fbpx
Уикипедия

Талдықорған

Талдықорған (1993 жылдың 4 мамырына дейін Талды-Қорған) — қала, Алматы облысының орталығы.

Қала
Талдықорған
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

ҚазақстанҚазақстан

Статусы

Облыс орталығы

Облысы

Алматы облысы

Әкімі

Ержан Жасыбаев (2021 жылы)

Тарихы мен географиясы
Координаттары

44°59′58″ с. е.78°22′52″ ш. б. /44.99944° с. е. 78.38111° ш. б. /44.99944; 78.38111 Координаттар:44°59′58″ с. е.78°22′52″ ш. б. /44.99944° с. е. 78.38111° ш. б. /44.99944; 78.38111

Құрылған уақыты

1944

Бұрынғы атаулары

Гавриловка

Жер аумағы

74 км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

163,3 мың адам (01.05.2015)

Тығыздығы

4139 адам/км²

Ұлттық құрамы

қазақтар 64,96 %
орыстар 24,47 %
корейлер 3,61 %
татарлар 1,94 %
немістер 1,10 %
украиндар 0,75 %
ұйғырлар 0,65 %
шешендер 0,25 %
өзбектер 0,21 %
белорустар 0,12 %
басқалары 0,92 %

Этнохороним

талдықорғандық

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 7282

Пошта индекстері

040000

Автомобиль коды

B, V,05


(қаз.)(орыс.)

Талдықорған
Талдықорған
Ортаққордағы санаты: Талдықорған

Мазмұны

Ең алғаш қазіргі Талдықорған аумағында орналасқан XIX ғасырдың екінші жартысында, яғни 1869 жылы "Гавриловка" селосы бой көтерді. Бұл өңірді алғаш рет қоныстаған казактар болды. Кейін Жетісу облисполкомының ұйғаруымен 1920 жылы (кейбір деректерде 1921 жылы) "Гавриловка" селосының атауы ресми түрде "Талды-Қорған" селосы деп өзертіліп, Қапал уезінің орталығы дәрежесін алады. 1930 – 1944 жылдар аралығында Талды-Қорған Қазақ КСР-ның Алматы округі, Талды-Қорған ауданының орталығы болып бекітіледі. 1944 жылы Талды-Қорған селосына қала дәжересі беріліп, Алматы округінен бөлініп кеткеннен кейін, 1944 жылдан 1959 жыл аралығында және 1967 жылдан 1997 жылдар аралығында Қазақ КСР Талдықорған облысының орталығы дәрежесін алады. Ал 1993 жылы қала атауы ресми түрде Талдықорған деп өзгертілді. Қазіргі кезде Талдықорған қаласы 2001 жылдың 22 қыркүйегінен бастап, Қазақстан Республикасы Алматы облысының орталығы болып саналады.

Талдықорған қаласы Қазақстанның оңтүстік-шығысында, облыстың орталық тұсында, Жетісу Алатауының батысында (теңіз деңгейінен 570-600 м биіктікте), Қаратал өзенінің жағалауында орналасқан. Қаланың жер аумағы 74 км² құрайды.

Қаланың климаты континенттік. Қысы қоңыржай салқын, қаңтар айының жылдық орташа температурасы -11 - 13°С, жазы ыстық және қуаң, шілдеде - 22-24°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері - 350 - 400 мм. Оның басым бөлігі наурыз-мамыр және қараша-желтоқсан айларында түседі. Жел негізінен солтүстік-шығыс (34%), солтүстік (16%) бағыттан соғады. Жылына 50 күнге дейін қуаңшылық байқалады. Тұрақты кар жамылғысы қараша айының соңғы онкүндігінде түсіп, наурыздың екінші онкүндігінде ери бастайды.

Талдықорған бұта аралас сулыбас, бетеге, боз, эфемерль бозжусанды шөлейт белдемде жатыр. Қала аумағында шөмішгул, қарағай, сиягүл, жаңғак сабынкеп, қызғалдақ, долана, шырғанақ, шұғынық гүл, кәдімгі өpiк, қызыл мия, шырмауық, қарасора, алабота, жусан, т.б. шөптесіндер өседі.

Қалалық әкімшілік аумаққа қарасты 7 елді мекен Еркін және Өтенай ауылдық округтеріне біріктірілген және құрамында экономика-технология колледжінің (2021 жылы Талдықорған агро-техникалық колледжінің) оқу-тәжірибе шаруашылығы бар.

# Санақ болған жыл Халықтың саны
1. 1959 41418
2. 1970 60601
3. 1979 87948
4. 1989 119149
5. 1991 124500
6. 1999 97996
7. 2004 100577
8. 2005 103041
9. 2006 106900
10. 2007 110686
11. 2008 114441
12. 2009 123038
13. 2010 125919
14. 2011 127324
15. 2012 130253
16. 2016 163300

Халық тығыздығы - 1 км²-ге шаққанда 1155 адам.

Қалада 1570 жұмыс істейтін ауыл шаруашылық, өнеркәсіп кәсіпорыны мен ұжымдар тіркелген, олардың арасында серіктес шаруашылықтар саны — 1055, 72 АҚ, 82 егістік кооператив бар. Өнеркәсіп бағытындағы ipi кәсіпорындарға "Қайнар", "Teмip", "Темірбетон", "Ажар", "Нан", "Өрнек", "Аққу", "Сайман", "Қаласүтзауыты", "Мирас", т.б. акционерлік қоғамдар жатады. Ауыл шарушылығы бағытында 95, құрылыста 96 акционерлік қоғамдар бар. Қалада әр турлі салаларға маманданған "Гамма" АҚ, "Механикаландырылған жұмыстар" ЖАҚ, "Құрылысшы" АҚ, "Шымыр" ЖАҚ, "Ақ сұңқар-ай" ЖАҚ, "Талдықорған электр желілері құрылысы" АҚ, "Ақжол" ЖАҚ, "Қалалық жол құрылысы" ЖАҚ, т.б. жұмыс істейді. Сондай-ақ, 64 көлік мекемесі, 406 сауда және қоғамдық тамақтандыру орындары бар. Талдықорған қаласына қарасты жер аумағының (82333 га) ауыл шаруашылығына жарамды бөлігі 92,1%, оның ішінде егістігі 7527 га, жайылымы 65429 га, шабындығы 873 га.

Қаланың әлеуметтік инфрақұрылымы жақсы дамыған. С.Сейфуллин атындағы қалалық кітапхана, қалалық балалар кітапханасы, В.Маяковский атындағы кітапхана, М. Тынышпаев атындағы өлкетану музейі, І. Жансүгіровтің әдеби музейі, І. Жансүгіров атындағы мәдениет сарайы, 7 халықтық көркемөнерпаздар ұжымы бар. Сондай-ақ, І. Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетi, медицина колледжі, Қ.Байсеитов атындағы музыкалық колледж, Талдықорған агро-техникалық колледжі, 3 кәсіптік-техникалық лицей мен мектептер, жалпы білім беретін 22 мектеп жұмыс істейді. Қала аумағындағы республика және облыстық деңгейде қамқорлыққа алынған мәдени-архитектура ескерткіштері санатында "Даңқ" ескерткіші (1968 ж. салынған), "Атамекен" кинотеатры (1950 ж.), Пионерлер үйі (көркем-сурет галереясы, 1957 ж.), № 3 кәсіптәк-техника мектеп ғимараты (1958), Сән ательесі (1959), қалалык әкімшілік ғимараты (1950), Аяқ-киім фабрикасы (1952), І. Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің ғимараты (1975), Ақ мешіт (1996), С.Сейфуллин атындағы кітапхана (1982), М.Тынышпаев атындағы тарихи-өлкелік мұражай (1980), т.б. бар. Калада Б. Римова атындағы облыстық драма театры, "Алтын дән", "Туған тел", "Ачимноуль", "Контраст", Ардагерлер хоры, Қуыршақ театры, "Улыбка", "Солнышко" атты көркемөнерпаздар тобы жұмыс істейді. Қала аумағындағы автокөлік жолының ұзындығы 352 км, оның ішінде 247 км-не асфальт төселген, 96 км-i тас жол. Талдықорған арқылы Алматы-Өскемен, Семей-Алматы, т.б. бағыттарға автокөлік өтеді. Қалада темір жолы стансасы 1949 ж. салынды. Одан Көксу, Текелі, Қарабұлақ темір жолы стансаларына жүк поездары қатынайды. 19 емдеу-сауықтыру орындары: қалалық емхана, жүрек ауруларын емдейтін орталық, қалалық, санитарлық-эпидемиология станса, облыстық онкология диспансері, әйелдерге дәрігерлік көмек беретін орталық, облыстық перинатальдық орталығы, облыстық аурухана, қалалық облыстық балалар ауруханасы, жұқпалы аурулар ауруханасы, туберкулез диспансері, облыстық наркология диспансері, қалалық жедел және шұғыл жәрдем көрсету стансасы, қалалық қан орталығы, қалалық бөбектер үйі, т.б. жұмыс істейді Талдықорған қаласынан Астана қаласына дейін қашықтық 758 км, Алматы қаласына дейінгі қашықтық 279 км.

Тұрғындар саны 145,403 адамды құрайды (2019 жылы). Орталық Азия, Ресей мемлекеттеріне шығуға мүмкіндік беретін әуежай, теміржол станциясы бар. Жалпы мемлекеттік және облыстық маңызы бар автомобиль жолдары тораптарының жүйесі арқасында қала Қазақстанның басқа да қалаларымен, Орталық Азиямен, Ресеймен және Қытаймен байланысып жатыр.

Білім, мәдениет, туризм орталығы және халықаралық, өңіраралық өндірістік-қызмет көрсету орталығы ретінде аса тартымды қала. Қалада 4 жоғарғы оқу орны, 12 орта кәсіби білім мекемелері, 25 жалпы білім беру мекемелері жұмыс жасайды. Сондай-ақ, қалада драма театры, филармония, мұражайлар, мәдениет және демалыс парктері, кітапханалар мен кинотеатрлар, стадиондар, спорт кешені, аквапарк және ипподром бар.

Қаланың құрылыс индустриясын дамыту, балаларға арналған тағамдар, электр сорғылары, сүт өнімін, керамика-граниттан жасалған плиталар, жұмыртқа және құс етін өндіру әлеуеті бар.

Талдықорған - қала (1944 ж.), Алматы облысының орталығы (2000 ж. ), темір жол станциясы.

  1. Талдықорған

Талдықорған
Талдықорған, Тіл, Бақылау, Өңдеу, 1993, жылдың, мамырына, дейін, Талды, Қорған, қала, Алматы, облысының, орталығы, ҚалаЕлтаңбасыӘкімшілігіЕл, Қазақстан, ҚазақстанСтатусыОблыс, орталығыОблысыАлматы, облысыӘкіміЕржан, Жасыбаев, 2021, жылы, Тарихы, мен, география. Taldykorgan Til Bakylau Өndeu Taldykorgan 1993 zhyldyn 4 mamyryna dejin Taldy Қorgan 2 kala Almaty oblysynyn ortalygy ҚalaTaldykorganEltanbasyӘkimshiligiEl Қazakstan ҚazakstanStatusyOblys ortalygyOblysyAlmaty oblysyӘkimiErzhan Zhasybaev 2021 zhyly Tarihy men geografiyasyKoordinattary44 59 58 s e 78 22 52 sh b 44 99944 s e 78 38111 sh b 44 99944 78 38111 G O Ya Koordinattar 44 59 58 s e 78 22 52 sh b 44 99944 s e 78 38111 sh b 44 99944 78 38111 G O Ya Қurylgan uakyty1944Buryngy ataularyGavrilovkaZher aumagy74 km Uakyt beldeuiUTC 6 00TurgyndaryTurgyny163 3 myn adam 01 05 2015 Tygyzdygy4139 adam km Ұlttyk kuramykazaktar 64 96 orystar 24 47 korejler 3 61 tatarlar 1 94 nemister 1 10 ukraindar 0 75 ujgyrlar 0 65 sheshender 0 25 ozbekter 0 21 belorustar 0 12 baskalary 0 92 1 EtnohoronimtaldykorgandykSandyk identifikatorlaryTelefon kody 7 7282Poshta indeksteri040000Avtomobil kodyB V 05taldykorgan gov kz kaz orys Taldykorgan TaldykorganOrtakkordagy sanaty Taldykorgan Mazmuny 1 Tarihy 2 Geografiyasy 3 Klimaty 4 Өsimdikteri 5 Әkimshilik ujymdastyryluy 6 Halky 7 Ұlttyk kuramy 8 Өnerkәsip 9 Әleumettik infrakurylym 10 Syrtky silteme 11 DerekkozderTarihy ӨndeuEn algash kazirgi Taldykorgan aumagynda ornalaskan XIX gasyrdyn ekinshi zhartysynda yagni 1869 zhyly Gavrilovka selosy boj koterdi Bul onirdi algash ret konystagan kazaktar boldy 3 Kejin Zhetisu oblispolkomynyn ujgaruymen 1920 zhyly kejbir derekterde 1921 zhyly Gavrilovka selosynyn atauy resmi tүrde Taldy Қorgan selosy dep ozertilip Қapal uezinin ortalygy dәrezhesin alady 1930 1944 zhyldar aralygynda Taldy Қorgan Қazak KSR nyn Almaty okrugi Taldy Қorgan audanynyn ortalygy bolyp bekitiledi 1944 zhyly Taldy Қorgan selosyna kala dәzheresi berilip Almaty okruginen bolinip ketkennen kejin 1944 zhyldan 1959 zhyl aralygynda zhәne 1967 zhyldan 1997 zhyldar aralygynda Қazak KSR Taldykorgan oblysynyn ortalygy dәrezhesin alady Al 1993 zhyly kala atauy resmi tүrde Taldykorgan dep ozgertildi Қazirgi kezde Taldykorgan kalasy 2001 zhyldyn 22 kyrkүjeginen bastap Қazakstan Respublikasy Almaty oblysynyn ortalygy bolyp sanalady 4 Geografiyasy ӨndeuTaldykorgan kalasy Қazakstannyn ontүstik shygysynda oblystyn ortalyk tusynda Zhetisu Alatauynyn batysynda teniz dengejinen 570 600 m biiktikte Қaratal ozeninin zhagalauynda ornalaskan Қalanyn zher aumagy 74 km kurajdy Klimaty ӨndeuҚalanyn klimaty kontinenttik Қysy konyrzhaj salkyn kantar ajynyn zhyldyk ortasha temperaturasy 11 13 S zhazy ystyk zhәne kuan shildede 22 24 S Zhauyn shashynnyn zhyldyk ortasha molsheri 350 400 mm Onyn basym boligi nauryz mamyr zhәne karasha zheltoksan ajlarynda tүsedi Zhel negizinen soltүstik shygys 34 soltүstik 16 bagyttan sogady Zhylyna 50 kүnge dejin kuanshylyk bajkalady Turakty kar zhamylgysy karasha ajynyn songy onkүndiginde tүsip nauryzdyn ekinshi onkүndiginde eri bastajdy Өsimdikteri ӨndeuTaldykorgan buta aralas sulybas betege boz efemerl bozzhusandy sholejt beldemde zhatyr Қala aumagynda shomishgul karagaj siyagүl zhangak sabynkep kyzgaldak dolana shyrganak shugynyk gүl kәdimgi opik kyzyl miya shyrmauyk karasora alabota zhusan t b shoptesinder osedi Әkimshilik ujymdastyryluy ӨndeuҚalalyk әkimshilik aumakka karasty 7 eldi meken Erkin zhәne Өtenaj auyldyk okrugterine biriktirilgen zhәne kuramynda ekonomika tehnologiya kolledzhinin 2021 zhyly Taldykorgan agro tehnikalyk kolledzhinin oku tәzhiribe sharuashylygy bar Halky Өndeu Sanak bolgan zhyl Halyktyn sany1 1959 414182 1970 606013 1979 879484 1989 1191495 1991 1245006 1999 979967 2004 1005778 2005 1030419 2006 10690010 2007 11068611 2008 11444112 2009 12303813 2010 12591914 2011 12732415 2012 13025316 2016 163300 Halyk tygyzdygy 1 km ge shakkanda 1155 adam Ұlttyk kuramy ӨndeuҚalanyn ulttyk kuramy 2019 zhyldyn 1 kantary kazaktar 128 652 adam 74 97 orystar 33 824 adam 19 53 kәrister 4236 adam 2 45 tatarlar 2452 adam 1 42 nemister 1060 adam 0 61 ukraindar 307 adam 0 18 ujgyrlar 803 adam 0 46 sheshender 423 adam 0 24 ozbekter 307 adam 0 18 belorustar 65 adam 0 04 әzirbajzhandar 149 adam 0 09 polyaktar 68 adam 0 09 kyrgyzdar 81 adam 0 05 baskalar 786 adam 0 45 Barlygy 173 213 adam 100 00 Өnerkәsip ӨndeuҚalada 1570 zhumys istejtin auyl sharuashylyk onerkәsip kәsiporyny men uzhymdar tirkelgen olardyn arasynda seriktes sharuashylyktar sany 1055 72 AҚ 82 egistik kooperativ bar Өnerkәsip bagytyndagy ipi kәsiporyndarga Қajnar Temip Temirbeton Azhar Nan Өrnek Akku Sajman Қalasүtzauyty Miras t b akcionerlik kogamdar zhatady Auyl sharushylygy bagytynda 95 kurylysta 96 akcionerlik kogamdar bar Қalada әr turli salalarga mamandangan Gamma AҚ Mehanikalandyrylgan zhumystar ZhAҚ Қurylysshy AҚ Shymyr ZhAҚ Ak sunkar aj ZhAҚ Taldykorgan elektr zhelileri kurylysy AҚ Akzhol ZhAҚ Қalalyk zhol kurylysy ZhAҚ t b zhumys istejdi Sondaj ak 64 kolik mekemesi 406 sauda zhәne kogamdyk tamaktandyru oryndary bar Taldykorgan kalasyna karasty zher aumagynyn 82333 ga auyl sharuashylygyna zharamdy boligi 92 1 onyn ishinde egistigi 7527 ga zhajylymy 65429 ga shabyndygy 873 ga Әleumettik infrakurylym ӨndeuҚalanyn әleumettik infrakurylymy zhaksy damygan S Sejfullin atyndagy kalalyk kitaphana kalalyk balalar kitaphanasy V Mayakovskij atyndagy kitaphana M Tynyshpaev atyndagy olketanu muzeji I Zhansүgirovtin әdebi muzeji I Zhansүgirov atyndagy mәdeniet sarajy 7 halyktyk korkemonerpazdar uzhymy bar Sondaj ak I Zhansүgirov atyndagy Zhetisu memlekettik universiteti medicina kolledzhi Қ Bajseitov atyndagy muzykalyk kolledzh Taldykorgan agro tehnikalyk kolledzhi 3 kәsiptik tehnikalyk licej men mektepter zhalpy bilim beretin 22 mektep zhumys istejdi Қala aumagyndagy respublika zhәne oblystyk dengejde kamkorlykka alyngan mәdeni arhitektura eskertkishteri sanatynda Dank eskertkishi 1968 zh salyngan Atameken kinoteatry 1950 zh Pionerler үji korkem suret galereyasy 1957 zh 3 kәsiptәk tehnika mektep gimaraty 1958 Sәn atelesi 1959 kalalyk әkimshilik gimaraty 1950 Ayak kiim fabrikasy 1952 I Zhansүgirov atyndagy Zhetisu memlekettik universitetinin gimaraty 1975 Ak meshit 1996 S Sejfullin atyndagy kitaphana 1982 M Tynyshpaev atyndagy tarihi olkelik murazhaj 1980 t b bar Kalada B Rimova atyndagy oblystyk drama teatry Altyn dәn Tugan tel Achimnoul Kontrast Ardagerler hory Қuyrshak teatry Ulybka Solnyshko atty korkemonerpazdar toby zhumys istejdi Қala aumagyndagy avtokolik zholynyn uzyndygy 352 km onyn ishinde 247 km ne asfalt toselgen 96 km i tas zhol Taldykorgan arkyly Almaty Өskemen Semej Almaty t b bagyttarga avtokolik otedi Қalada temir zholy stansasy 1949 zh salyndy Odan Koksu Tekeli Қarabulak temir zholy stansalaryna zhүk poezdary katynajdy 19 emdeu sauyktyru oryndary kalalyk emhana zhүrek aurularyn emdejtin ortalyk kalalyk sanitarlyk epidemiologiya stansa oblystyk onkologiya dispanseri әjelderge dәrigerlik komek beretin ortalyk oblystyk perinataldyk ortalygy oblystyk auruhana kalalyk oblystyk balalar auruhanasy zhukpaly aurular auruhanasy tuberkulez dispanseri oblystyk narkologiya dispanseri kalalyk zhedel zhәne shugyl zhәrdem korsetu stansasy kalalyk kan ortalygy kalalyk bobekter үji t b zhumys istejdi Taldykorgan kalasynan Astana kalasyna dejin kashyktyk 758 km Almaty kalasyna dejingi kashyktyk 279 km Turgyndar sany 145 403 adamdy kurajdy 2019 zhyly 5 Ortalyk Aziya Resej memleketterine shyguga mүmkindik beretin әuezhaj temirzhol stanciyasy bar Zhalpy memlekettik zhәne oblystyk manyzy bar avtomobil zholdary toraptarynyn zhүjesi arkasynda kala Қazakstannyn baska da kalalarymen Ortalyk Aziyamen Resejmen zhәne Қytajmen bajlanysyp zhatyr Bilim mәdeniet turizm ortalygy zhәne halykaralyk oniraralyk ondiristik kyzmet korsetu ortalygy retinde asa tartymdy kala Қalada 4 zhogargy oku orny 12 orta kәsibi bilim mekemeleri 25 zhalpy bilim beru mekemeleri zhumys zhasajdy Sondaj ak kalada drama teatry filarmoniya murazhajlar mәdeniet zhәne demalys parkteri kitaphanalar men kinoteatrlar stadiondar sport kesheni akvapark zhәne ippodrom bar Қalanyn kurylys industriyasyn damytu balalarga arnalgan tagamdar elektr sorgylary sүt onimin keramika granittan zhasalgan plitalar zhumyrtka zhәne kus etin ondiru әleueti bar Taldykorgan kala 1944 zh Almaty oblysynyn ortalygy 2000 zh temir zhol stanciyasy Syrtky silteme Өndeuhttp visitkazakhstan kz kk guide places view 141 Derekkozder Өndeu Қazakstan Respublikasynyn ulttyk kuramy Taldykorgan kalasy turaly mәlimetter Tarihy Korneki zherleri Taldykorgan kalasy turaly mәlimetter Tarihy Korneki zherleri http ortcom kz map city 18 Taldykorgan http pop stat mashke org kazakhstan cities htm https kk wikipedia org w index php title Taldykorgan amp oldid 2877762 betinen alyngan, уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана,

мақала

, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар.