fbpx
Уикипедия

Шымкент

ШымкентҚазақстандағы қала, Республикалық маңызы бар қала, 2018 жылдың 19 маусымына дейінгі Түркістан облысының орталығы.

Қала
Шымкент
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

ҚазақстанҚазақстан

Статусы

Республикалық маңызы бар қала

Облысы

Түркістан облысы

Аудандар саны

4

Әкімі

Мұрат Әйтенов

Тарихы мен географиясы
Координаттары

42°18′ с. е.69°36′ ш. б. /42.300° с. е. 69.600° ш. б. /42.300; 69.600 Координаттар:42°18′ с. е.69°36′ ш. б. /42.300° с. е. 69.600° ш. б. /42.300; 69.600

Құрылған уақыты

XIІ ғ.

Бұрынғы атаулары

Чимкент, Черняев, Неджикет

Жер аумағы

1162,8 км²

Орталығының биiктігі

506 м

Тұрғындары
Тұрғыны

1 028 673 адам (2019)

Тығыздығы

865 адам/км²

Агломерация

1,8 млн

Ұлттық құрамы

қазақтар 65,04 %
өзбектер 18,50 %
орыстар 10,17 %
әзірбайжандар 1,78 %
татарлар 1,12 %
түріктер 0,75 %
корейлер 0,72 %
украиндар 0,30 %
басқалары 1,62 %

Конфессиялар

мұсылмандар, христиандар

Этнохороним

шымкенттік

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 7252

Пошта индекстері

160000

Автомобиль коды

17

КАТО

511010000


(қаз.)(орыс.)(ағыл.)

Шымкент
Ортаққордағы санаты: Шымкент

Қалада 1 121 809 адам тұрады (1 қазан 2019). Қазақстанның басқа қалаларымен салыстырғанда тұрғыны жөнінен 3-ші орында. Осымен қатар, Шымкент Қазақстанның негізгі өнеркәсіп, сауда және мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Шымкент қаласы ТМД-ның 2020 жылғы мәдени астанасы мәртебесіне ие болды.

Мазмұны

Ғалымдар Шымкент туралы кездесетін әр түрлі тарихи деректерді атай отырып, қала атауының мағынасын "бау-бақшалы қала", "Жасыл қала", "Шыммен қоршалған қала" - деп түсіндіреді. Мысалы, шымға қатысты қала атауы былай деп түсіндіріледі: Шымкент түркінің "Шым" және иранның "Кент" - қала, мекен деген сөздерінен құралған. Ал басқа түсіндірмеде қала атауы соғдының (иранның) "чиминь-чемень" яғни, көгалды, гүлденген алқап, ал бұған "Кент" сөзінің жалғануымен, "жасыл (гүлденген) қала" деген мағынаны білдіреді.

Ордабасы алаңы

Осы уақытқа дейін ғалымдардың көпшілігі қазіргі Шымкент қаласының аумағындағы қоныс мекендер XIXII ғасырларда болған деген гипотеза болатын. Сонымен қатар Шымкенттің бұдан да ертеректе пайда болғаны жөнінде болжам бар. Бұған дәлел - археологиялық қазбалар мен құрылыс барысында табылған қабырлардың жерлеуші, мамандардың болжамы бойынша, біздің эрамызға дейінгі V-VІ ғасырларға тән.

Өткен ғасырдың басындағы қала қамалы болған жерде жақында бір еркек пен әйелдің мәйіті табылды, және ол зороастрлық салтпен жерленгендігі анықталып отыр, олай болса бұл мәйітке 1500 жыл. Бірқатар археолог-ғалымдардың пікірлері бойынша, бұл жерде үлкен қорым болған, егер бұл расталса, онда қаланың пайда болған мерзімі қайта қаралуы мүмкін. Біздің заманымызға жеткен жазба деректерде Шымкент алғаш рет елді мекен ретінде парсы тарихшысы Шараф ад-Дин Әли Йаздидің (1425 ж.) біздің жыл санауымыз бойынша 1365-1366 жылдардағы Әмір Темірдің әскери жорық-тары туралы жазған "Зафар Наме" атты ("Жеңіс кітабы") кітабында кездеседі.

Қандай болғанда да, қала ескі заманнан-ақ адамдардың өмір сүруіне қолайлы мекен болған. Оған ежелгі қоныстарға жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған мәдениет мұралары дәлел бола алады. Тау етегінде өзен бойындағы алқаптарда егіншілік пен жүзімдік, ал көгалды таулы жайылымдарда - мал шаруашылығы дамыған.

Көне Шымкент

Шымкент қаласының аймағы жүздеген жылдар бойы көптеген тарихи оқиғалардың куәсі болған. Қала бірнеше рет басқыншылардың жойқын шабуылдарына ұшырған. Шыңғыс хан жорықтарға жасақтарымен қала арқылы өтіп, ақырында Шымкент Шыңғыс хан ұрпақтарының қол астына өткен. Ақ Орда және Алтын Орда хандары жүргізген соғыстардың нәтижесінде қала Әмір Темірдің қол астына кіреді. XV ғасырдың басынан Шымкент XVIII ғасырдың жартысына дейін Жоңғар шапқыншыларының тонауына ұшырайды. Сансыз соғыстар мен өзара тартыстар жергілікті халықтардың өміріне қайғы-қасірет әкелгенімен, Сайрам оазисі-жер өңдеу мен бау-бақша және қол өнері өркендеген аймақ болып қала берді.

XVII ғасырда және XIX ғасырдың бірінші жартысында Шымкентті билеп алу мақсатында Қоқан және Бұхара хандықтары күрес жүргізді. 1810-1864 ж.ж. Шымкент Қоқан хандығының билігіне өтіп, хан өкілінің резиденциясы болды. Мұнда Қоқан әскерлерінің саны жағынан үлкен гарнизоны тұрақтап, қала негізінен әскери қамал ретінде пайдаланылды. 1864 жылы қала орыс әскерлерінің тіке шабуылымен алынды. Қазақстан мен Орта Азияның Ресейге қосылуы аяқталған соң, Шымкент Жаңақоқан бағытының құрамында болып, соңынан Түркістан уезіның, ал 1867 жылдан Түркістан генерал-губернаторлығына қарасты Сырдария облысының уездік қаласы болды. Осы кезден бастап Шымкент Еуропалық Ресей мен Батыс Сібірді Орта Азиямен жалғайтын, маңызды транзиттік мекенге айналды. XIX ғасырдың соңында қалада сауда-саттық дамыған: - 19 мануфактуралык, 70 ұсақ-түйек дүкені, 50 шайхана, 10 керуенсарай, 9 тамақ-тандыру орны, 27 ұн дүкені, ал XX ғасырдың басында - 3 май шайқататын, 5 тері илейтін, 15 кірпіш шығаратын, 26 диірмен, 4 мақта тазалайтын, ұсақ өнеркәсіп, 15 ұстахана және 15 сабын қайнататын өндіріс орындары бар үлкен өнеркәсіп қалаға айналды.

Қала экономикасының дамуында 1883 ж. ашылған дәрі-дәрмек өндіретін сантонин (кейінгі "Химфарм" АҚ химия-фармацевтикалық зауыты) зауыты маңызды рөл атқарып, оның өнімдері экспортқа шығарылатын. Шымкент сантониносының сапасы өте жоғары болды, сондықтан ол ішкі нарықта үлкен сұранысқа ие болды. Оңтүстік Қазақстанның табиғи-климаты дермененің өсуіне қолайлы, ал дермене сантонино өндіріс жершарында өте сирек кездеседі. Сондықтан да Шымкенттің алғашқы және қазіргі таңбасында (герб) дермене бұтақшасы бейнеленген.

1914 жылы Қазақстанның Ресей империясына қосылуының 50 жылдығына орай қалаға орыс генералы Черняевтің есімі берілді, бірақ 1921 жылы қала Шымкент атауына қайта ие болды. XX ғасырда қала тарихының жаңа кезеңі басталды. Қала халқы елдегі үлкен өзгерістер нәтижесінде жаңа жетістіктерге жете бастады. Қалада жаңа өндіріс орындары салынып, оқу орындары мен ғылым, мәдениет ошақтары ашылды. Қала келбеті жаңа тұрғын үйлер, гүлзар, көшелері, саябақтарымен ажарлана түсті. 30-шы жылдары Шымкентте қорғасын зауыты салынды. Бүл алып өндіріс орны КСРО-дағы өндірілетін қорғасынның 70%-н беріп отырды. Қалада май комбинаты, шұлық және айна фабрикалары іске қосылды. 1932 жылы ауылшаруашылық авиациясының базасы құрылып, бұл Шымкент әуежайының негізін қалады.

Ұлы Отан соғысы жылдары Шымкент қаласы КСРО-дағы маңызды қалалардың біріне айналды. Соғыс жүріп жатқан аймақтардан бұл жерге елдегі бірқатар өндіріс орындары, 17 зауыт пен фабрикалар көшіріліп әкелінді. Қала танктерге қажетті қосалқы бөлшектер, снарядтар, металл, қорғасын, оптикалық қүралдар және басқа да өнімдерді өндірді. Шымкентке өсімдіктер ғылыми-зерттеу институты және Харьковтегі авиация училищесі көшірілді. Ұлы Отан соғысы жылдары майдан даласында ондаған мың шымкенттіктер жаумен шай-қасып, 7 жерлесімізге Кеңес Одағының батыры атағы берілді.

Соғыстан кейінгі 50-80-інші жылдары экономика дами бастады. Қалада жаңадан ірі кәсіпорындар құрылды. Олардың ішінен мақта-қағаз комбинаты, қаракөл, цемент, гидролиз зауыттары, "Восход" тігін фабрикасы, металлқұрастыру және тұрғын үй құрылысына қажетті материалдарды өндіретін кәсіпорынды, "Электроаппарат" зауыты, ал, тамақ өнер-кәсібінен ет, сүт, сыра, салқындатылған сусындарды шығаратын кәсіпорындарды атауға болады. Химия өнеркәсібі жедел дамыды. Шымкентте фосфор, шина және мұнай өңдеу сияқты алып зауыттар салынып, Омбы-Павлодар-Шымкент мұнай құбыры тартылды. Тұрғын үй салу қарқындап жүріп жатты. Жаңа мөлтекаудандар, көшелер, даңғылдар, саябақтар, скверлер пайда болды. Білім беру, медицина және мәдениет мекемелерінің саны өсіп, спорттық-сауықтыру кешендері салынды. Жаңадан салынған демалыс кешені құрамында дендробақ, зообақ, жасанды көл және ипподром бар.

1866 жылғы Шымкент гербінің жобасы : 1909 жылдың 21-көкегінде бекітілген Шымкент уездік қаласының гербі: Шымкент қаласының ескірген бейресми гербі (2008ж. тамыз айына дейін) : Шымкенттің қазіргі гербі:

Шымкент қаласы халқының саны

1897 1908 1913 1939 1959 1970 1977 1979 1989 1992
11 194 17 000 19 000 74 000 153 000 247 000 303 000 321 535 392 977 405 500
1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002
409 700 411 400 414 400 417 900 417 400 419 700 435 300 482 900 502 700 506 700
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
513 100 521 200 526 100 535 100 554 600 602 300 615 000 629 100 642 600 662 300
2013 2015 2016
683 300 858 147 885 799
Мега-орталық Шымкент

Шымкент – инфрақұрылымы жақсы дамыған, Қазақстанның жетекші өнеркәсіп және экономикалық орталықтарының бірі. Қалада түсті металлургия, машина жасау, химия, мұнай өңдеу және тамақ өнеркәсібін дамытып отырған 69 өнеркәсіптік кәсіпорын бар.

Мұнай, химия және фармацевтика өнеркәсібінде "Петро Казахстан Ойл Продактс" АҚ (мұнай өңдеу), "Интеркомшина" (доңғалақ өңдеу), "Химфарм" (дәрі-дәрмек ендіру) сияқты ірі кәсіпорындар жұмыс істеуде. Ал, металлургияда "Южполиметалл" АҚ (қорғасын және т.б. өнімдер), машина жасауда "Карданвал" (автомобильдер мен тракторларға қажетті қосалқы бөлшектер өндіру), "Южмаш" (ұсталық пресс машиналарын, қосалқы белшектер және қүрал-жабдықтар өндіру), "Электроаппарат" (қуатты электр қосқыштары және т.б. өнімдерді өндіру) кәсіпорындары бар.

Жеңіл өнеркәсіпте алдыңғы қатардағы кәсіпорындарға – "Восход" фабрикасы (жүннен костюм, пальто, күртке тоқу), "Адал" (тоқыма өнеркәсібі), "Эластик" (шүлық тоқу) жатады. Құрылыс материалдарын өндіруде "Шымкентцемент" АҚ (цемент өндіру) және "Құрылыс материалдары" (құрылысқа қажетті кірпіштерді өндіру) және басқа да кәсіпорындар бар.

Тамақ өнеркәсібін өндіретін ірі кәсіпорындардың ішінен "Шымкентмай" және "Қайнар" (мақта шитінен, күнбағыстан зығыр, соядан тазартылған май шығаратын және т.б. өнімдер), "Шымкентпиво" (сыра өндіру), "Визит" (салқындатылған сусындар) акционерлік қоғамдарын атауға болады. Сонымен қатар, қала шаруашылығында өздерінің дамыған бизнесімен және сапалы өнімдерімен көзге түскен түрлі саладағы фирмалар жұмыс істеп келеді. Коммуналдық қызметжүйесі: қалалықжәне қала-аралық көліктер даму үстінде.

2002 жылдың қорытындысы бойынша Оңтүстік Қазақстан облысы тұрғындарының жеке қаржысымен үй салу жағынан Астанадан кейінгі қатардан көрінді (республика көлемінде 17%). Тұрғын үй салумен қоса, жаңа кәсіпорындардың қүрылысын салу қарқынды түрде жүріп жатыр. Кейбір компаниялар жарамсыз қалған ескі ғимаратттардың орнына сәулетті де, сәнді тұрғын үйлерін салуда.

Қалада 2000 жылға дейін болған қонақтар Шымкенттің көркейіп келе жатқанына таңғалып, тамсанады. "Қала келбеті саябақтар, скверлер, демалыс орындары және сәнді ғимараттармен ажарланып келеді. Мұнда іссапармен келушілер бизнеске қатысты мәселелерді сәтті шешумен қатар, бос уақыттарын да қызықты өткізе алады" – деп жылы лебіздерін білдіреді.

Шымкент қаласының өнеркәсіп өнімі 2018 жылмен салыстырғанда 15 пайызға өсті. Ауыл шаруашылық өнімі 6,3 пайызға, тұрғын үй құрылысы 19,2 пайызға, ал, бөлшек сауда 7,1 пайызға артты.

Индустриалды-инновациялық даму бағдарламасы аясында Шымкентте 3 жылда 24 кәсіпорын ашылып, 1300 тұрақты жұмыс орны пайда болды.

Қалада 2 индустриалды аймақ тиімді жұмыс істейді. Қазіргі таңда, 64 млрд.теңге инвестициялар тартылып, 72 жоба іске қосылды, 4 мыңнан астам адам жұмыспен қамтылды.

2019 жылдың соңында Шымкент қаласының экономикасына 194,5 млрд. теңге инвестиция тартылды. 2019 жылы қалада жалпы құны 25,6 млрд.теңгеге 10 инвестициялық жоба жүзеге асырылып, жаңа 420 жұмыс орны ашылды. Қалада 2 индустриалды аймақ бар (Оңтүстік - 337 га және Тассай - 89 га). Индустриалды аймақтарға бөлінген жердің жалпы ауданы 426 га құрайды.

Шымкентте жалпы құны 33 млрд. теңгені құрайтын алты инвестициялық жобамен көліктік-логистикалық аймақ құру жобасы жүзеге асырылуда. Жалпы жер көлемі 92 га құрайды.

Қалаға инвесторларды тарту мақсатында ауданы 306 гектар болатын «Жұлдыз» атты жаңа индустриалды аймақ құрылуда. Бірінші кезеңде 76 га (2020–2021), екінші кезеңде - 230 га (2021–2022) жер игеру жоспарлануда.

Сонымен қатар, әлеуетті инвесторларды қосымша ынталандыру мақсатында аумағы 136 гектар болатын Шымкент агроөнеркәсіптік аймағын құру процесі басталды, онда көтерме және бөлшек сауда қоймалары мен ауылшаруашылық кәсіпорындары орналасатын болады. Құны 8 млрд. теңге болатын 6 инвестициялық жобаны жүзеге асыру жоспарлануда.

Сондай-ақ, қалада 427 гектар аумақта «Шымкент сити» қала құрылысы бойынша арнайы экономикалық аймағын құру жұмыстары жүргізілуде. Жобаны іске асыру барысында «Highvill» (Оңтүстік Корея), «Kinder World» (Сингапур), «Eryapi» (Түркия) компанияларын тарту көзделген. Жоба аясында қала экономикасына 1,5 млрд. АҚШ доллары көлемінде шетелдік инвестиция тартылатын болады. Жоба қаланың 50 мың тұрғынын баспанамен қамтамасыз етуді көздейді.

Қалада жүзеге асырылып жатқан мәдениет саясаты Оңтүстік Қазақстанда жасайтын ұлттық мәдени-полиэтникалық қоғамдардың қалыптасқан мәдениетін, салт-дәстүрлерін, достықты, татуластықты жандандыруға бағытталған. Шымқалада қазақ, славян, өзбек, башқұрт, татар, неміс, еврей, кәріс, әзірбайжан және басқа, барлығы 16 ұлттық мәдени орталықтар жұмыс істеуде. Олардың белсене қатысуы және қолдауымен ұлттық саясат және тұрғындардың бос уақытын ұтымды ұйымдастыру мәселелері оң шешімін тауып келеді.

2002 жылы Шымкентте «Ардагерлер аллеясы» қайта жандандырылды. Қалада 8 саябақ пен сквер жұмыс істейді. Олардың үшеуінің негізі XIX ғ. ортасы мен XX ғ. басында қаланған. Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармония жемісті жұмыс істеуде. 3 мәдениет сарайының залдары ешқашан да бос болмайды. Үш кинотеатрда қазіргі заманның фильмдерін тамашалауға болады. Қангүй мемлекеті дәуірінің бірегей экспонаттары облыстық өлкетану мұражайында қойылған. Қалада 28 кітапхана бар.

Облыстың мәдени өміріндегі атаулы оқиға – 1967 жылы қазақ және орыс драмалық театрлары ғимаратының құрылысы. Ол жерлерде ҚазКСР халық әртістері Айша Абдуллина, Жұмабике Серікбаева жұмыс істеген. 60-80 жылдары ақын Омарбай Малқаров, халық ақындары Көпбай Омаров, Әселхан Қалыбекова, жазушылар Әбжапар Жылқышиев, Нәмет Сүлейменов, Уәлихан Сүлейменов, Ханбибі Есенқараева, Олег Постников, Юрий Кунгурцев, Мархабат Байғұт шығармашылық шарықтау кездері. Қазақ театрлық өнерінің негізін қалаушылар халық әртістері Хадиша Бөкеева, Ғайни Хайруллина, Құрманбек Жандарбеков, ақын әрі қоғамдық қайраткер Мұхтар Шаханов, композитор Шәмші Қалдаяқов, жазушылар Фёдор Чирва мен Жұмабек Еділбаев біздің жерлестеріміз.

М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті

Абай атындағы мәдениет және демалыс саябағы, аквабағы, техносаябағы, «Кең-баба» этнографиялық саябағы, «Nimex Land» пен «Бамзик» ойын-сауық орталықтары балалар мен үлкендердің сүйікті демалыс орындарына айналған. Әрине, қаланың солтүстік бөлігін дендробақ, зообақ, ипподроммен байланыстыратын ұзындығы 6 шақырымдай балалар темір жолының алатын орыны айрықша.

Қала аумағындағы көне қалашық пен қамалдарда археологиялық қазба жұмыстары жүргізіліп, қала тарихы жөнінде кешен жасау қолға алынып отыр. Қалада көрнекті ғалым, мәдениет, спорт майталмандары мен халық батырларына ескерткіштер орнатылған. Облыс және қала өз жерлестерін мақтан тұтады. Мұнда тілтанушы, мүше-корреспондент М.Балақаев, геология ғылымдарының докторы П.Тәжібаева, түркітанушы, академик С.Кеңесбаев, филология ғылымдарының докторлары Қ.Бектаев пен А.Байтанаев, академик Т.Тәжібаев туған.

Шымкент ежелден-ақ саяхатшылар мен ғалымдардың назарын өзіне аударған. Қала Түркістан облысының әкімшілік орталығы болғандықтан, аумақтың түкпір-түкпіріне апаратын барлық туристік бағыттар заңды түрде осы жерден басталады. Қалада жиырма арнайы мамандандырылған фирмалар мен мекемелер туристік қызмет көрсетумен айналысуда.

Туристік бағыттар тарихи орындар мен экзотикалық аудандарға бару, аң-құс пен балық аулау, тау туризмі секілді салаларды қамтиды. Оңтүстік Қазақстан өңірінде калың жұртшылық зиянат жасайтын Ислам дінінің қасиетті орындары мен сәулеттік құрылыстары жеткілікті десек жаңылыспаймыз.

Өлкенің тарихи құндылықтары мен зиянат ету орындарына барудағы алғашқы қадам, екінші Мекке атанған-тарихи Түркістаннан басталады. Мұнда түркі халықтарының рухани астанасы, көне дәуірдегі өркениет орталыктарының бірі ретінде ЮНЕСКО-ның тізіміне енген, әлемге танымал тарих және мәдениет ескерткіштері мол қасиетті қалаға барып, әулие-әмбиелергетәуету мүмкіндігі жасалған. Шымкент шаhарының пайда болуына өзіндік үлесін қосқан көне Сайрам каласы Ұлы жібек жолының бойындағы басты сауда және қолөнер орталығы болған Отырар қалашығы. Қожа Ахмет Яссауи, Арыстан-баб кесенелері мен басқа да құндылықтар туристер жүрегінде терең әсер қалдырады.

Тянь-Шань сілемдері мен Қызылқұм шөлінің арасында орналасқан Оңтүстік Қазақстанның бірегей аумақтық жағдайы бір күннің ішінде қар жамылған таудан қыздырылған құмға ойысуға мүмкіндік жасайды. Осыдан келіп бір облыстың өзінде сан алуан: заңғар таулық, далалық, қүмдық , және жартылай құмдық табиғи-климаттық аймақтарға бөлініп, онда аң-қүс пен өсімдіктің түр-түрін кездестіре аласыздар. Аумағы 100 мың шаршы шақырым жерден қар барысы, аю, дала түлкісі-қарсак, тау ешкісі мен шөлейттерде жасайтын жайран, тағылан, борсық, Гималай ұлары мен дуадақты кездестіру - әлемде сирек болатын жайт.

Осы аумақтағы табиғаттың қайталанбас інжу-маржандарының бірі - Орта Азиядағы байырғы қорық - Ақсу-Жабағылы болып табылады. Батыс Тянь-Шань сілемдерінде орналасқан оның теңіз деңгейінен биіктігі 1000 метрден 4280 метрге жетсе, көлемі 75043 гектарды алып жатыр. Қорықтың ландшафты әдемі, ауқымды әрі ғылым мен өнер үшін баға жетпес қүндылыққа ие. Мүнда көне дәуірге тән өсімдік пен жануарлардың көптеген түрі бастапқы қалпында сақталған. Қасқабүлақ тауының тас қатпарларына ата-бабаларымыз салып кеткен көне кескін, бейнелердің ғалымдар мен туристер үшін айрықша қызығушылық туғызатыны анық.

Аталмыш аумақтағы рекреациялық қорға бай экзотикалық орындар катарына Қаратау бөктеріне жақын жайғасқан Қызылкөл, табиғаты ғажайып «Бадам» шатқалындағы «Қырыққыз» туристік базасы мен Батыс Тянь-Шань сілемдеріндегі «Ақмешіт» және «Біркөлік» демалыс аймақтары, «Сайрам-су» шатқалындағы «Альтекс» спорт кешені, Машат өзеніндегі шатқал, Шардара су қоймасы, емдік минералдық бүлақ суы бар Сарыағаш ауданының шипажай аймағы және т.б. жатқызамыз.

Ойын-сауықтық, мәдени және боулинг орталықтары, бильярд клубтары, жоғары дәрежедегі қонақ үй сервистері, күн талабына сай дәмханалар мен мейрамханалар, ғажайып қалалық демалыс аймағы, туристер мен демалушыларға мінсіз қызмет көрсетуге әзір. Бұған көне де, мәңгі жас Шымқала түрғындарының ақкөңіл, ақ жарқын жүздері мен қонакқжайлылығын қосыңыз.

Облыстық клиникалық аурухана

Қаладағы 100-ге жуық спорт залдар, 7 стадион, 5 жүзу бассейні, 3 спорт кешені, жеңіл атлетикалық манеж көпшіліктің игілігіне қызмет көрсетуде. Бізден есімдері әлемге әйгілі талай чемпиондар шыққан. Келешекте 4 олимпиада резервін дайындайтын балалар мен жас өспірімдердің мамандандырылған спорт-мектебі мен жекеменшік спорт секциялары, клубтары талай чемпиондарды дайындап, шығаратынына күмәніміз жоқ. Қалалық ипподромда балалардың ат спорт мектебі жұмыс істейді.

Шымкент қаласының тұрғыны бола отырып, атақты қазақстандық спортсмен, бірнеше дүркін Еуропа мен әлем чемпионы, гимнастшы Нелли Ким бес олимпиядалық медаль жеңіп алып, әлем спортының аңызына айналды.

Шымкентте облыстық және қалалық бағыныстағы бірқатар ауруды алдын-алу мекемелері жұмыс істейді. 21 стационарлық аурухана мекемесі (15 аурухана мен 6 диспансер), 19 дербес ауруханалық-емханалық мекеме, 2 фельдшерлік-акушерлік пункт, жедел медициналық жәрдем стансасы тұрғындарға қызмет көрсетуде.

Бұған Ана мен бала денсаулығын қалпына келтіру, салауатты өмір сүру, медицина және апат, қан қүю, диагностика және кардиология орталықтары, балалар үйі, «Қарлығаш» шипажайы, дезинфекциялык станса, басқа да мемлекеттік және жекеменшік медицина мекемелерін қосуға болады. Медицина Академиясы мен медициналық колледжде жоғары білікті оқытушылар, соның ішінде медицина саласына еңбегі сіңген денсаулық сақтау қызметкерлері істеп жүр.

  • Қаланың түнгі көрінісі

  • Шымкент аллеясы

  • Түркістан көшесі

  • Шымкенттің аркадасы

  • Шымкент Темір жол вокзалы

  • Түркістан облысының әкімшілігі

  • Тәуке хан көшесінің түнгі көрінісі

  • Қаланың жаңа ғимараттары

  1. . Басты дереккөзінен 5 мамыр 2018.
  2. .
  3. "Материалы геральдического архива В.Маркова"
  4. (ағыл.). pop-stat.mashke.org. Тексерілді, 29 наурыз 2016.
  • Шымкент қаласы әкімдігінің ресми сайты
  • Түркістан облысы әкімдігінің ресми сайты
  • Подушкин Н. П. Когда родился Шымкент?//Шымкент. Историко-информационный путеводитель. Шымкент, 1998.
  • ОҚО Статистика департаменті

Шымкент
Шымкент, Тіл, Бақылау, Өңдеу, Қазақстандағы, қала, Республикалық, маңызы, бар, қала, 2018, жылдың, маусымына, дейінгі, Түркістан, облысының, орталығы, ҚалаЕлтаңбасыӘкімшілігіЕл, Қазақстан, ҚазақстанСтатусыРеспубликалық, маңызы, бар, қалаОблысыТүркістан, облысы. Shymkent Til Bakylau Өndeu Shymkent Қazakstandagy kala Respublikalyk manyzy bar kala 5 2018 zhyldyn 19 mausymyna dejingi Tүrkistan oblysynyn ortalygy ҚalaShymkentEltanbasyӘkimshiligiEl Қazakstan ҚazakstanStatusyRespublikalyk manyzy bar kalaOblysyTүrkistan oblysyAudandar sany4ӘkimiMurat ӘjtenovTarihy men geografiyasyKoordinattary42 18 s e 69 36 sh b 42 300 s e 69 600 sh b 42 300 69 600 G O Ya Koordinattar 42 18 s e 69 36 sh b 42 300 s e 69 600 sh b 42 300 69 600 G O Ya Қurylgan uakytyXII g Buryngy ataularyChimkent Chernyaev NedzhiketZher aumagy1162 8 1 km Ortalygynyn biiktigi506 mTurgyndaryTurgyny 1 028 673 2 adam 2019 Tygyzdygy865 adam km Aglomeraciya 1 8 mln 3 Ұlttyk kuramykazaktar 65 04 ozbekter 18 50 orystar 10 17 әzirbajzhandar 1 78 tatarlar 1 12 tүrikter 0 75 korejler 0 72 ukraindar 0 30 baskalary 1 62 4 Konfessiyalarmusylmandar hristiandarEtnohoronimshymkenttikSandyk identifikatorlaryTelefon kody 7 7252Poshta indeksteri160000Avtomobil kody17KATO511010000shymkent gov kz kaz orys agyl ShymkentOrtakkordagy sanaty Shymkent Қalada 1 121 809 adam turady 1 kazan 2019 6 Қazakstannyn baska kalalarymen salystyrganda turgyny zhoninen 3 shi orynda Osymen katar Shymkent Қazakstannyn negizgi onerkәsip sauda zhәne mәdeni ortalyktarynyn biri bolyp tabylady Shymkent kalasy TMD nyn 2020 zhylgy mәdeni astanasy mәrtebesine ie boldy 7 Mazmuny 1 Etimologiyasy 2 Tarihy 2 1 Kone Shymkent 3 Қala gerbi 4 Halky 5 Ekonomika zhәne biznes 6 Investiciyalyk әleueti 7 Қalanyn BAҚ y 8 Өner zhәne mәdeniet 9 Turizm zhәne demalys 10 Sport zhәne densaulyk 11 Shymkent kalasynyn suretteri 12 Bauyrlas kalalar 13 Eskertpeler 14 Akparat kozderi 15 SiltemelerEtimologiyasy ӨndeuҒalymdar Shymkent turaly kezdesetin әr tүrli tarihi derekterdi ataj otyryp kala atauynyn magynasyn bau bakshaly kala Zhasyl kala Shymmen korshalgan kala dep tүsindiredi Mysaly shymga katysty kala atauy bylaj dep tүsindiriledi Shymkent tүrkinin Shym zhәne irannyn Kent kala meken degen sozderinen kuralgan Al baska tүsindirmede kala atauy sogdynyn irannyn chimin chemen yagni kogaldy gүldengen alkap al bugan Kent sozinin zhalganuymen zhasyl gүldengen kala degen magynany bildiredi Tarihy Өndeu Ordabasy alany Osy uakytka dejin galymdardyn kopshiligi kazirgi Shymkent kalasynyn aumagyndagy konys mekender XI XII gasyrlarda bolgan degen gipoteza bolatyn Sonymen katar Shymkenttin budan da erterekte pajda bolgany zhoninde bolzham bar Bugan dәlel arheologiyalyk kazbalar men kurylys barysynda tabylgan kabyrlardyn zherleushi mamandardyn bolzhamy bojynsha bizdin eramyzga dejingi V VI gasyrlarga tәn Өtken gasyrdyn basyndagy kala kamaly bolgan zherde zhakynda bir erkek pen әjeldin mәjiti tabyldy zhәne ol zoroastrlyk saltpen zherlengendigi anyktalyp otyr olaj bolsa bul mәjitke 1500 zhyl Birkatar arheolog galymdardyn pikirleri bojynsha bul zherde үlken korym bolgan eger bul rastalsa onda kalanyn pajda bolgan merzimi kajta karaluy mүmkin Bizdin zamanymyzga zhetken zhazba derekterde Shymkent algash ret eldi meken retinde parsy tarihshysy Sharaf ad Din Әli Jazdidin 1425 zh bizdin zhyl sanauymyz bojynsha 1365 1366 zhyldardagy Әmir Temirdin әskeri zhoryk tary turaly zhazgan Zafar Name atty Zhenis kitaby kitabynda kezdesedi Қandaj bolganda da kala eski zamannan ak adamdardyn omir sүruine kolajly meken bolgan Ogan ezhelgi konystarga zhүrgizilgen arheologiyalyk kazba zhumystary kezinde tabylgan mәdeniet muralary dәlel bola alady Tau eteginde ozen bojyndagy alkaptarda eginshilik pen zhүzimdik al kogaldy tauly zhajylymdarda mal sharuashylygy damygan Kone Shymkent Өndeu Shymkent kalasynyn ajmagy zhүzdegen zhyldar bojy koptegen tarihi okigalardyn kuәsi bolgan Қala birneshe ret baskynshylardyn zhojkyn shabuyldaryna ushyrgan Shyngys han zhoryktarga zhasaktarymen kala arkyly otip akyrynda Shymkent Shyngys han urpaktarynyn kol astyna otken Ak Orda zhәne Altyn Orda handary zhүrgizgen sogystardyn nәtizhesinde kala Әmir Temirdin kol astyna kiredi XV gasyrdyn basynan Shymkent XVIII gasyrdyn zhartysyna dejin Zhongar shapkynshylarynyn tonauyna ushyrajdy Sansyz sogystar men ozara tartystar zhergilikti halyktardyn omirine kajgy kasiret әkelgenimen Sajram oazisi zher ondeu men bau baksha zhәne kol oneri orkendegen ajmak bolyp kala berdi XVII gasyrda zhәne XIX gasyrdyn birinshi zhartysynda Shymkentti bilep alu maksatynda Қokan zhәne Buhara handyktary kүres zhүrgizdi 1810 1864 zh zh Shymkent Қokan handygynyn biligine otip han okilinin rezidenciyasy boldy Munda Қokan әskerlerinin sany zhagynan үlken garnizony turaktap kala negizinen әskeri kamal retinde pajdalanyldy 1864 zhyly kala orys әskerlerinin tike shabuylymen alyndy Қazakstan men Orta Aziyanyn Resejge kosyluy ayaktalgan son Shymkent Zhanakokan bagytynyn kuramynda bolyp sonynan Tүrkistan uezinyn al 1867 zhyldan Tүrkistan general gubernatorlygyna karasty Syrdariya oblysynyn uezdik kalasy boldy Osy kezden bastap Shymkent Europalyk Resej men Batys Sibirdi Orta Aziyamen zhalgajtyn manyzdy tranzittik mekenge ajnaldy XIX gasyrdyn sonynda kalada sauda sattyk damygan 19 manufakturalyk 70 usak tүjek dүkeni 50 shajhana 10 keruensaraj 9 tamak tandyru orny 27 un dүkeni al XX gasyrdyn basynda 3 maj shajkatatyn 5 teri ilejtin 15 kirpish shygaratyn 26 diirmen 4 makta tazalajtyn usak onerkәsip 15 ustahana zhәne 15 sabyn kajnatatyn ondiris oryndary bar үlken onerkәsip kalaga ajnaldy Қala ekonomikasynyn damuynda 1883 zh ashylgan dәri dәrmek ondiretin santonin kejingi Himfarm AҚ himiya farmacevtikalyk zauyty zauyty manyzdy rol atkaryp onyn onimderi eksportka shygarylatyn Shymkent santoninosynyn sapasy ote zhogary boldy sondyktan ol ishki narykta үlken suranyska ie boldy Ontүstik Қazakstannyn tabigi klimaty dermenenin osuine kolajly al dermene santonino ondiris zhersharynda ote sirek kezdesedi Sondyktan da Shymkenttin algashky zhәne kazirgi tanbasynda gerb dermene butakshasy bejnelengen 1914 zhyly Қazakstannyn Resej imperiyasyna kosyluynyn 50 zhyldygyna oraj kalaga orys generaly Chernyaevtin esimi berildi birak 1921 zhyly kala Shymkent atauyna kajta ie boldy XX gasyrda kala tarihynyn zhana kezeni bastaldy Қala halky eldegi үlken ozgerister nәtizhesinde zhana zhetistikterge zhete bastady Қalada zhana ondiris oryndary salynyp oku oryndary men gylym mәdeniet oshaktary ashyldy Қala kelbeti zhana turgyn үjler gүlzar kosheleri sayabaktarymen azharlana tүsti 30 shy zhyldary Shymkentte korgasyn zauyty salyndy Bүl alyp ondiris orny KSRO dagy ondiriletin korgasynnyn 70 n berip otyrdy Қalada maj kombinaty shulyk zhәne ajna fabrikalary iske kosyldy 1932 zhyly auylsharuashylyk aviaciyasynyn bazasy kurylyp bul Shymkent әuezhajynyn negizin kalady Ұly Otan sogysy zhyldary Shymkent kalasy KSRO dagy manyzdy kalalardyn birine ajnaldy Sogys zhүrip zhatkan ajmaktardan bul zherge eldegi birkatar ondiris oryndary 17 zauyt pen fabrikalar koshirilip әkelindi Қala tankterge kazhetti kosalky bolshekter snaryadtar metall korgasyn optikalyk kүraldar zhәne baska da onimderdi ondirdi Shymkentke osimdikter gylymi zertteu instituty zhәne Harkovtegi aviaciya uchilishesi koshirildi Ұly Otan sogysy zhyldary majdan dalasynda ondagan myn shymkenttikter zhaumen shaj kasyp 7 zherlesimizge Kenes Odagynyn batyry atagy berildi Sogystan kejingi 50 80 inshi zhyldary ekonomika dami bastady Қalada zhanadan iri kәsiporyndar kuryldy Olardyn ishinen makta kagaz kombinaty karakol cement gidroliz zauyttary Voshod tigin fabrikasy metallkurastyru zhәne turgyn үj kurylysyna kazhetti materialdardy ondiretin kәsiporyndy Elektroapparat zauyty al tamak oner kәsibinen et sүt syra salkyndatylgan susyndardy shygaratyn kәsiporyndardy atauga bolady Himiya onerkәsibi zhedel damydy Shymkentte fosfor shina zhәne munaj ondeu siyakty alyp zauyttar salynyp Omby Pavlodar Shymkent munaj kubyry tartyldy Turgyn үj salu karkyndap zhүrip zhatty Zhana moltekaudandar kosheler dangyldar sayabaktar skverler pajda boldy Bilim beru medicina zhәne mәdeniet mekemelerinin sany osip sporttyk sauyktyru keshenderi salyndy Zhanadan salyngan demalys kesheni kuramynda dendrobak zoobak zhasandy kol zhәne ippodrom bar Қala gerbi Өndeu1866 zhylgy Shymkent gerbinin zhobasy 8 1909 zhyldyn 21 kokeginde bekitilgen Shymkent uezdik kalasynyn gerbi 8 Shymkent kalasynyn eskirgen bejresmi gerbi 2008zh tamyz ajyna dejin 9 Shymkenttin kazirgi gerbi 10 Halky ӨndeuShymkent kalasy halkynyn sany 11 1897 1908 1913 1939 1959 1970 1977 1979 1989 199211 194 17 000 19 000 74 000 153 000 247 000 303 000 321 535 392 977 405 5001993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002409 700 411 400 414 400 417 900 417 400 419 700 435 300 482 900 502 700 506 7002003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012513 100 521 200 526 100 535 100 554 600 602 300 615 000 629 100 642 600 662 3002013 2015 2016683 300 858 147 885 799Ekonomika zhәne biznes Өndeu Mega ortalyk Shymkent Shymkent infrakurylymy zhaksy damygan Қazakstannyn zhetekshi onerkәsip zhәne ekonomikalyk ortalyktarynyn biri Қalada tүsti metallurgiya mashina zhasau himiya munaj ondeu zhәne tamak onerkәsibin damytyp otyrgan 69 onerkәsiptik kәsiporyn bar Munaj himiya zhәne farmacevtika onerkәsibinde Petro Kazahstan Ojl Prodakts AҚ munaj ondeu Interkomshina dongalak ondeu Himfarm dәri dәrmek endiru siyakty iri kәsiporyndar zhumys isteude Al metallurgiyada Yuzhpolimetall AҚ korgasyn zhәne t b onimder mashina zhasauda Kardanval avtomobilder men traktorlarga kazhetti kosalky bolshekter ondiru Yuzhmash ustalyk press mashinalaryn kosalky belshekter zhәne kүral zhabdyktar ondiru Elektroapparat kuatty elektr koskyshtary zhәne t b onimderdi ondiru kәsiporyndary bar Zhenil onerkәsipte aldyngy katardagy kәsiporyndarga Voshod fabrikasy zhүnnen kostyum palto kүrtke toku Adal tokyma onerkәsibi Elastik shүlyk toku zhatady Қurylys materialdaryn ondirude Shymkentcement AҚ cement ondiru zhәne Қurylys materialdary kurylyska kazhetti kirpishterdi ondiru zhәne baska da kәsiporyndar bar Tamak onerkәsibin ondiretin iri kәsiporyndardyn ishinen Shymkentmaj zhәne Қajnar makta shitinen kүnbagystan zygyr soyadan tazartylgan maj shygaratyn zhәne t b onimder Shymkentpivo syra ondiru Vizit salkyndatylgan susyndar akcionerlik kogamdaryn atauga bolady Sonymen katar kala sharuashylygynda ozderinin damygan biznesimen zhәne sapaly onimderimen kozge tүsken tүrli saladagy firmalar zhumys istep keledi Kommunaldyk kyzmetzhүjesi kalalykzhәne kala aralyk kolikter damu үstinde 2002 zhyldyn korytyndysy bojynsha Ontүstik Қazakstan oblysy turgyndarynyn zheke karzhysymen үj salu zhagynan Astanadan kejingi katardan korindi respublika koleminde 17 Turgyn үj salumen kosa zhana kәsiporyndardyn kүrylysyn salu karkyndy tүrde zhүrip zhatyr Kejbir kompaniyalar zharamsyz kalgan eski gimaratttardyn ornyna sәuletti de sәndi turgyn үjlerin saluda Қalada 2000 zhylga dejin bolgan konaktar Shymkenttin korkejip kele zhatkanyna tangalyp tamsanady Қala kelbeti sayabaktar skverler demalys oryndary zhәne sәndi gimarattarmen azharlanyp keledi Munda issaparmen kelushiler bizneske katysty mәselelerdi sәtti sheshumen katar bos uakyttaryn da kyzykty otkize alady dep zhyly lebizderin bildiredi Shymkent kalasynyn onerkәsip onimi 2018 zhylmen salystyrganda 15 pajyzga osti Auyl sharuashylyk onimi 6 3 pajyzga turgyn үj kurylysy 19 2 pajyzga al bolshek sauda 7 1 pajyzga artty Industrialdy innovaciyalyk damu bagdarlamasy ayasynda Shymkentte 3 zhylda 24 kәsiporyn ashylyp 1300 turakty zhumys orny pajda boldy Қalada 2 industrialdy ajmak tiimdi zhumys istejdi Қazirgi tanda 64 mlrd tenge investiciyalar tartylyp 72 zhoba iske kosyldy 4 mynnan astam adam zhumyspen kamtyldy Investiciyalyk әleueti Өndeu2019 zhyldyn sonynda Shymkent kalasynyn ekonomikasyna 194 5 mlrd tenge investiciya tartyldy 2019 zhyly kalada zhalpy kuny 25 6 mlrd tengege 10 investiciyalyk zhoba zhүzege asyrylyp zhana 420 zhumys orny ashyldy Қalada 2 industrialdy ajmak bar Ontүstik 337 ga zhәne Tassaj 89 ga Industrialdy ajmaktarga bolingen zherdin zhalpy audany 426 ga kurajdy Shymkentte zhalpy kuny 33 mlrd tengeni kurajtyn alty investiciyalyk zhobamen koliktik logistikalyk ajmak kuru zhobasy zhүzege asyryluda Zhalpy zher kolemi 92 ga kurajdy Қalaga investorlardy tartu maksatynda audany 306 gektar bolatyn Zhuldyz atty zhana industrialdy ajmak kuryluda Birinshi kezende 76 ga 2020 2021 ekinshi kezende 230 ga 2021 2022 zher igeru zhosparlanuda Sonymen katar әleuetti investorlardy kosymsha yntalandyru maksatynda aumagy 136 gektar bolatyn Shymkent agroonerkәsiptik ajmagyn kuru procesi bastaldy onda koterme zhәne bolshek sauda kojmalary men auylsharuashylyk kәsiporyndary ornalasatyn bolady Қuny 8 mlrd tenge bolatyn 6 investiciyalyk zhobany zhүzege asyru zhosparlanuda Sondaj ak kalada 427 gektar aumakta Shymkent siti kala kurylysy bojynsha arnajy ekonomikalyk ajmagyn kuru zhumystary zhүrgizilude Zhobany iske asyru barysynda Highvill Ontүstik Koreya Kinder World Singapur Eryapi Tүrkiya kompaniyalaryn tartu kozdelgen Zhoba ayasynda kala ekonomikasyna 1 5 mlrd AҚSh dollary koleminde sheteldik investiciya tartylatyn bolady Zhoba kalanyn 50 myn turgynyn baspanamen kamtamasyz etudi kozdejdi Қalanyn BAҚ y Өndeu Ontүstik Қazakstan sondaj ak orys zhәne ozbek tilderinde shygady Gazet sajty Shymkent Kelbeti kalalyk kogamdyk sayasi gazet Gazettin Shymkent biznes portalyndagy muragaty Rabat oblystyk aptalyk kogamdyk gazet Gazet sajty Zamana gazeti Gazet sajty Shara Bara aptalyk zharnama gazeti Gazet sajtyӨner zhәne mәdeniet ӨndeuҚalada zhүzege asyrylyp zhatkan mәdeniet sayasaty Ontүstik Қazakstanda zhasajtyn ulttyk mәdeni polietnikalyk kogamdardyn kalyptaskan mәdenietin salt dәstүrlerin dostykty tatulastykty zhandandyruga bagyttalgan Shymkalada kazak slavyan ozbek bashkurt tatar nemis evrej kәris әzirbajzhan zhәne baska barlygy 16 ulttyk mәdeni ortalyktar zhumys isteude Olardyn belsene katysuy zhәne koldauymen ulttyk sayasat zhәne turgyndardyn bos uakytyn utymdy ujymdastyru mәseleleri on sheshimin tauyp keledi 2002 zhyly Shymkentte Ardagerler alleyasy kajta zhandandyryldy Қalada 8 sayabak pen skver zhumys istejdi Olardyn үsheuinin negizi XIX g ortasy men XX g basynda kalangan Shәmshi Қaldayakov atyndagy oblystyk filarmoniya zhemisti zhumys isteude 3 mәdeniet sarajynyn zaldary eshkashan da bos bolmajdy Үsh kinoteatrda kazirgi zamannyn filmderin tamashalauga bolady Қangүj memleketi dәuirinin biregej eksponattary oblystyk olketanu murazhajynda kojylgan Қalada 28 kitaphana bar Oblystyn mәdeni omirindegi atauly okiga 1967 zhyly kazak zhәne orys dramalyk teatrlary gimaratynyn kurylysy Ol zherlerde ҚazKSR halyk әrtisteri Ajsha Abdullina Zhumabike Serikbaeva zhumys istegen 60 80 zhyldary akyn Omarbaj Malkarov halyk akyndary Kopbaj Omarov Әselhan Қalybekova zhazushylar Әbzhapar Zhylkyshiev Nәmet Sүlejmenov Uәlihan Sүlejmenov Hanbibi Esenkaraeva Oleg Postnikov Yurij Kungurcev Marhabat Bajgut shygarmashylyk sharyktau kezderi Қazak teatrlyk onerinin negizin kalaushylar halyk әrtisteri Hadisha Bokeeva Ғajni Hajrullina Қurmanbek Zhandarbekov akyn әri kogamdyk kajratker Muhtar Shahanov kompozitor Shәmshi Қaldayakov zhazushylar Fyodor Chirva men Zhumabek Edilbaev bizdin zherlesterimiz M Әuezov atyndagy Ontүstik Қazakstan memlekettik universiteti Abaj atyndagy mәdeniet zhәne demalys sayabagy akvabagy tehnosayabagy Ken baba etnografiyalyk sayabagy Nimex Land pen Bamzik ojyn sauyk ortalyktary balalar men үlkenderdin sүjikti demalys oryndaryna ajnalgan Әrine kalanyn soltүstik boligin dendrobak zoobak ippodrommen bajlanystyratyn uzyndygy 6 shakyrymdaj balalar temir zholynyn alatyn oryny ajryksha Қala aumagyndagy kone kalashyk pen kamaldarda arheologiyalyk kazba zhumystary zhүrgizilip kala tarihy zhoninde keshen zhasau kolga alynyp otyr Қalada kornekti galym mәdeniet sport majtalmandary men halyk batyrlaryna eskertkishter ornatylgan Oblys zhәne kala oz zherlesterin maktan tutady Munda tiltanushy mүshe korrespondent M Balakaev geologiya gylymdarynyn doktory P Tәzhibaeva tүrkitanushy akademik S Kenesbaev filologiya gylymdarynyn doktorlary Қ Bektaev pen A Bajtanaev akademik T Tәzhibaev tugan Turizm zhәne demalys ӨndeuShymkent ezhelden ak sayahatshylar men galymdardyn nazaryn ozine audargan Қala Tүrkistan oblysynyn әkimshilik ortalygy bolgandyktan aumaktyn tүkpir tүkpirine aparatyn barlyk turistik bagyttar zandy tүrde osy zherden bastalady Қalada zhiyrma arnajy mamandandyrylgan firmalar men mekemeler turistik kyzmet korsetumen ajnalysuda Turistik bagyttar tarihi oryndar men ekzotikalyk audandarga baru an kus pen balyk aulau tau turizmi sekildi salalardy kamtidy Ontүstik Қazakstan onirinde kalyn zhurtshylyk ziyanat zhasajtyn Islam dininin kasietti oryndary men sәulettik kurylystary zhetkilikti desek zhanylyspajmyz Өlkenin tarihi kundylyktary men ziyanat etu oryndaryna barudagy algashky kadam ekinshi Mekke atangan tarihi Tүrkistannan bastalady Munda tүrki halyktarynyn ruhani astanasy kone dәuirdegi orkeniet ortalyktarynyn biri retinde YuNESKO nyn tizimine engen әlemge tanymal tarih zhәne mәdeniet eskertkishteri mol kasietti kalaga baryp әulie әmbielergetәuetu mүmkindigi zhasalgan Shymkent shaharynyn pajda boluyna ozindik үlesin koskan kone Sajram kalasy Ұly zhibek zholynyn bojyndagy basty sauda zhәne koloner ortalygy bolgan Otyrar kalashygy Қozha Ahmet Yassaui Arystan bab keseneleri men baska da kundylyktar turister zhүreginde teren әser kaldyrady Tyan Shan silemderi men Қyzylkum sholinin arasynda ornalaskan Ontүstik Қazakstannyn biregej aumaktyk zhagdajy bir kүnnin ishinde kar zhamylgan taudan kyzdyrylgan kumga ojysuga mүmkindik zhasajdy Osydan kelip bir oblystyn ozinde san aluan zangar taulyk dalalyk kүmdyk zhәne zhartylaj kumdyk tabigi klimattyk ajmaktarga bolinip onda an kүs pen osimdiktin tүr tүrin kezdestire alasyzdar Aumagy 100 myn sharshy shakyrym zherden kar barysy ayu dala tүlkisi karsak tau eshkisi men sholejtterde zhasajtyn zhajran tagylan borsyk Gimalaj ulary men duadakty kezdestiru әlemde sirek bolatyn zhajt Osy aumaktagy tabigattyn kajtalanbas inzhu marzhandarynyn biri Orta Aziyadagy bajyrgy koryk Aksu Zhabagyly bolyp tabylady Batys Tyan Shan silemderinde ornalaskan onyn teniz dengejinen biiktigi 1000 metrden 4280 metrge zhetse kolemi 75043 gektardy alyp zhatyr Қoryktyn landshafty әdemi aukymdy әri gylym men oner үshin baga zhetpes kүndylykka ie Mүnda kone dәuirge tәn osimdik pen zhanuarlardyn koptegen tүri bastapky kalpynda saktalgan Қaskabүlak tauynyn tas katparlaryna ata babalarymyz salyp ketken kone keskin bejnelerdin galymdar men turister үshin ajryksha kyzygushylyk tugyzatyny anyk Atalmysh aumaktagy rekreaciyalyk korga baj ekzotikalyk oryndar kataryna Қaratau bokterine zhakyn zhajgaskan Қyzylkol tabigaty gazhajyp Badam shatkalyndagy Қyrykkyz turistik bazasy men Batys Tyan Shan silemderindegi Akmeshit zhәne Birkolik demalys ajmaktary Sajram su shatkalyndagy Alteks sport kesheni Mashat ozenindegi shatkal Shardara su kojmasy emdik mineraldyk bүlak suy bar Saryagash audanynyn shipazhaj ajmagy zhәne t b zhatkyzamyz Ojyn sauyktyk mәdeni zhәne bouling ortalyktary bilyard klubtary zhogary dәrezhedegi konak үj servisteri kүn talabyna saj dәmhanalar men mejramhanalar gazhajyp kalalyk demalys ajmagy turister men demalushylarga minsiz kyzmet korsetuge әzir Bugan kone de mәngi zhas Shymkala tүrgyndarynyn akkonil ak zharkyn zhүzderi men konakkzhajlylygyn kosynyz Sport zhәne densaulyk Өndeu Oblystyk klinikalyk auruhana Қaladagy 100 ge zhuyk sport zaldar 7 stadion 5 zhүzu bassejni 3 sport kesheni zhenil atletikalyk manezh kopshiliktin igiligine kyzmet korsetude Bizden esimderi әlemge әjgili talaj chempiondar shykkan Keleshekte 4 olimpiada rezervin dajyndajtyn balalar men zhas ospirimderdin mamandandyrylgan sport mektebi men zhekemenshik sport sekciyalary klubtary talaj chempiondardy dajyndap shygaratynyna kүmәnimiz zhok Қalalyk ippodromda balalardyn at sport mektebi zhumys istejdi Shymkent kalasynyn turgyny bola otyryp atakty kazakstandyk sportsmen birneshe dүrkin Europa men әlem chempiony gimnastshy Nelli Kim bes olimpiyadalyk medal zhenip alyp әlem sportynyn anyzyna ajnaldy Shymkentte oblystyk zhәne kalalyk bagynystagy birkatar aurudy aldyn alu mekemeleri zhumys istejdi 21 stacionarlyk auruhana mekemesi 15 auruhana men 6 dispanser 19 derbes auruhanalyk emhanalyk mekeme 2 feldsherlik akusherlik punkt zhedel medicinalyk zhәrdem stansasy turgyndarga kyzmet korsetude Bugan Ana men bala densaulygyn kalpyna keltiru salauatty omir sүru medicina zhәne apat kan kүyu diagnostika zhәne kardiologiya ortalyktary balalar үji Қarlygash shipazhajy dezinfekciyalyk stansa baska da memlekettik zhәne zhekemenshik medicina mekemelerin kosuga bolady Medicina Akademiyasy men medicinalyk kolledzhde zhogary bilikti okytushylar sonyn ishinde medicina salasyna enbegi singen densaulyk saktau kyzmetkerleri istep zhүr Shymkent kalasynyn suretteri Өndeu Қalanyn tүngi korinisi Shymkent alleyasy Tүrkistan koshesi Shymkenttin arkadasy Shymkent Temir zhol vokzaly Tүrkistan oblysynyn әkimshiligi Tәuke han koshesinin tүngi korinisi Қalanyn zhana gimarattaryBauyrlas kalalar Өndeu Izmir Tүrkiya Grosseto Italiya Mogilyov Belorussiya Pattajya Tailand Hodzhent Tәzhikstan Stivenedzh Angliya Bajin Қytaj Aharnon Grekiya Eskishehir Tүrkiya Eskertpeler Өndeu Tүrkistan oblystyk mәslihatynyn 2018 zhylgy 5 mausymdagy kezekten tys zhiyrma үshinshi sessiyasynda mynadaj mәseleler karaldy Қazakstan Respublikasy halkynyn oblystar zhәne astana kalalar audandar audan ortalyktary zhәne kentter bolinisindegi zhynysy bojynsha sany Proekt razvitiya aglomeracii Shymkenta obsudili v akimate YuKO Basty derekkozinen muragattalgan 5 mamyr 2018 2017 zh Қazakstan Respublikasy halkynyn zhekelegen etnostary bojynsha sany Nazarbaev Tүrkistan oblysyn kuru turaly zharlykka kol kojdy Қazakstan Respublikasy halkynyn oblystar zhәne astana kalalar audandar audan ortalyktary zhәne kentter bolinisindegi zhynysy bojynsha sany https inbusiness kz kz last 2020 zhyly shymkent kalasy tmd nin madeni astanasy bolmak a b Materialy geraldicheskogo arhiva V Markova GERALDIKA RU Shymkent kalasy әkimshiliginin resmi sajty City amp town of Kazakhstan agyl pop stat mashke org Tekserildi 29 nauryz 2016 Akparat kozderi ӨndeuShymkent kalasy әkimdiginin resmi sajty 1 Tүrkistan oblysy әkimdiginin resmi sajty 2 Shymkent ajmaktyk portaly Podushkin N P Kogda rodilsya Shymkent Shymkent Istoriko informacionnyj putevoditel Shymkent 1998 OҚO Statistika departamentiSiltemeler ӨndeuShymkent kalasy әkimdiginin resmi sajty Virtualdy Shymkent https kk wikipedia org w index php title Shymkent amp oldid 2883012 betinen alyngan, уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана,

мақала

, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар.