fbpx
Уикипедия

Жұлдыздық шама

Жұлдыздық Шама, көрінерлік Жұлдыздық шама – аспан шырақтарының (жұлдыздар, планеталар, Күн, т.б.) сәулесінің Жер бетінің жазықтығында (шырақтар сәулесіне перпендикуляр орналасқан) жасайтын жарықталынуының өлшемі; аспан шырағы жалтырауының өлшемі. Жұлдыздық шама ұғымын алғаш рет б.з.б. 2 ғасырда Гиппарх енгізген. Гиппарх жай көзбен көрінетін жұлдыздардың бәрін олардың жалтырауы бойынша (ең жарық жұлдыздарды 1-шамаға, ал ең бәсеңдерін 6-шамаға жатқызып) шартты түрде 6 Жұлдыздық шамаға бөлген. Жұлдыздық шама (m) өзінің жарықталынуына (Е) сәйкес мына өрнектен анықталады: m=klgE+C0, мұндағы k – коэффициентінің мәні ағылшын астрономы Н.Р. Погсонның (19 ғ-дың ортасы) ұсынысы бойынша – 2,5-ке тең деп қабылданған және ол жұлдыздық шама шкаласының қадамын анықтайды, ал С0 тұрақтысы – оның нөлдік пункті. Жұлдыздық шамасы 5 бірлікке өзгергенде жарықталыну 100 есе өзгереді. Мұның үстіне шырақ неғұрлым жарығырақболса, оның Жұлдыздық шамасын өрнек-тейтін сан да соғұрлым аз болады. Жұлдыздық шамалардың мәндері оң да, теріс те болуы мүмкін. Өлшеу әдістемесіне қарай Жұлдыздық шама: визуалдық (тікелей көзбен анықталатын) Жұлдыздық шама, фотографиялық Жұлдыздық шама, фотоэлектрлік Жұлдыздық шама және радиометриялық Жұлдыздық шама болып ажыратылады; 2) 10 парсек стандарт қашықтықтағы аспан шырағының Жұлдыздық шамасын абсолют Жұлдыздық шама деп атайды. Абсолют Жұлдыздық шама (көрінерлік Жұлдыздық шамадан өзгешелігі) шырақтардың физикалық қасиеттерін, жарқырауын сипаттайды. Абсолют Жұлдыздық шама (М) көрінерлік Жұлдыздық шамамен (m) төмендегі өрнек арқылы байланысқан: M=m+5–5 lgr, мұндағы r – пк-пен өлшенген шыраққа дейінгі қашықтық.

Жұлдыздардың жарықтылығы. Астрономдар жұлдыздарға дейінгі қашықтықты анықтағаннан кейін, жұлдыздардың көрінетін жарқырауы олардың қашықтарының айырмашылықтарынан ғана емес, сондай-ақ олардың жарықтылықтарындағы айырмашылықтарынан екенін анықталды. Астрономиядағы жарықтылық - уақыт бірлігінде астрономиялық объектің (ғаламшар, жұлдыз, галактика және т.б.) шығаратын жалпы энергиясы. Абсолюттік бірліктерде (SI - Вт) немесе Күн жарықтылығының бірліктерімен (L = 3.82 × 1026 Вт) өлшенеді. Егер екі жұлдыздың жарықтылығы бірдей болса, бізден алшақтау жатқан жұлдыздың көрінерлік жарқырауы төмендеу. Жұлдыздар жарықтылығымен оншақты миллиардтаған рет ерекшеленуі мүмкін. Жұлдыздық шамасымен бұл айырмашылық 26 бірлікті құрайды. Жарықтылығы өте үлкен жұлдыздарының абсолюттік мәндері теріс және M = -9 ға дейін жетеді. Мұндай жұлдыздар алыптар мен аса алыптар деп аталады. «Алтын Балықтың S» жұлдызының сәулеленуі Күннің сәулеленуінен 500,000 рет әлдеқайда күшті, оның жарықтылығы L = 500,000 L, M = +17 (L = 0.000013 L), ергежейлі жұлдыздар ең төмен сәулелену қуатына ие.

Жұлдыздың жарықтылығына не әсер етеді? Жұлдыздағы сәулелену көзі не болып табылады? Жұлдыздан шыға алатын барлық энергиясы жұлдыздын ядродағы термоядролық синтез реакцияларында пайда болады. Гравитация қысымымен сутегі атомдары гелий атомына бірігіп үлкен мөлшерде энергияны босатады. Алып жұлдыздарда сутегі ғана емес, сонымен қатар гелий - кейде одан да ауыр элементтер, тіпті темір де, күйдіріледі. Энергия бірнеше есе артады.

Ядролық реакция кезінде шығарылатын энергия мөлшері жұлдыз массасына тікелей тәуелді - ол қаншалықты үлкен болса, соншалықты гравитация жұлдыздың ядросын қысады, және соншалықты көп бір мезгілде сутегі гелийге айналады. Бірақ жұлдыздың жарықтылығы тек қана атом энергиясымен байлансысты емес - соңында, оны сыртқа шығару керек.

Мұнда сәуле шығару ауданын қарастыруымыз керек. Оның әсері энергияны тасымалдау процесіне өте үлкен, ол тіпті күнделікті өмірде оңай тексеріледі. Қыздырылған шамның жібі 2800 °C дейін қыздырылып, 8 сағат бойы жұмыс істесе, бөлмедегі температураны едәуір өзгертпейді, ал 50-80 °C температурасы бар кәдімгі қыздырғыш батарея бөлмені айтарлықтай қыздыруға мүмкіндік береді. Энергияның тиімділігі - энергияны шығаратын беттер аудандарының айырмашылығына байланысты.

Жұлдыз бетінің және оның ядросы бетінің аудандарының қатынасы көбіне шамның және батареяның аудандарының қатынасына сәйкестіріледі - аса алып қызыл жұлдыз ядросының диаметрі жұлдыздың жалпы диаметрінің оннан бір бөлігі ғана болуы мүмкін. Осылайша, жұлдыздың жарқырауына оның сәулеленетін бетінің, яғни жұлдыздың бетінің ауданы қатты әсер етеді. Мұнда температура өте маңызды емес. Альдебаран жұлдызының бетіндегі жылуы Күн фотосферасының температурасынан 40% -ға аз, бірақ оның үлкен өлшемінің арқасында оның жарықтылығы Күннің жарқырауынан 150 есе артық.

  1. Қазақ энциклопедиясы, 4 том;
Бұл — мақаланың бастамасы.Бұл мақаланытолықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.
Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет.
Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет.
Жұлдыздық шама
Жұлдыздық, шама, Тіл, Бақылау, Өңдеу, Жұлдыздық, Шама, көрінерлік, аспан, шырақтарының, жұлдыздар, планеталар, Күн, сәулесінің, Жер, бетінің, жазықтығында, шырақтар, сәулесіне, перпендикуляр, орналасқан, жасайтын, жарықталынуының, өлшемі, аспан, шырағы, жалтыр. Zhuldyzdyk shama Til Bakylau Өndeu Zhuldyzdyk Shama korinerlik Zhuldyzdyk shama aspan shyraktarynyn zhuldyzdar planetalar Kүn t b sәulesinin Zher betinin zhazyktygynda shyraktar sәulesine perpendikulyar ornalaskan zhasajtyn zharyktalynuynyn olshemi aspan shyragy zhaltyrauynyn olshemi Zhuldyzdyk shama ugymyn algash ret b z b 2 gasyrda Gipparh engizgen Gipparh zhaj kozben korinetin zhuldyzdardyn bәrin olardyn zhaltyrauy bojynsha en zharyk zhuldyzdardy 1 shamaga al en bәsenderin 6 shamaga zhatkyzyp shartty tүrde 6 Zhuldyzdyk shamaga bolgen Zhuldyzdyk shama m ozinin zharyktalynuyna E sәjkes myna ornekten anyktalady m klgE C0 mundagy k koefficientinin mәni agylshyn astronomy N R Pogsonnyn 19 g dyn ortasy usynysy bojynsha 2 5 ke ten dep kabyldangan zhәne ol zhuldyzdyk shama shkalasynyn kadamyn anyktajdy al S0 turaktysy onyn noldik punkti Zhuldyzdyk shamasy 5 birlikke ozgergende zharyktalynu 100 ese ozgeredi Munyn үstine shyrak negurlym zharygyrakbolsa onyn Zhuldyzdyk shamasyn ornek tejtin san da sogurlym az bolady Zhuldyzdyk shamalardyn mәnderi on da teris te boluy mүmkin Өlsheu әdistemesine karaj Zhuldyzdyk shama vizualdyk tikelej kozben anyktalatyn Zhuldyzdyk shama fotografiyalyk Zhuldyzdyk shama fotoelektrlik Zhuldyzdyk shama zhәne radiometriyalyk Zhuldyzdyk shama bolyp azhyratylady 2 10 parsek standart kashyktyktagy aspan shyragynyn Zhuldyzdyk shamasyn absolyut Zhuldyzdyk shama dep atajdy Absolyut Zhuldyzdyk shama korinerlik Zhuldyzdyk shamadan ozgesheligi shyraktardyn fizikalyk kasietterin zharkyrauyn sipattajdy Absolyut Zhuldyzdyk shama M korinerlik Zhuldyzdyk shamamen m tomendegi ornek arkyly bajlanyskan M m 5 5 lgr mundagy r pk pen olshengen shyrakka dejingi kashyktyk Zhuldyzdardyn zharyktylygy Astronomdar zhuldyzdarga dejingi kashyktykty anyktagannan kejin zhuldyzdardyn korinetin zharkyrauy olardyn kashyktarynyn ajyrmashylyktarynan gana emes sondaj ak olardyn zharyktylyktaryndagy ajyrmashylyktarynan ekenin anyktaldy Astronomiyadagy zharyktylyk uakyt birliginde astronomiyalyk obektin galamshar zhuldyz galaktika zhәne t b shygaratyn zhalpy energiyasy Absolyuttik birlikterde SI Vt nemese Kүn zharyktylygynyn birlikterimen L 3 82 1026 Vt olshenedi Eger eki zhuldyzdyn zharyktylygy birdej bolsa bizden alshaktau zhatkan zhuldyzdyn korinerlik zharkyrauy tomendeu Zhuldyzdar zharyktylygymen onshakty milliardtagan ret erekshelenui mүmkin Zhuldyzdyk shamasymen bul ajyrmashylyk 26 birlikti kurajdy Zharyktylygy ote үlken zhuldyzdarynyn absolyuttik mәnderi teris zhәne M 9 ga dejin zhetedi Mundaj zhuldyzdar alyptar men asa alyptar dep atalady Altyn Balyktyn S zhuldyzynyn sәulelenui Kүnnin sәulelenuinen 500 000 ret әldekajda kүshti onyn zharyktylygy L 500 000 L M 17 L 0 000013 L ergezhejli zhuldyzdar en tomen sәulelenu kuatyna ie Zhuldyzdyn zharyktylygyna ne әser etedi Zhuldyzdagy sәulelenu kozi ne bolyp tabylady Zhuldyzdan shyga alatyn barlyk energiyasy zhuldyzdyn yadrodagy termoyadrolyk sintez reakciyalarynda pajda bolady Gravitaciya kysymymen sutegi atomdary gelij atomyna birigip үlken molsherde energiyany bosatady Alyp zhuldyzdarda sutegi gana emes sonymen katar gelij kejde odan da auyr elementter tipti temir de kүjdiriledi Energiya birneshe ese artady Yadrolyk reakciya kezinde shygarylatyn energiya molsheri zhuldyz massasyna tikelej tәueldi ol kanshalykty үlken bolsa sonshalykty gravitaciya zhuldyzdyn yadrosyn kysady zhәne sonshalykty kop bir mezgilde sutegi gelijge ajnalady Birak zhuldyzdyn zharyktylygy tek kana atom energiyasymen bajlansysty emes sonynda ony syrtka shygaru kerek Munda sәule shygaru audanyn karastyruymyz kerek Onyn әseri energiyany tasymaldau procesine ote үlken ol tipti kүndelikti omirde onaj tekseriledi Қyzdyrylgan shamnyn zhibi 2800 C dejin kyzdyrylyp 8 sagat bojy zhumys istese bolmedegi temperaturany edәuir ozgertpejdi al 50 80 C temperaturasy bar kәdimgi kyzdyrgysh batareya bolmeni ajtarlyktaj kyzdyruga mүmkindik beredi Energiyanyn tiimdiligi energiyany shygaratyn better audandarynyn ajyrmashylygyna bajlanysty Zhuldyz betinin zhәne onyn yadrosy betinin audandarynyn katynasy kobine shamnyn zhәne batareyanyn audandarynyn katynasyna sәjkestiriledi asa alyp kyzyl zhuldyz yadrosynyn diametri zhuldyzdyn zhalpy diametrinin onnan bir boligi gana boluy mүmkin Osylajsha zhuldyzdyn zharkyrauyna onyn sәulelenetin betinin yagni zhuldyzdyn betinin audany katty әser etedi Munda temperatura ote manyzdy emes Aldebaran zhuldyzynyn betindegi zhyluy Kүn fotosferasynyn temperaturasynan 40 ga az birak onyn үlken olsheminin arkasynda onyn zharyktylygy Kүnnin zharkyrauynan 150 ese artyk 1 Silteme Өndeu Қazak enciklopediyasy 4 tom Bul makalanyn bastamasy Bul makalany tolyktyryp damytu arkyly Uikipediyaga komektese alasyz Bul eskertudi dәldep auystyru kazhet Bul makalany Uikipediya sapa talaptaryna lajykty boluy үshin uikilendiru kazhet Bul makalada esh suret zhok Makalany zhetildiru үshin kazhetti suretti engizip komek beriniz Suretti koskannan kejin bul үlgini makaladan alastanyz Suretti mynnan tabuga bolady osy makalanyn takyrybyna bajlanysty suret Ortak korda tabyluy mүmkin makalanyn ozge til uikilerindegi nuskalaryn karap koriniz oziniz zhasagan suretti zhүkteniz avtorlyk kukykpen korgalgan suret kospanyz https kk wikipedia org w index php title Zhuldyzdyk shama amp oldid 2814082 betinen alyngan, уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана,

мақала

, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар.
Бұл мақалада еш сурет жоқ.

Мақаланы жетілдіру үшін қажетті суретті енгізіп көмек беріңіз. Суретті қосқаннан кейін бұл үлгіні мақаладан аластаңыз.
Суретті мыннан табуға болады:

  • осы мақаланың тақырыбына байланысты сурет Ортақ қорда табылуы мүмкін;
  • мақаланың өзге тіл уикилеріндегі нұсқаларын қарап көріңіз;
  • өзіңіз жасаған суретті жүктеңіз (авторлық құқықпен қорғалған сурет қоспаңыз!).