атты өлеңінде:

Бір дауыл сапырды кеп өрт теңізін,
Теңселтіп темір топан дүние жүзін.
Бетіне туған жердің өшпестей ғып,
Ер жазды өз қанымен жүрген ізін.
Нақ сол кез естідім мен ер дүбірін,
Атағы атын алып келді бұрын.
Үстінде туған елдің тұрды толқып
"Бауыржан Момышұлы" деген бір үн.
Ақынның ақ сұңқардай жүрегі бар
Алқындым, бір көруге болып кұмар
Көктемде күркіреген күн дауысын,
Жер естіп, желкілдеген гүл ынтызар,

–деп, ағынан жарыла ақтарыла жырлайды.

Мұндай буырқанған бұла күшке, шат еркелікке толы, бірде шиыршық атып, тағы бірде қуатты серпіліспен шалқыған сезім драматизмі Қ.Аманжоловтың көптеген өлеңдеріне тән. "Сәбитке" деген өлеңінен автордың ақындық кредосы да, өз мінезі, табиғаты да жақсы аңғарылады. Ақын қадірлі аға, үлкен суреткерге сырын-шынын бүкпестен, жан дүниесін баурап алған отты шабыт, арынды күйді ақтарыла айтып тастайды.

Ішімде жанартаудай жатыр жырым,
Ұшқындап, іште қайнап сұрапылым.
Көрерсіз соның бұрқап атылғанын;
Жаңғыртып жан түкпірін, ойдың шыңын.
Өлеңнің қаптатармын отты селін,
Толассыз топанындай ертегінің.
Білерсіз кім екенін сонда, Секе,
Бұл күнде от шайнаған тентек інің.

Сәбит Мұқановқа арналған осы өлеңнен ақынның асау өрлігін, алғыр зейінін, қырағы да сергек қиялын, отты екпінін, арынды тегеурінін сезінеміз. Майданнан ақын өлмес өмір өлеңін айтып қайтты. Өзінің туған елі – Қазақстанды, туған халқы – қазағын мақтан тұтты. Жүрегін өз Отанына деген шаттық сезім билеген ол "елім бар, Қазақстан" деген сөздерді бар дауыспен жар сала айтады:

Қазақстан дейтін менің бар елім,
Жатыр алып жарты дүние әлемін!
Бұл даланы анам жаспен суарған,
Бұл далада атам қолға ту алған.
Бұл далаға жылап келіп уанғам,
Бұл даланы көріп алғаш қуанғам,
Бұл далада өскен жанда жоқ арман!

Соғыстан соңғы халық шаруашылығын қалпына келтіру ұранына Қасым "Соғыстан соңғы бесжылдық" атты өлеңмен үн қосты. Бұл өлеңнің лирикалық кейіпкеріне де қайсарлық мінез, іскерлік, сертке беріктік тән.

Қасқара шықты майданға,
Қасақы жауды мерт кылдық.
Халқымыз анттан тайған ба,
Құлшына түстік, серт қылдық.
Қираған сәнді қаламыз,
Қаусаған алып заводтар.
Құлпыртып қайта саламыз,
Жағамыз, – дедік, – жаңа оттар!
Өртенген орман, күйінбе,
Сені де қайта егеміз.
Баяғы балғын күйіңе
Келесің қайта дегеміз!
Қайғырма, туған жеріміз,
Жиренген жауың жеңілді.
Бөлейміз нуға сені біз,
Жайқалтып алтын егінді.

Ақынның туған жерге деген жалынды перзенттік сүйіспеншілігі оның "Туған жер" атты ғажайып өлеңінде шалқыған шабытпен суреттелген.

Шықшы тауға, қарашы кең далаға,
Мәз боласың, ұқсайсың жас балаға.
О шеті мен бұ шетіне жүгірсең,
Шаршайсың ба, құмарың бір қана ма?
Неткен байтақ, неткен ұлы жер едің!
Нендей күйге жүрегімді бөледің!
Сенде тудым, сенде өстім, сенде өлсем, –
Арманым жоқ бұл дүниеде,

– дер едім.

Бұл – ақын жүрегін жарып шыққан, зор азаматтық сезімнен туған, патриоттық жыр. Қасымның кейінгі шығармашылығында да соғыс тақырыбы едәуір орын алады. "Дариға, сол қыз" өлеңі өмір шындығын, лирикалық кейіпкердің тебіренісін бейнелеу ерекшелігімен де, түр жағымен де айрықша жаңалық ретінде сүйіндіреді. Әр тармағы он буыннан тұратын өлең Қасымға дейінгі және кейінгі қазақ поэзиясында онша қолданыла қойған жоқ. "Дариға, сол қызда" майдан арпалысы, тарихи шындық, жеке адамның басындағы трагедия және соның бәрінен аман алып шыққан өмірге деген құштарлық оптимистік рухта өрнектелген. Кейіпкердің жан дүниесіндегі бұлқыныстар белгілі тарихи кезеңдегі жеке адам мен қоғам өміріндегі әлеуметтік драматизмді бейнелейтін образдылыққа айналған. Көркемдік-философиялық жинақтаушылық мәнге ие жыр жолдары ақынның тағы бір биікке көтерілгенін танытты. "Көрсетпей жүзін, естіртпей сөзін, қаһарын төгіп тұр долы соғыс", "сапырды дауыл, тебіренді теңіз, тулады толқын, шайқалды шың-құз" деген жолдардан замана трагедиясын, "арманым бар ма өлсем бір көріп, қайда екен, қайда, дариға, сол қыз?" дегеннен лирикалық қаһарманның өмірге деген құштарлығын, махаббат құдіретін, "дедім де тұрдым, жүгіре бердім, қолымда найза, шағылып айға" дегеннен әрі қайсар рухын сезінеміз.

Ақынның бұлайша өзіндік түр іздеуі отызыншы жылдары-ақ, белгі берген болатын. Мәселен, Пушкиннің қайтыс болуына жүз жыл толуына арналған "Ақынның ескерткішіне" (1937), "Отан үшін жан пида!" (1941) өлеңдері 15 буынмен жазылса, "Руставели Шотаға" (1937) өлеңі 16 буынмен жазылған. Мұндай көп буынды өлеңдер ол кезеңде некен-саяқ ұшырасатын. Кейінгі жылдары Қасым көркем аудармамен көп шұғылданды. Т.Шевченко өлеңдерін, Низамидің "Ләйлі мен Мәжнүнін", А.Пушкиннің "Полтавасын", М.Лермонтовтың "Маскарадын", А.Твардовскийдің "Василий Теркинін", т.б. шығармаларын аударуы, ақын ойының тереңдей түсуіне, шеберлігінің өсуіне көп пайдасы тигізді. Өмірінің соңғы кездерінде Қ.Аманжолов өлім, өмір, өмірдің мәні, азаматтық парыз, ақындық борыш жайында көп ойланып, көп толғанды. Ондай өлеңдері – елін, жұртын емірене сүйген азамат акынның жан сыры, ой-сезімі.

Ақын қарызды өтеу, борыштан құтылу жайында жиі айтады. Бойындағы табиғат сыйы – үлкен дарынын сарқа жұмсап, халық игілігіне жарайтын өнер жасасам, кейінгінің кәдесіне асатын мұра қалдырсам деп армандайды. Жеткен биігін місе тұтпай, одан әріге шарықтағысы келеді. Ішінде жанар таудай атылар жыр қазынасы жатқанын сезінеді. Сонау қанды майданда жүргенде: "Қорқамын жұрт сөзінен, тым арзан өлді деген", – деп толғанса, енді "өнерім өзіммен бірге өлмесе екен" деп мазасызданады. "Поэзия асыл жар, тек өзіңе тең болсам", "Көкіректегі күйіңдей жырыңды жаз ерінбей", "Бәрін де беріп ел-жұртқа, қарыздар болмай өлейік", "Көп борыш мойнымызда өтелмеген, ойым жоқ қарыздар боп кетем деген" сияқты өлең жолдарынан соны аңғарамыз. Ұзақ жазып, ақыры 1954 жылы бітірген "Өзім туралы" деген өлеңі акынның іштей ойлану, толғануы, жан сыры әрі кейінге қалдырған аманат сөзі іспетті. Қазір көпшілік жұрт жаттап алған осы өлеңде мынадай жан тербетер шумақтар бар:

Ризамын туғаныма адам болып,
Өкінбен қаламын деп бір күн солып.
Адамзат сапарының мейманымыз
Бір мезет жер бетіне кетер соғып.

Бір күні от өмірім қалса өшіп,
Қайран ел туған жерден кетпес көшіп.
Торқадай жамылып ап топырағын,
Жатармын өз жерімде бір төмпешік.

Өкінбен мен де бір күн өлемін деп,
Өкінем ұқсата алмай келемін деп.
Күніне жүз ойланып, мың толғанам
Өзіммен бірге өлмесін өлеңім деп.

Қандай адалдық, шыншылдық, қандай терең ой, отты сезім! Бар ғұмырын еліне, өлеңіне ғана арнаған, "барым да, бақытым да өлеңім" деп білген ақынның одан өткен куанышы мен уайымы жоқ. Барын да, бақытын да өлең деп білген Қасым бар өмірін әдебиетке арнады. Оның қиындығын да жасырмады. "Нар тәуекел" деп "қиынға кұлаш ұрды". Өмірді шексіз сүйген ақын ауру шағында да рухани күйзеліске берілмей:

Нұрлы дүние – думанды елім,
Жарқылдайсың жас айбынмен.
Бір сен үшін туған едім,
Бір сен үшін жасаймын мен,

– деп жазды. Қандай өр рух, қандай сәулетті сезім!

Қасым шығармашылығы – қазақ поэзиясының асыл үлгілерінің бірі. Халықтың қарапайым ортасынан шыққан жалынды ақын өз тағдырын туған елі тарихымен тұтастықта сезініп, өз өлеңдерінде халық жанына тән ерлік, батырлық, жомарттық сезімді терең көрсетті. Оның батыл ойлы, сыршыл поэзиясының бұрынғысынша әсерлі де тартымды болып келе жатқаны да сондықтан. "Ақын Өлімі туралы аңыз" поэмасы. Қ.Аманжоловтың ғана емес, бүкіл қазақ поэзиясының поэма жанрындағы үздік жетістігі болып табылатын бұл туындыға жас ақын Абдолла Жұмағалиевтің майданда көрсеткен ерлігі арқау болған. Ақындық дарыны үлкен үміт күттірген Абдолла намысқой, отаншыл, қайсар жігіт екен. Майданда соғысып жүріп, оның бөлімшесі немістердің қоршауына түседі. Бір үйдің шатырына паналап, ұрыс жүргізеді. Жолдастары түгел оққа ұшады. Абдолла жалғыз өзі автоматтан оқ жаудырып, немістің рота әскерін үйге жолатпайды, көптеген солдатын қырғынға ұшыратады. Жау "Абдоллаға беріл, кінәңді кешеміз" деп хабарлайды. Абдолла берілмей, соғыса береді, ақыры немістер үйді өртейді. Әдетте, отқа адам төзе алмай, қашады екен. Бірақ Абдолла тапжылмай, үймен бірге өртеніп кеткенше қарсылық көрсетумен болады.

Ол туралы Абдолланың бөлім командирі В.Григорьев: "Жау қоршауында жалғыз калып, арыстандай алысқан айбатты акынның ерлігі бізге батырлықтың асқар шыңындай сезіледі. Ол жан алқымға келгенде, соңғы гранатасын немістерге лақтырады да, ақтық оғы қалғанша автоматты жау өңменінен айырмады", – деп жазды. Поэма Абдолла өмірінің осы бір соңғы кезеңін суреттеуге құрылады. Ақын образды жау қоршауында, от ортасында қалған батырдың бір сәттегі ерлік ісін көрсету арқылы ашады. Туған елінің ерлік дәстүрі мен жауынгерлік антына берік азамат кейпі санада туған жалынды толғаныс арқылы да толыға түседі. Поэма аз сөзбен берілген соғыстың сұрапыл суретінен басталады.

Өмір гүлін жаншып, таптап,
Шаштан сүйреп махаббатты,
Жерімізде жындай каптап,
Найзаға іліп ар-ұятты
Келе жатты сұм жендеттер.

Олардан жиіркеніп жиырылған жер, жауға тамшы татырмай, суын алып қашқан өзендер, жауды бетке ұрып сабалаған жел, дұшпан аяғына бастырғысы келмей, аспанға ұшқан тастар – барлығы да жаудың зұлымдығын көрсетіп, оған деген кекті, ызаны өршітер суреттер. Орман етегінде сатыр-сұтыр жаланған от та жаудың жауыздығын бейнелейді. Қоршаудағы солдат кеудесіне сол оттан кек ұшқыны түскендей әсер қалдырады. Ол Отан жерінде зұлымдық отын жағып отырған жауларына кектенеді.

Қасиет күші ұлы Отанның,
Қанатын бер қыран құстың,
Ашуын бер арыстанның,
Жүрегін бер жолбарыстың!

Күллі әлемнің ашу кегі,
Орна менің кеудеме кеп!
Жау жолына атам сені,
Бомба бол да, жарыл жүрек! –

деп шамырқанады. Қаһарманның ішкі толғанысы ширыға келе, қаһарлы кекке, жан ашуына айналады. "Намысты ұлан аласұрып" жау тобына автоматтан оқ жаудырады. Екі жақ та өшіге өршеленеді. Осы бір өлім мен өмірдің күресін ақын зор ақындық буырқаныспен суреттейді:

Қара толқын орман шашын
Жұлды талдап снарядтар.
Мәңгі мекен көл жағасын
Тастап, суға сүңгіді жар.

Кең даланы жүнше түтіп, орман шашын талдап жұлып, көл жағасы – жар құлатқан снаряд күші батырдың жүрегін шайлықтыра алмайды. Ол ақтық демі біткенше арыстанша алысады.

Ала алмайсың! – деді ер ұлан,
Алмай қойман! – деді жауы.
Қысты келіп жан-жағынан
Темір торлы жау кұрсауы.

Бұл – кейіпкер тағдырының драмалық шиеленіске толы кезі. Үйге бекінген жалғыз адамды ала алмаған жау өрт қояды. Отан алдындағы антына адал солдат жау қолына түскеннен ерлік өлімді артық санайды.

Қызыл жасыл киінген өрт
Көрінді оған боп қыз ойнақ,
Толқып торғын, жайнап букет,
Тым сиқырлы билеп, ойнап.
Ашып отқа омырауын,
Естісін, – деп, – қырсық жауым,
Айтты ол шырқап өрт ішінде
Сүйген әні "Қарғам-ауын".
Қайсар батыр от киінген
Күш-қайратын тіске жиып.
Жаңағы ақшыл ер жүзінен
Жалын тілі тұрды сүйіп...

Абдолланың отқа жанып тұрған шағын да зор ақындық қуатпен ғажайып суретке айналдырған:

Шұғыла шашқан кешкі бұлттай,
Толқын шашта оттар ойнап.
Өрт топанып кешіп Нұхтай,
Жалғыз өзі тұрды бойлап.

Бұл – екінің бірі айта алмайтын жыр, екінің бірі көрсете алмайтын сурет. Өртеніп, жалынға айналып барып, күрт құлаған Абдолла бейнесінен иілмейтін, шарт сынатын қайсар мінез танылады. Ол әсер жауын мазақтап, өлім қойнына өлеңдете кіреді. Ақын кейіпкерін өрт ұстаған Прометейге ұқсата отырып, оның өлімін романтикалық аңызға айналдырады. Оқиға да, адам сезімі де қысталаң шақтағы қозғалысқа негізделіп, оның бойындағы рухтың әр күшін өткір бейнелейді. Ақтық минуттағы соңғы сөзін батыр Отанына, еліне арнайды. Бұл – трагедиялық ақын өлімінің өзінде де үлкен өмір сүйгіштік күш барын танытады. Соғыстың қызып тұрған кезінде жазылған (1943) бұл поэма сол кездің өзінде-ақ, жұртшылық назарын бірден өзіне аударды. Ол жөнінде алғашқы пікір айтқан Ғабит Мүсірепов: "Қасым ақын жанының бар толғауын, кек күшін, сезім тереңін түгел бере алған. Жалынды сөзбен жауға аттандырар, жан сезімімен жас тамшылатар ақын сөзі өзегін, жүрегін тербей шыққан. Қасым поэмасы майданнан соққан жаңа леп сияқты", – деп жазды

  • Adebiportal.kz сайтында
  1. Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
  2. Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
  3. "Қазақ Энциклопедиясы"

Қасым Аманжолов
Қасым, Аманжолов, Тіл, Бақылау, Өңдеу, 1911, 1955, қазақ, поэзиясының, аса, көрнекті, өкілі, халқымыздың, дарынды, ақыны, Туған, кездегі, есіміҚасым, Рақымжанұлы, АманжоловТуған, күні10, қазан, 1911, 1911, Туған, жеріҚызыл, Қарқаралы, ауданы, Қарағанды, облысы. Қasym Amanzholov Til Bakylau Өndeu Қasym Amanzholov 1911 1955 kazak poeziyasynyn asa kornekti okili halkymyzdyn daryndy akyny 1 Қasym AmanzholovTugan kezdegi esimiҚasym Rakymzhanuly AmanzholovTugan kүni10 kazan 1911 1911 10 10 Tugan zheriҚyzyl Қarkaraly audany Қaragandy oblysy Қazak KSRҚajtys bolgan kүni18 kantar 1955 1955 01 18 43 zhas Қajtys bolgan zheriҚazak KSR KSROҰltykazakMansabyakyn publicist audarmashyZhanrypoeziya poema feletonShygarmalardyn tilikazaksha Қasym Amanzholov kazaktyn asa iri akyndarynyn biri Onyn korkemdik estetikalyk dengeji zhogary kazak әdebieti tarihynda ajtuly orynga ie shygarmashylygy negizinen poeziyalyk tuyndylardan turady Akynnyn әdebi mol murasyn 7 8 poemasy men aluan takyryptagy lirikalary kurajdy Қasym Amanzholov korkem audarma onerinin de үzdik sheberi Ol orys Batys pen Shygys poeziyasynyn klassikalyk tuyndylaryn lirikalyk olender men poema dastandaryn kazak tiline sheber audardy Қ Amanzholov ozinin batyl ojly shynshyl da teren syrly dauyldy poeziyasymen әr buyn okyrmandar sүjispenshiligine ie bolyp zhas talanttarga ote kүshti әser etip kele zhatkan birtuar daryn ӨmirbayanyҚasym Amanzholov kazirgi Қaragandy oblysynyn Қarkaraly audanyndagy Қyzyl degen zherde 1911 zhyly dүniege keledi Қozhas Қarakesek Argyn ruynan Majdannan olenmen zhazgan Agajyma degen hatyndagy Қys Қystau Atameken Қyzyldagy degendegi Қyzyl sol tugan zheri Әkesi de sonda kajtys bolady Zhas bolsa da Қasym sonyn bәrin esinde zhaksy saktap kalgan Әke shesheden zhastaj zhetim kalgan ol biraz zhyl agasynyn kolynda osedi Algashynda zhanadan ashylgan auyl mektebinde okyp sauatyn ashady Kejin 1924 zhyly agasy Қasymdy Semej kalasyndagy internatka ornalastyrady Қasym onda 1927 zhylga dejin tәrbielenedi Odan әri karaj үsh zhyl Semej mal dәrigerlik tehnikumynda okidy Algashky olenderin de osy kezde zhazady 1930 zhyly Almatyga kelip biraz uakyt Leninshil zhas gazetinde istejdi 1931 zhyly Leningradtagy orman sharuashylygy institutyna tүsip okidy Birak densaulygyna bajlanysty zhәne tүsken okuyn da onsha unata kojmagandyktan birer zhyldan kejin elge oralyp Oral kalasynda Ekpindi kurylys gazetine kyzmetke ornalasady Zhas akynnyn koptegen olenderi osy gazette zharyk koredi Әnshilik әrtistik onerge bejim dombyra mandolina bastagan birsypyra muzykalyk aspaptarda erkin ojnajtyn ak konil zhajsan zhandy erke Қasymnyn Oralda bolgan әsirese 1935 1936 zhyldary Oraldagy kazak teatryndagy kyzmet etken kezi omirindegi en bir kyzykty kymbat shagy bolyp kalady Onyn bojyndagy tua bitti zor talanty da osynda belgi berip akyndyk zholyna birzholata bet burady 1938 zhyly tungysh olender zhinagy Өmir syry degen atpen zharyk koredi Zhinakka engen olenderden bolashaktagy kemeldengen akyn poeziyasynyn otty lepti syrshyl minezi tanylatyn zhekelegen zhol shumaktar tabylganymen tutastaj alganda zhinak akynnyn әli de үjrenu elikteu үstinde ekenin korsetetin edi Әsirese kozge auyz әdebietinin 7 8 buyndy terme tolgau үlgilerine boj uruy zhii shalynatyn Өlenine arkau etip algan omir kubylystaryn syrttaj tanyrkap tamashalauga korgen bilgenin tәptishtep tizbelep suretteuge әuestik bajkalatyn Birak akyn bul kalpynda kop kidirmej osydan kejingi ne bary eki үsh zhylda ak Ishim pysty zhalyktym Zhүre alman endi ayandap Kende kappyn zhana uktym Ne bolsa sogan ayandap nemese Nar tәuekel Қulash urdym kiynga Қajrat shirkin alyp shyksa kiyn ba Zhygylam dep zhүre almajmyn zhaj basyp Zhүgiremin kiip zharyp ajkasyp Mүlgi bersin ilbi bersin korkaktar Ish pystyryp zhalt zhult karap zhaj basyp Zhygylsam da zhүgirumen otemin Ayanshyldyn akylyn men ne etemin Zhygylarmyn alkynarmyn sharsharmyn Barar zherge burynyrak zhetermin degenindej ak katty talpynyp talantyna mәdenieti kosylyp akyndyktyn shyrkau biigine samgap koterildi Mahambet Abaj poeziyasynyn korkemdik tabigatyna teren bojlau dүniezhүzilik poeziyanyn үzdik asyl үlgilerinen үlken alymdylyk shalymdylykpen үjrenu onyn buyrkangan kүshti talantyn tez kanattandyrdy Қasym 30 zhyldardyn ozinde ak A Pushkinnen M Lermontovtan T Shevchenkodan Dzh Bajronnan V Mayakovskijden sheber audarmalar zhasady Bul onyn үlken poeziyanyn syryna teren bojlap akyndyk onerinin kyr syryn tanuyna komektesti 1939 1940 zhyldar akynnyn osu zholyndagy eleuli kezen boldy Nar tәuekel Burabaj tolkyndary Dauyl Kokshetau Oramal Sultanmahmut turaly ballada Өz elim Ғashyk edim kajtejin siyakty tamasha tuyndylary osy zhyldary dүniege keldi Bul kezendegi akyn olenderinde tүr dybystyk үndestik yrgak zhagynan da zhanalyktar korinis berdi Sondaj ak Қasym lirikalyk olendermen katar sүjekti tuyndylar zhazudy da kolga alady Қupiya kyz Bikesh algashynda Azgynbaev dep atalgan sekildi algashky poemalaryn zhazady Akyn 1941 zhyly armiya kataryna shakyrylady Sol karsanda Mazasyz muzyka Қoshtasu Bejsekeshtin bes uly sekildi әserli syrshyl sezimge toly lepti olenderin zhazady 1941 1943 zhyldary Қiyr Shygysta bolgan Қasym 1943 zhyly batystagy majdanga auystyrylady sodan sogys ayaktalganga dejin kandy kyrgyn kyp kyzyl orttin ishinde bolady Namysker or kajsar Қasym zhauyngerlik mindetin zhan ayamaj atkarady abyrojly bolady Қiyr Shygys pen batystagy majdan aralygyndagy uzak sapar atameken Қazakstanyn kak zharyp otetin zhol әsershil ushkyr kiyaldy akyn zhanyn katty tebirentedi Sonyn nәtizhesinde Oral Saryarka Bajkal Өtip bara zhatyrmyn tәrizdi tek Қasymnyn gana emes sol kezdegi bүkil kazak poeziyasynyn zhetistigi bolyp sanalatyn olenderi dүniege keledi Akyn ruhynyn bul kuatty serpilisi majdan zhyrlaryna ulasyp mazmun takyryp tүr korkemdik bejneleu kuraldary oj men sezim terendigi zhagynan zhana sapa tauyp biik beleske koteriledi Elge hat bes bolimnen turatyn uzak tolgau Ұly kүtis Үstimde sur shinelim Podpolkovnik Әlpinge Қapanga Sәbitke Ғaliga zhauap Қyzgaldak Sen fashissin men kazakpyn Dariga sol kyz siyakty hrestomatiyalyk olenderi men әjgili Akyn olimi turaly anyz poemasy sonyn ajgagy Қuya alman үgitilgen balshyk olen Konilimde kol zhasaman tamshymenen Serinin sertke sokkan semserindej Өlennin otkirin bir alshy menen dep akyn bul kezende kazak olen onerine mazmun zhagynan da tүr zhagynan da mol zhanalyk әkelgen Korkemdeu kuraldarynyn obrazdy soz ornekterinin zhan tebirenter zhana үlgilerin tauyp koldandy Bul tusta akynnyn Bajkal Oralym Podpolkovnik Alpin Dariga sol kyz olenderi Martbek Akyn olimi turaly anyz poemalary zhazyldy A tyn Akyn olimi turaly anyz poemasyn Ғ Mүsirepov kazak poeziyasyndagy zhana betburys dep bagalady Sogystan kejin A ne bary on zhyl omir sүrdi Korkemdik sapasy zhogary lirik olendermen katar Boran Bizdin dastan Bikesh Zhambyl tojynda Қupiya kyz tәrizdi үlken epik poemalar zhazdy A akyndygymen katar үlken sazger de bolgan Onyn әnin de ozi shygargan Dariga sol kyz Tugan zher t b shygarmalary halyktyn sүjikti әnderine ajnalgan A kazak әdebietinde audarma zhanrynyn damuyna da zor үles kosty Ol A S Pushkinnin Poltava M Yu Lermontovtyn Maskarad A T Tvardovskijdin Vasilij Terkin Nizamidin Lәjli Mәzhnүn poemalaryn T G Shevchenkonyn V V Mayakovskijdin olenderin kazak tiline audardy Қazak poeziyasyna on buyndy olen tүrin engizip ony әbden turaktandyrdy Majdannan oralgannan kejingi algashky zhyldary Қasym zhurnal redakciyalarynda istejdi ara tura poeziya akyndyk oner takyrybyna syn makalalar zhariyalajdy olendi de ondire zhazady Mysaly 1946 zhyly 26 olen zhazypty solardyn ishinen әsirese Dostar Tugan zher Қurbyma Sauynshy zhengejdin zhyry Dombyra Maj keldi Kүjim tasyp barady kүjim tasyp t b korkemdigi zhogary olenderin erekshe atauga bolady Akyn 1947 zhyldan bastap syrkatka shaldygady Sonyn ozinde sol zhyly on shakty olen zhazyp Bizdin dastan poemasyn bastajdy M Lermontovtyn Maskarad dramasyn A Tvardovskijdin әjgili Vasilij Terkin atty uzak ta kүrdeli poemasyn ote sheber audarady 1948 zhyly da Қasym kop zhazady Dauyl atty zhinagy zharyk koredi Ol turaly үlken akyn әri poeziya bilgiri Әbdilda Tәzhibaev Socialistik Қazakstan gazetinde Dauyldy zhyrlar degen makala zhazyp asa zhogary bagalajdy Osy zhyldary Pushkin men Lermontovtyn birsypyra olenderine kosa Pushkinnin Poltava poemasyn audarady Balbobek Nurly dүnie zhinaktaryn shygarady 1952 zhyly Tandamaly shygarmalary zharyk koredi 1954 zhyly bүginde zhurttyn kobi zhatka biletin әjgili Өzim turaly tolgauyn ayaktajdy Қasymnyn olenderi Groza degen atpen 1946 zhyly Stihi degen atpen 1949 zhyly orys tilinde zheke kitap bolyp basylady Қasym Amanzholov uzakka sozylgan naukastan 1955 zhylgy kantardyn 17 sinde kajtys boldy Өlenderi Sogystyn aldynda Қasym Өz elim Dauyl Nar tәuekel Talgar tәrizdi әdemi lirikalyk olender zhazdy Bul olenderdin kejipkeri oz elin tugan dalasynyn tabigatyn sheksiz sүjgen kok dauyldaj keudeli zhigit bolyp osken kajratty zamandasy Өmirge kozin ashpaj zhatyp zhetimdik tagdyr zhelkelegen baldyrgandy oz tәrbiesine algan Otanyn akyn erekshe sezimmen zhyrlajdy Өmirge endim enbektep Shalkalap әkem shykty үjden Zhetimdik tagdyr zhetti eptep Қabagyn zhaba tүksigen Өmirden үmit zhok ozge Dalanyn terdim tezegin Әkem bop taptyn sol kezde Қajran da menin oz elim Қasymnyn zhan kүjzelisi үstinde 1938 zhyldyn ozinde ak zhazgan belgili oleni Sultanmahmut turaly ballada Akyn onda sol kezde ekinin biri ajta almajtyn shyndykty batyldykpen ajta aldy Sultanmahmutty zhaktajtyn zhas akyn men ony zhau sanajtyn әdebietshi akyn kabirinin basynda pikir talastyrady Biri ajtty Sultanmahmut tiri dedi Mәngige olmes zhannyn biri dedi Қazaktyn ken dalasyn aralap zhүr Өzindej ozhet onyn zhyry dedi Biri ajtty Қatelespe olgen dedi Zhyryn da ozin de onyn komgen dedi Bolgan son ozi dushpan ozi aram Tarihka zhazyp solaj bergem dedi Sol arada Sultanmahmut kabirinen shyga kelip Өlgem zhok dep dauystajdy Zhas akyndy koltyktap alyp Zhazushylar odagynan mүshelik biletin aluga ketip bara zhatyp Sen zhigit osek ajtyp zhүrgenshe kur Molamdy men kajtkansha kүzete tur dep maskaralap ketedi Ol zhyldarda mundaj olen zhazu nagyz zhүrek zhutkan erlik bolatyn Al Қasym bir bul emes mundaj birneshe olen zhazgan Onyn Biz kim Akynnyn minezi Kүlemin de zhylajmyn sekildi olenderi sondaj dүnieler Zhylama sen kүl dejdi Kүlsem zhәne senbejdi Қara ter bop tergejdi Nege kүldin sen dejdi Totalitarlyk zhүje tusynda myktap orken zhajgan kүdikshildik senbeu kүje zhagu pәle zhabu siyakty keseldi bulajsha әshkereleu zygyrdany kajnaj ajyptau da Қasym siyakty ilude bireudin gana kolynan kelgeni shyndyk Қasymnyn osy takyrypka zhazgan olenderi sogys zhyldarynda odan kejin de үzilgen zhok kajta kүsheje salmaktana tүsti Ondaj zildi yzgarly lebizderdi akynnyn majdannan Ғaliga Ғabdolga olenmen zhazgan hattarynan da koruge bolady Қasym poeziyasyndagy patriottyk otanshyldyk sezim sogys zhyldarynda erekshe kүshejdi Sogystyn katal da ashy shyndygy akyndy da onyn zhyrlaryn da tyn oris zhana biikke samgatty 40 zhyldardyn basynda Қasym tugan zher tabigatynyn әsem suretterin zhasagan tamasha lirikalyk olender zhazdy Қiyr Shygystan majdanga attanyp bara zhatkan zholda tugan Bajkal Saryarka Ertis Oral atty olenderinde akyn el tabigatynyn әserli korinisterin adamnyn otanshyldyk sezimimen teren bajlanysta korsetedi Oralga olenin Oralym shyktyn aldymnan Oralym menin Oralym Қol sozyp kyzyl vagonnan Үstinnen otip baramyn dep bastap onda otkizgen zhastyk dәuren kyzykty shagyn rizalykpen eske tүsiredi Oralym senin kojnynda Ojnaktap otken zhyldarym Zharkyldap Zhajyk bojynda Dostarmen sajran kurgamyn Shagannyn bojy kok shalgyn Shalkamnan zhatkam shankaj tүs Gүl bolyp menin kushagym Keudeme kongan bulbul kus Keudesi gүl bolyp bulbul kongan bula zhastyn bakyty kandaj ystyk Sonau bir shette sonau үj Keter me sirә konilden Alushy ed tartyp meni ylgi Mahabbat zhastyk lebimen Tereze aldy zhas terek Tur eken kimder sүjenip Zhүr eken kimder erkindep Zhүregin ustap үjge enip Biz de akynmen birge sol үj sol terekke kyzyga tipti kүrsine karagandajmyz Қosh bolshy endi Oralym Kүle ber shalkyp sajranda Ajtpakshy kajda boranyn Ketejin alyp majdanga dep tugan el boranyn katerli saparga serik etip ala ketkisi sojtip majdanga burkyratyp birge kirgisi keledi Ғazhap emes pe Bajkal oleninde Bajkaldyn torgyn tuman zhamylgan koli tan sәriden kernejlete kujgan ozenderi kolge gashyk bop erte oyangan tan bәri de akyn kiyalyn terbetip sulu suretke ajnalady Zhastyk shagyn otkizgen ystyk kala Oralga toktap Ertis Saryarka tusynan otip bara zhatkan akyn tugan zherge degen mol mahabbatyn el sagynyshyn togilte zhyrlajdy Osyndaj or minezdi sezimtal patriot akynnyn zhaumen betpe bet kezdesui de este kalarlyktaj Қasymnyn majdan zhyrlarynyn lirikalyk kejipkeri keudesi kek pen yzaga toly asa kazhyrly zhan Onyn azhaldyn degenine konbej seskenu korku degendi bilmej sogystyn auyrtpalygyn әr tozimmen kotergen kajsar bejnesi kop olenderdin mazmunyn kurajdy Barmyn men bul dүniede zhүrmin tiri Zhoksyn dep zhala zhabar kudyn biri Tүssem de otka suga tozar emen Soldattyn etigindej zhanm siri Songy bir zholda kanshama tarih teren magyna bar Bul poeziyadagy buryn ajtylmagan zhana soz tyn obraz Onda kajgy da kajsarlyk ta sabyr men danalyk ta bar Bүkpesiz shynshyl syrshyl kemenger akynnyn Men emes syrtyn sylar ishten irip Kimejmin tumyldyryk kozildirik Өtkizip oz kozimnen bar omirdi Aralap zherde zhayau kelem zhүrip degen sozderin tebirene okyp terenine ojlana үnilemiz Aktaryla syr ashkan atakty Ғaliga zhauaptan alyngan bul shumaktan әldekimnin zhat suyk surkaj sulbasy da eles beredi Ol oz ayagynan zhүrudi oz kozimen korudi oz kolymen isteudi unatady Ol zhaltarmak emes auyrdyn үstimen zhenildin astymen zhүrmek emes Ol omirdin kajnagan ortasynda zhүrip koptin zhүgine oz iygyn tosady boj tasalaudy ar koredi auyr zhүkti arkalaushylardyn sapynda bolu ol үshin adamgershilik borysh merej maktanyp Қasymnyn akyndyk kozkarasynyn filosofiyasynyn estetikalyk principterinin tүp kazygy osy Bul alyp kajratty sarkylmas zhigerli tugan eline kyzmetshi boludy abyrojly үlesim dep bilgen үlken darynnyn үlken kajratkerdin omir muraty Қasymnyn majdanda zhazylgan onyn ishinde eldegi akyn aga kalamdas kurbylaryna zhazgan shynshyl syrshyl olenderinen hattarynan akynnyn oz bejnesin Otan үshin zhanyn otka salyp zhүrgen soldattyn obrazyn koremiz Eldegi akyn dosy Ғabdolga Bilmejmin kajda zhogalttym Seskenu korku degendi Esigin kaktym tozaktyn Өlenmen kelip men endi dep syr agytsa Ғali akynga zhazgan uzak zhauap hatynda Azhaldyn men be koner degenine Kelermin kүtshi dostar men elime dep bolashagyna nyk senim artady Majdan zhauyngerinin er zhүrek bejnesin tanytar osy tәrizdes zholdar Қasymnyn әskeri lirikasynda tipten mol Akyn olimmen betpe bet kezdesken shakta pajda bolgan soldat minezindegi mundaj sipattardy tugan elinin tәuelsizdigin korgau kezinde tugan zhana sapa erliktin үlgisi retinde korsetedi Osymen katar Қasymda sogystyn auyr shyndygy zhagdajyndagy soldattyn adamdyk syrlary muny shattygy bojyn el zhar sagynyshy bilegen kezi sonymen birge zhauga degen kekke toly sezim kүji mol әserli suretteledi Akyn sogystyn kiyndygyn da үrejliligin de zhasyrmajdy Zhyldap bir zhүrip kan zhutkan Adamdy kylgyp tiridej Tүskendej zherge tamuktan Қap kara alyp bir dүlej Yrsiyp temir tisterin Zhalaktap zhalmap zhutynyp Istep bir alyp isterin Tur әli tojmaj kutyryp Sogystyn үrejli kejpin akyn osylaj bejnelejdi Ol mundaj zhagdajda olimnin de bir ak ok ekenin tүsinedi Sonymen birge mәsele olude emes omir sүrude omir sүrudin tetigi erlikte dep biledi Akynnyn Өlim zhauym omir dos Nege olejin bostan bos nemese Қorykpajmyn zhutar dep ok Қarshyga zhaz zhүregim Қorykpajmyn bir esersok Salar dep kan shengelin Қorykpajmyn zhurt sozinen Tym arzan oldi degen deui de sondyktan Munaya kүrsingen konildengen shakta da ol omirlik muratyn azamattyk paryzyn esten shygarmajdy Қan kaktagan zhalpak dala Zhalyndaj bop zhatty ortenip Keshki aspan kyzyl ala Tomen tүsip turdy tonip Oralgandaj tumsha bultka Otyrdym men bejne kuz tas Ishki tolkyn teuip syrtka Shashyrady kozimnen zhas Қapanga degen olennen alyngan osy үzindide omir olim zhagalaskan sogys dalasyndagy soldattyn zhan sezimi kүjzelisi otkir birak nanymdy berilgen Majdan dalasynyn kubylmaly minezi de soldat zhanyn neshe tүrli kүjge tүsiredi Akyn osy sezimdi sol kүjinde bүkpesiz surettejdi Oj sezim erkindigin Қasym ozinin tugan dalasynyn tabigatynan izdejdi Ғaliga zhauabynda Tabigat anama men tugam tartyp Kүn bolyp kүlemin men balkyp shalkyp Kek dauyl kokiregimde kүrsingende Bult bolyp arpalysam zhalyn sharpyp dejdi Osy tәrizdi sezim arpalysynyn talaj kezenin basynan keshire otyra Қasym kejipkerleri kajsar er kejpinen tanbajdy zheniske berik senedi ony kasarysa kүtedi Kүtudemiz tursak ta әzildesip Arpalysyp zhүrsek te kan sol koship Kүtudemiz sonau sur okoptarda Өlip bara zhatsak ta talyp oship Mejli kүtip shydamaj temir synsyn Mejli kolder sualsyn tas үgilsin Қasarysyp biz kүttik Shyda zhүrek Bul akyrgy en auyr bolsyn bir syn Zhenisti osylaj kүtudin ozinde kanshama kajsar ruh pen erik zhatyr Akyn omirdin әr aluan zhajttaryn adam kүjinin san kily mezetterin alyp zhyrlajdy Ol men soldat men batyr nemese Sen fashissin men kazakpyn degende elinin atynan sojlejdi Өzi arkyly baska adamdardyn otandastarynyn sezimin oj armanyn bejneleuge tyrysady Mәselen fashisterge zhalgyz ol gana emes bүkil halyk sonyn ishinde myndagan kazaktar da karsy sogysty Akyn osynyn bәri үshin poeziya dәstүrine sәjkes birinshi zhakta oz atynan sojlejdi Ony әdette lirikalyk kaһarman dejdi Sondyktan әrdajym oz isin oz ojyn gana emes oz oj sezimi arkyly kopke ortak zhalpyga tәn kүj syrdy ajtady Mәselen fashisterdi kelekelep tabalajtyn zhogaryda atalgan olenindegi sen aspanda zhuldyz kaktyn men dalada tүje baktym degen zholdar Қasym zhas kezinde tүjeshi bolgan eken degendi bildirmejdi Akyn tүje baktym dep ezhelgi kazak turmysyna tәn sharuashylyk tүrin ajtyp otyr Әjtpese kazaktar kazirgi zamanda gylym bilimge mәdenietke zhetilgen inzhener de shahter de galymy da zheterlik halyk Birak baskynshylar olardy tagy aziat dep basynady Akyn osy psihologiyany ugady da zhauyn otkir kekesinmen myskyldajdy Eger men de tүssem kolga Қamar en au temir torga Olaj bolmaj bulaj boldy Bizdin bakyt sizdin sorga Sen fashissin men kazakpyn Өzin ajtkan aziatpyn Tan kalarsyn filosofym Ғazhabyna tabigattyn Kokiregin uryp әlemdi ayagymnyn astynda taptajmyn degen gitlershilder 1945 zhyly oz zherinde kүl talkan etildi Lirikalyk kaһarman osygan kuanady masattanady Akynnyn ozhet te orshil ruhy zhalyndy zhүrek zhajsan zhany tugan elinin er minez eren tulga perzentterine erekshe kishipejil ajryksha iltipatty Sondyktan da kazaktyn kaһarman batyr kajsar perzenti kemenger azamatyna arnalgan Bauyrzhan atty oleninde Bir dauyl sapyrdy kep ort tenizin Tenseltip temir topan dүnie zhүzin Betine tugan zherdin oshpestej gyp Er zhazdy oz kanymen zhүrgen izin Nak sol kez estidim men er dүbirin Atagy atyn alyp keldi buryn Үstinde tugan eldin turdy tolkyp Bauyrzhan Momyshuly degen bir үn Akynnyn ak sunkardaj zhүregi bar Alkyndym bir koruge bolyp kumar Koktemde kүrkiregen kүn dauysyn Zher estip zhelkildegen gүl yntyzar dep agynan zharyla aktaryla zhyrlajdy Mundaj buyrkangan bula kүshke shat erkelikke toly birde shiyrshyk atyp tagy birde kuatty serpilispen shalkygan sezim dramatizmi Қ Amanzholovtyn koptegen olenderine tәn Sәbitke degen oleninen avtordyn akyndyk kredosy da oz minezi tabigaty da zhaksy angarylady Akyn kadirli aga үlken suretkerge syryn shynyn bүkpesten zhan dүniesin baurap algan otty shabyt aryndy kүjdi aktaryla ajtyp tastajdy Ishimde zhanartaudaj zhatyr zhyrym Ұshkyndap ishte kajnap surapylym Korersiz sonyn burkap atylganyn Zhangyrtyp zhan tүkpirin ojdyn shynyn Өlennin kaptatarmyn otty selin Tolassyz topanyndaj erteginin Bilersiz kim ekenin sonda Seke Bul kүnde ot shajnagan tentek inin Sәbit Mukanovka arnalgan osy olennen akynnyn asau orligin algyr zejinin kyragy da sergek kiyalyn otty ekpinin aryndy tegeurinin sezinemiz Majdannan akyn olmes omir olenin ajtyp kajtty Өzinin tugan eli Қazakstandy tugan halky kazagyn maktan tutty Zhүregin oz Otanyna degen shattyk sezim bilegen ol elim bar Қazakstan degen sozderdi bar dauyspen zhar sala ajtady Қazakstan dejtin menin bar elim Zhatyr alyp zharty dүnie әlemin Bul dalany anam zhaspen suargan Bul dalada atam kolga tu algan Bul dalaga zhylap kelip uangam Bul dalany korip algash kuangam Bul dalada osken zhanda zhok arman Sogystan songy halyk sharuashylygyn kalpyna keltiru uranyna Қasym Sogystan songy beszhyldyk atty olenmen үn kosty Bul olennin lirikalyk kejipkerine de kajsarlyk minez iskerlik sertke beriktik tәn Қaskara shykty majdanga Қasaky zhaudy mert kyldyk Halkymyz anttan tajgan ba Қulshyna tүstik sert kyldyk Қiragan sәndi kalamyz Қausagan alyp zavodtar Қulpyrtyp kajta salamyz Zhagamyz dedik zhana ottar Өrtengen orman kүjinbe Seni de kajta egemiz Bayagy balgyn kүjine Kelesin kajta degemiz Қajgyrma tugan zherimiz Zhirengen zhauyn zhenildi Bolejmiz nuga seni biz Zhajkaltyp altyn egindi Akynnyn tugan zherge degen zhalyndy perzenttik sүjispenshiligi onyn Tugan zher atty gazhajyp oleninde shalkygan shabytpen surettelgen Shykshy tauga karashy ken dalaga Mәz bolasyn uksajsyn zhas balaga O sheti men bu shetine zhүgirsen Sharshajsyn ba kumaryn bir kana ma Netken bajtak netken uly zher edin Nendej kүjge zhүregimdi boledin Sende tudym sende ostim sende olsem Armanym zhok bul dүniede der edim Bul akyn zhүregin zharyp shykkan zor azamattyk sezimnen tugan patriottyk zhyr Қasymnyn kejingi shygarmashylygynda da sogys takyryby edәuir oryn alady Dariga sol kyz oleni omir shyndygyn lirikalyk kejipkerdin tebirenisin bejneleu ereksheligimen de tүr zhagymen de ajryksha zhanalyk retinde sүjindiredi Әr tarmagy on buynnan turatyn olen Қasymga dejingi zhәne kejingi kazak poeziyasynda onsha koldanyla kojgan zhok Dariga sol kyzda majdan arpalysy tarihi shyndyk zheke adamnyn basyndagy tragediya zhәne sonyn bәrinen aman alyp shykkan omirge degen kushtarlyk optimistik ruhta ornektelgen Kejipkerdin zhan dүniesindegi bulkynystar belgili tarihi kezendegi zheke adam men kogam omirindegi әleumettik dramatizmdi bejnelejtin obrazdylykka ajnalgan Korkemdik filosofiyalyk zhinaktaushylyk mәnge ie zhyr zholdary akynnyn tagy bir biikke koterilgenin tanytty Korsetpej zhүzin estirtpej sozin kaһaryn togip tur doly sogys sapyrdy dauyl tebirendi teniz tulady tolkyn shajkaldy shyn kuz degen zholdardan zamana tragediyasyn armanym bar ma olsem bir korip kajda eken kajda dariga sol kyz degennen lirikalyk kaһarmannyn omirge degen kushtarlygyn mahabbat kudiretin dedim de turdym zhүgire berdim kolymda najza shagylyp ajga degennen әri kajsar ruhyn sezinemiz Akynnyn bulajsha ozindik tүr izdeui otyzynshy zhyldary ak belgi bergen bolatyn Mәselen Pushkinnin kajtys boluyna zhүz zhyl toluyna arnalgan Akynnyn eskertkishine 1937 Otan үshin zhan pida 1941 olenderi 15 buynmen zhazylsa Rustaveli Shotaga 1937 oleni 16 buynmen zhazylgan Mundaj kop buyndy olender ol kezende neken sayak ushyrasatyn Kejingi zhyldary Қasym korkem audarmamen kop shugyldandy T Shevchenko olenderin Nizamidin Lәjli men Mәzhnүnin A Pushkinnin Poltavasyn M Lermontovtyn Maskaradyn A Tvardovskijdin Vasilij Terkinin t b shygarmalaryn audaruy akyn ojynyn terendej tүsuine sheberliginin osuine kop pajdasy tigizdi Өmirinin songy kezderinde Қ Amanzholov olim omir omirdin mәni azamattyk paryz akyndyk borysh zhajynda kop ojlanyp kop tolgandy Ondaj olenderi elin zhurtyn emirene sүjgen azamat akynnyn zhan syry oj sezimi Akyn karyzdy oteu boryshtan kutylu zhajynda zhii ajtady Bojyndagy tabigat syjy үlken darynyn sarka zhumsap halyk igiligine zharajtyn oner zhasasam kejinginin kәdesine asatyn mura kaldyrsam dep armandajdy Zhetken biigin mise tutpaj odan әrige sharyktagysy keledi Ishinde zhanar taudaj atylar zhyr kazynasy zhatkanyn sezinedi Sonau kandy majdanda zhүrgende Қorkamyn zhurt sozinen tym arzan oldi degen dep tolgansa endi onerim ozimmen birge olmese eken dep mazasyzdanady Poeziya asyl zhar tek ozine ten bolsam Kokirektegi kүjindej zhyryndy zhaz erinbej Bәrin de berip el zhurtka karyzdar bolmaj olejik Kop borysh mojnymyzda otelmegen ojym zhok karyzdar bop ketem degen siyakty olen zholdarynan sony angaramyz Ұzak zhazyp akyry 1954 zhyly bitirgen Өzim turaly degen oleni akynnyn ishtej ojlanu tolganuy zhan syry әri kejinge kaldyrgan amanat sozi ispetti Қazir kopshilik zhurt zhattap algan osy olende mynadaj zhan terbeter shumaktar bar Rizamyn tuganyma adam bolyp Өkinben kalamyn dep bir kүn solyp Adamzat saparynyn mejmanymyz Bir mezet zher betine keter sogyp Bir kүni ot omirim kalsa oship Қajran el tugan zherden ketpes koship Torkadaj zhamylyp ap topyragyn Zhatarmyn oz zherimde bir tompeshik Өkinben men de bir kүn olemin dep Өkinem uksata almaj kelemin dep Kүnine zhүz ojlanyp myn tolganam Өzimmen birge olmesin olenim dep Қandaj adaldyk shynshyldyk kandaj teren oj otty sezim Bar gumyryn eline olenine gana arnagan barym da bakytym da olenim dep bilgen akynnyn odan otken kuanyshy men uajymy zhok Baryn da bakytyn da olen dep bilgen Қasym bar omirin әdebietke arnady Onyn kiyndygyn da zhasyrmady Nar tәuekel dep kiynga kulash urdy Өmirdi sheksiz sүjgen akyn auru shagynda da ruhani kүjzeliske berilmej Nurly dүnie dumandy elim Zharkyldajsyn zhas ajbynmen Bir sen үshin tugan edim Bir sen үshin zhasajmyn men dep zhazdy Қandaj or ruh kandaj sәuletti sezim Қasym shygarmashylygy kazak poeziyasynyn asyl үlgilerinin biri Halyktyn karapajym ortasynan shykkan zhalyndy akyn oz tagdyryn tugan eli tarihymen tutastykta sezinip oz olenderinde halyk zhanyna tәn erlik batyrlyk zhomarttyk sezimdi teren korsetti Onyn batyl ojly syrshyl poeziyasynyn buryngysynsha әserli de tartymdy bolyp kele zhatkany da sondyktan Akyn Өlimi turaly anyz poemasy Қ Amanzholovtyn gana emes bүkil kazak poeziyasynyn poema zhanryndagy үzdik zhetistigi bolyp tabylatyn bul tuyndyga zhas akyn Abdolla Zhumagalievtin majdanda korsetken erligi arkau bolgan Akyndyk daryny үlken үmit kүttirgen Abdolla namyskoj otanshyl kajsar zhigit eken Majdanda sogysyp zhүrip onyn bolimshesi nemisterdin korshauyna tүsedi Bir үjdin shatyryna panalap urys zhүrgizedi Zholdastary tүgel okka ushady Abdolla zhalgyz ozi avtomattan ok zhaudyryp nemistin rota әskerin үjge zholatpajdy koptegen soldatyn kyrgynga ushyratady Zhau Abdollaga beril kinәndi keshemiz dep habarlajdy Abdolla berilmej sogysa beredi akyry nemister үjdi ortejdi Әdette otka adam toze almaj kashady eken Birak Abdolla tapzhylmaj үjmen birge ortenip ketkenshe karsylyk korsetumen bolady Ol turaly Abdollanyn bolim komandiri V Grigorev Zhau korshauynda zhalgyz kalyp arystandaj alyskan ajbatty akynnyn erligi bizge batyrlyktyn askar shynyndaj seziledi Ol zhan alkymga kelgende songy granatasyn nemisterge laktyrady da aktyk ogy kalgansha avtomatty zhau onmeninen ajyrmady dep zhazdy Poema Abdolla omirinin osy bir songy kezenin suretteuge kurylady Akyn obrazdy zhau korshauynda ot ortasynda kalgan batyrdyn bir sәttegi erlik isin korsetu arkyly ashady Tugan elinin erlik dәstүri men zhauyngerlik antyna berik azamat kejpi sanada tugan zhalyndy tolganys arkyly da tolyga tүsedi Poema az sozben berilgen sogystyn surapyl suretinen bastalady Өmir gүlin zhanshyp taptap Shashtan sүjrep mahabbatty Zherimizde zhyndaj kaptap Najzaga ilip ar uyatty Kele zhatty sum zhendetter Olardan zhiirkenip zhiyrylgan zher zhauga tamshy tatyrmaj suyn alyp kashkan ozender zhaudy betke uryp sabalagan zhel dushpan ayagyna bastyrgysy kelmej aspanga ushkan tastar barlygy da zhaudyn zulymdygyn korsetip ogan degen kekti yzany orshiter suretter Orman eteginde satyr sutyr zhalangan ot ta zhaudyn zhauyzdygyn bejnelejdi Қorshaudagy soldat keudesine sol ottan kek ushkyny tүskendej әser kaldyrady Ol Otan zherinde zulymdyk otyn zhagyp otyrgan zhaularyna kektenedi Қasiet kүshi uly Otannyn Қanatyn ber kyran kustyn Ashuyn ber arystannyn Zhүregin ber zholbarystyn Kүlli әlemnin ashu kegi Orna menin keudeme kep Zhau zholyna atam seni Bomba bol da zharyl zhүrek dep shamyrkanady Қaһarmannyn ishki tolganysy shiryga kele kaһarly kekke zhan ashuyna ajnalady Namysty ulan alasuryp zhau tobyna avtomattan ok zhaudyrady Eki zhak ta oshige orshelenedi Osy bir olim men omirdin kүresin akyn zor akyndyk buyrkanyspen surettejdi Қara tolkyn orman shashyn Zhuldy taldap snaryadtar Mәngi meken kol zhagasyn Tastap suga sүngidi zhar Ken dalany zhүnshe tүtip orman shashyn taldap zhulyp kol zhagasy zhar kulatkan snaryad kүshi batyrdyn zhүregin shajlyktyra almajdy Ol aktyk demi bitkenshe arystansha alysady Ala almajsyn dedi er ulan Almaj kojman dedi zhauy Қysty kelip zhan zhagynan Temir torly zhau kursauy Bul kejipker tagdyrynyn dramalyk shieleniske toly kezi Үjge bekingen zhalgyz adamdy ala almagan zhau ort koyady Otan aldyndagy antyna adal soldat zhau kolyna tүskennen erlik olimdi artyk sanajdy Қyzyl zhasyl kiingen ort Korindi ogan bop kyz ojnak Tolkyp torgyn zhajnap buket Tym sikyrly bilep ojnap Ashyp otka omyrauyn Estisin dep kyrsyk zhauym Ajtty ol shyrkap ort ishinde Sүjgen әni Қargam auyn Қajsar batyr ot kiingen Kүsh kajratyn tiske zhiyp Zhanagy akshyl er zhүzinen Zhalyn tili turdy sүjip Abdollanyn otka zhanyp turgan shagyn da zor akyndyk kuatpen gazhajyp suretke ajnaldyrgan Shugyla shashkan keshki bulttaj Tolkyn shashta ottar ojnap Өrt topanyp keship Nuhtaj Zhalgyz ozi turdy bojlap Bul ekinin biri ajta almajtyn zhyr ekinin biri korsete almajtyn suret Өrtenip zhalynga ajnalyp baryp kүrt kulagan Abdolla bejnesinen iilmejtin shart synatyn kajsar minez tanylady Ol әser zhauyn mazaktap olim kojnyna olendete kiredi Akyn kejipkerin ort ustagan Prometejge uksata otyryp onyn olimin romantikalyk anyzga ajnaldyrady Okiga da adam sezimi de kystalan shaktagy kozgalyska negizdelip onyn bojyndagy ruhtyn әr kүshin otkir bejnelejdi Aktyk minuttagy songy sozin batyr Otanyna eline arnajdy Bul tragediyalyk akyn oliminin ozinde de үlken omir sүjgishtik kүsh baryn tanytady Sogystyn kyzyp turgan kezinde zhazylgan 1943 bul poema sol kezdin ozinde ak zhurtshylyk nazaryn birden ozine audardy Ol zhoninde algashky pikir ajtkan Ғabit Mүsirepov Қasym akyn zhanynyn bar tolgauyn kek kүshin sezim terenin tүgel bere algan Zhalyndy sozben zhauga attandyrar zhan sezimimen zhas tamshylatar akyn sozi ozegin zhүregin terbej shykkan Қasym poemasy majdannan sokkan zhana lep siyakty dep zhazdy 2 3 Siltemeler Қasym әdebi tanymdyk portaly Қasym Amanzholov Adebiportal kz sajtyndaDerekkozder Ajbyn Enciklopediya Bas red B Ө Zhakyp Almaty Қazak enciklopediyasy 2011 880 bet ISBN 9965 893 73 H Қaragandy Қaragandy oblysy Enciklopediya Almaty Atamura 2006 ISBN 9965 34 515 5 Қazak Enciklopediyasy https kk wikipedia org w index php title Қasym Amanzholov amp oldid 2788992 betinen alyngan, уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана,

мақала

, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар.