fbpx
Уикипедия

Атырау

Басқа мағыналар үшін Атырау (айрық) деген бетті қараңыз.

Қала
Атырау
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

ҚазақстанҚазақстан

Статусы

Облыс орталығы

Облысы

Атырау облысы

Әкімі

Қайрат Оразбаев

Тарихы мен географиясы
Координаттары

47°07′ с. е.51°53′ ш. б. /47.117° с. е. 51.883° ш. б. /47.117; 51.883 Координаттар:47°07′ с. е.51°53′ ш. б. /47.117° с. е. 51.883° ш. б. /47.117; 51.883

Құрылған уақыты

1640

Бұрынғы атаулары

Усть-Яицкий қалашығы, Нижний Яицкий қалашығы, Гурьев.

Қала статусы

1885

Жер аумағы

3500 км²

Климаты

қатаң континенталды, қуаң

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

270 882 адам (2019)

Этнохороним

атыраулық

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 7122

Пошта индекстері

060001-060011

Автомобиль коды

06


(қаз.)(орыс.)(ағыл.)

Атырау
Атырау
Ортаққордағы санаты: Атырау

АтырауАтырау облысының әкімшілік орталығы, Қазақстанның батысында, Жайық өзенінің бойында орналасқан қала. Қаланың негізі 1640 жылы қаланған. Тұрғыны 270 882 адам (2019). Атырау қаласынан Нұр-Сұлтанға дейінгі қашықтық 1810 км.

Мазмұны

Қала жеріндегі белгілі тұңғыш тұрақты қоныс — қазіргі «Орбита» стансасы қасындағы Алтын Орда кезеңіндегі болған Лаэти асары. Ноғай ордасы кезеңінде балықшылардың тұрақты Үйшік қонысы Жайық өзені сағасында орналасқан.

Казак-орыстар жаулап ала бастағанда 1640 ж. Яицкий городок аталған қалашық салынған. Жайықтың жоғарысында Верхний Яицкий городок (қазіргі Орал қаласы) деген қалашық салынғасын, Нижний Яицкий городок деп аталып кеткен, соңынан ол — Усть-Яицкий городок.

Ресей ханшайымы Екатерина II Яик өзенін (Жайықтың орысша атауы) Урал деп атауын жарлығымен б ()екіткенде, қаланың атауы Гурьев городок, Гурьев деп өзгертілген.

1920 жж. қысқа уақытқа большевиктер Гурьевті Чапаев деп қайта атаған.

1992 ж. бері қала атауы — Атырау.

Гурьев таңбасы

ХVІ ғасырдың бірінші ширегінен бастап , Жайық-Каспий жағалауына Ресей патшасы өкіметінің саясатына шыдамаған және патша үкіметін мойындағысы келмеген қашқын орыс еріктілері, күнкөріс іздеген крепостной шаруалар, қылмыстық элементтерден тұратын Волга бойы казактары келіп қоныс тебе бастаған. Олар келе сала өз кәсіпшіліктерін ашып,балық аулау, балық тұздау қостарын ұйымдастырып, жатар тұрақ орындарын тұрғызады. Сол уақыттан бастап тұрғызылған тұрақтар «Үйшік» атанып кеткен.

Жайық-Каспий жолы Азия елдерімен басқа да елдерге жол ашатын «әрі қақпа,әрі кілт» болатынына көзі жеткен патша өкіметі,ХVІІ ғасырдың 30-шы жылдарының аяғында Ярославлдық көпес, бай саудагер Гурьевтер әулетіне Жайық бойында балық кәсіпшілігін ашуға және бекініс тұрғызуға рұқсат қағазын береді. 1640 жылы Гурьевтер әулетінің басшысы Гурий Назарьев, балалары Михаил, Иван және Андреймен Жайық бойына келіп қоныстанып, өнеркәсіптерін ашып, Жайық және Ембі өзені балықтарын өндірістік және сауда мақсатында пайдалана бастайды.

Бой көтерген қала мен балықшылық өндіріс табыстары осы өңірді мекендеуші байырғы қалмақтар мен орыс казактарының қызғаныштарын туғыза бастайды. Ақыры қашанда көршілерімен жауласып-қырқысып отыратын қала, қалмақтардың тонауына ұшырайды.

Жайық бойындағы бұл оқиға Астрахан әскерлері басшылығын елең еткізді. Ағаштан тұрғызылған қорған қамал жаудан және өрттен қорғануға қорғаныс бола алмайтынына көздері жеткен патша үкіметі,теңіз маңы және Жайық бойының қорғанысын күшейту мақсатында, 1645 жылдың 18 ақпанында М.Гурьевке қаланы қамал етіп тұрғызуға рұқсат береді. Рұқсат қағазында қала қамалын Астрахан қаласының үлгісіндей етіп тұрғызу көрсетіледі.

Тас қала-қорғанның құрылысы 1647 жылдың 6 маусымында басталып кетеді. Тұрғызылып жатқан қала 1649 жылы казактар атаманы И.Кондырев бастаған казактар тобының шабуылымен тоналады. Жайық бойындағы тас қала-қамалдың құрылысы 15 жылдан соң, 1662 жылы аяқталып, Гурьевтердің үлкен қаржылық шығынына шығады. ХVІІ ғасырдың аяғына таман және ХVІІІ ғасырдың басынан бастап, тас қала-қамалы ірі шекаралық қамалға айналады.

  • 1798 жылдың 11 желтоқсанындағы Патша жарлығымен Гурьев қаласы Орал әскери басшылығының қарауына беріледі.
  • 1865 жылы уездік қала болды.
  • 1917 жылға дейін және одан кейінгі 15 жыл бойы Орал әскери облысының орталығы
  • 1925 жылдан Бөкей губерниясындағы Гурьев уезінің орталығы
  • 1929 жылы Гурьев округінің орталығы
  • 1930 жылы аудан орталығы
  • 1938 жылғы қаңтар айының 15-інен облыс орталығы.
  • 1992 жылы ақпан айының 21-і күні ҚР Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы Гурьев қаласын Атырау қаласы деп атау жөнінде қаулы қабылдады.

Климаты қатты континенталды, жазда құрғақ ,ыстық, ал қыста ылғал қармен сипатталатын салқындық. Жазы жауын-шашынсыз, құрғақ, ыстық ұзаққа созылады. Қыс мезгілінде қар аз жауып, суық болады.

Атырау ауа райы
Көрсеткіш Қаң Ақп Нау Сәу Мам Мау Шіл Там Қыр Қаз Қар Жел Жыл
Абсолюттық максимум, °C 10,5 15,0 26,3 32,5 37,6 41,9 42,7 41,6 40,1 29,6 19,9 11,8 42,7
Орташа максимум, °C −2,8 −1,8 5,8 17,2 24,5 30,8 33,4 31,6 24,6 15,3 5,1 −1,1 15,2
Орташа температура, °C −6,4 −6,3 0,8 11,2 18,4 24,5 26,8 24,8 18,0 9,7 1,3 −4,3 9,9
Орташа минимум, °C −9,4 −9,9 −3,1 6,1 12,8 18,4 20,5 18,5 12,3 5,0 −1,7 −7 5,2
Абсолюттық минимум, °C −37,9 −37,4 −32,3 −12,3 −2,3 2,3 8,1 4,8 −5,7 −15,7 −29,8 −35,8 −37,9
Жауын-шашын нормасы, мм 14 11 15 16 25 18 10 10 8 16 18 14 175
Дерекнама:

Атырау қаласы ендігі 47, -07 С., ұзақтығы 51-53 болатын жазы ұзақ, қысы қысқа күндермен сипатталады.

Қаңтар айындағы орташа температура -60С-ден бастап -120С-ге дейін, ал шілде айындағы орташа температура +240С-ден бастап +260С-ге дейін. Ең төменгі температура -380С, ең жоғары температура +450С. Каспий теңізіне құйып, облыс орталығынан өтіп жатқан Жайық өзенінің арқасында ол жердегі температура судан алыс жердегі аудандардың температурасымен салыстырғанда төмен болып келеді. Жауын-шашын болар-болмас деңгейде, жылына орташа 150 мм, 200 мм шамасында болады. Жел бағыты қаңтар айында оңтүстік-шығыс бағытта болса, ал маусым айында батыс бағытта болады.

Атырау қалалық әкiмшiлiгінің құрамында 1 қала, 2 кенттiк әкімшілiк (Балықшы, Жұмыскер), 7 ауылдық аймақ (Ақсай, Атырау, Геолог, Дамбы, Еркiнқала, Кеңөзек, Қайыршақты), 28 елдi-мекен бар. Қалаға бағынышты Балықшы кенті мен Жұмыскер кенті , бұрынғы Балықшы ауданы 1990 жж. ортасында қалаға қосылғасын.

Тұрғыны 1897 жылы 9,3 мың, 1959 жылы 78,1 мың, 1970 жылы 114,2 мың, 1979 жылы 130,9 мың, 2012 жылы 182,8 мың адам болды.
2014 ж. қала әкімшілігі тұрғындарының саны 280,6 мың адам құрады, оның ішінде:

1959 1970 1979 1989 1999 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
78 143 114 277 130 916 149 261 142 497 165 387 171 900 176 937 182 866 189 211 195 674 217,866 226,042

Атырау қаласында 84 ұлт өкілдері тұрады. Облыстың 2014 жыл басындағы деректер бойынша жекеленген этностар құрамы төмендегідей:

Барлық ұлттар қазақтар орыстар корейлер татарлар өзбектер украиндар немістер басқалары
280 600 239 905 29 616 2 945 1 952 1 055 735 407 3 985

2019 жылғы статистикалық деректер бойынша Атырау қаласында туғандар саны 9 760, ал өлгендер саны 1 920 адамды құрады. Табиғи өсім 7 840 адам. Келген адамдар саны 16 130, кеткен адамдар саны 13 311 болды. Туылым коэффициенті (1000 адамға) 27,9, өлім-жітім коэффициенті (1000 адамға) 5,49 болды.

Атырау қаласы кәсіпорындардың ортасында қалуда. Ауаны ластаушылардың 80-85 пайызын мұнай тасымалымен және мұнай өңдеумен айналысатын кәсіпорындар құрайды. Атырау қаласындағы өндіріс орындарының ауаға лас қалдықтарды тарату көрсеткіштері артып, ол жылына бір мың тоннадан

асып тұр. Ірі кәсіпорындар әлі күнге тазарту құрылғыларымен жабдықталмаған. Сөйтіп, зиянды шығарындылар еш сүзгіден өтпестен қала аумағына таралып жатыр.

«ҚазТрансОйл» АҚ Атырау мұнай құбыры басқармасы көмірсутегі қоспаларын 68,7 пайыз көлемінде, «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС – 22,79, «Атырау жылу электр орталығы» көміртегі тотығын 46,08 пайыз, «Каспий құбыр консорциумы-Қ» АҚ – 19,57, «Атырау жылу электр орталығы» ЖШС азот диоксидін – 73,2, Атырау мұнай өңдеу зауыты күкірт диоксидін 52,54 пайыз мөлшерінде ауаға шығаруда.

Атырау қаласында атмосфералық ауаның сапасын анықтайтын сегіз стансадан автоматты түрде тәулік бойына ауа құрамын анықтайтын сынама алынады. Соның ішінде «ВестОйл» ЖШС-нің базасы аумағында орналасқан стансадан күкіртті сутегінің шектеулі мөлшері концентрациясынан асып кететіні анықталып отыр.

Қаланы улап жатқан негізгі 3 ошақ бар. Біріншіcі – мұнай компаниялары. Екіншісі – қаладан шыққан тұр­мыстық қалдықтарды көмуге арналған полигон. Үшіншісі – қаланың екі жақ шетінде орналасқан қалдық суларды төгетін булану алаңы.

Кестеде 1000-нан астам қызметкері бар Атырау қаласының ірі кәсіпорындары көрсетілген
Кәсіпорындар Қызмет түрі
«АРИАДНА» ЖШС Инженерлік құрылыстарын салу
«СИЧИМ С.П.А., КАЗАХСТАН» бөлімі Мұнай және газ магистральдық құбырларын салу
«АТЫРАУ ЖЫЛУ-ЭЛЕКТР ОРТАЛЫҒЫ» АҚ Жылу электр станцияларының электр қуатын өндіруі
«ТЕҢІЗШЕВРОЙЛ» ЖШС Шикі мұнай мен ілеспе газды өндіру
«БОЛАШАҚ-АТЫРАУ» ЖШС Өзге де кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет
«ФИРКРОФТ ИНЖИНИРИНГ СЕРВИСИЗ ЛИМИТЕД КАЗАХСТАН ЖШС» Жұмыспен қамту агенттігінің қызметі
«НОРТ КАСПИАН ОПЕРЕЙТИНГ КОМПАНИ Н.В.» бөлімі Шикі мұнай мен ілеспе газды өндіру
«ПСН КАЗСТРОЙ» АҚ Өзге де кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет
«CAPITAL COMPLEX CATERING» ЖШС Мейрамханалар мен тамақ беру қызметі
«ЮЛМАР-СЕРВИС» ЖШС Изоляциялау жұмыстары
«КОНСОРЦИУМ «ISKER» ЖШС Басқа топтамаларға енгізілмеген өзге де инженерлік құрылыстар салу
«ДЕНХОЛМ-ЖОЛДАС» Арнайы мамандықтарды талап ететін өзге де құрылыс жұмыстары
«ҚАЗМҰНАЙГАЗ - БҰРҒЫЛАУ" СЕРВИСТІК БҰРҒЫЛАУ КӘСІПОРНЫ» ЖШС Мұнай және табиғи газ өндірісін техникалық қолдау
«ЕМБІМҰНАЙГАЗ» АҚ Шикі мұнай мен ілеспе газды өндіру
«АТЫРАУ МҰНАЙ ӨҢДЕУ ЗАУЫТЫ» ЖШС Мұнай өңдеу өнімдерін өндіру
Атырау кәсіпорындары
Теңізшевроил кеңсесі Атырау «НКОК» кеңсесі Атырау мұнай өңдеу зауыты

Қазіргі таңда Атырау қаласында көліктің барлық түрлері де дамыған.

Атыраудағы экологиялық таза автобустар

Қоғамдық көлік. Атырау қаласының маршрут желісі күні бүгінге 51 маршрут жұмыс атқаруда. 2013-2015 жылдары аралығында қалаішілік маршрутында қызмет көрсететін «АйсТрансХолдинг» ЖШС-і өз қаражаты есебінен 51 дана автобус сатып алды. Қоғамдық көліктер GPS – мониторинг жүйесін қолданады, ол онлайн режимінде қалалық қоғамдық көліктердің маршруттары, аялдамалар және көліктің ағымдағы жағдайы туралы ақпараттарды ұсынады.

«Атырау» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының қатысуымен «Atyrau-Avtopark» автобус паркі құрылып, оған Семей қаласынан 65 жаңа автобус сатып алынды. 2020 жылы «Ақ Жайық Автопарк» ЖШС-і экологиялық тұрғыдан қоршаған ортаға лас шығарынды шығармайтын 160 жаңа автобус алды. 2021 жылдан бастап автобустар санын 140-тан 250-ге дейін көбейтуді жоспарлап отыр. Бұл саптағы 220 автобус мүмкіндігі шектеулі азаматтардың қажеттіліктері үшін толық бейімделген

Қалада троллейбус жүйесі 1996 жылдың 09 қыркүйегінде ашылып, 1999 жылдың 29 сәуірінде оның қозғалысы тоқтатылды. Бір ғана маршрутта 5 троллейбус қызмет көрсетті.

Темір жол көлігі. Атырау арқылы өтетін темір жол вокзалынан 13 бағыт бойынша 24 поезд кесте бойынша жолаушылар тасымалын қамтиды. Темір жол Атырауды Қазақстанның Алматы, Ақтөбе, Нұр-Сұлтан сияқты ірі қалаларымен, сондай — ақ Ресейдің (Мәскеу, Саратов, Волгоград, Астрахан), Тәжікстанның (Куляб, Худжанд, Душанбе) қалаларымен және Өзбекстан астанасы-Ташкентпен байланыстырады.

Әуе көлігі. Атырау әуежайынан келесі бағыттар бойынша рейстер ұшырылады:

Атырау халықаралық әуежайы

Қабылдайтын әуе көлігі түрлері: Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-28, Ан-30, Ан-32, Ан-72, Ан-74, Ан-124, Ил-62, Ил-76, Л-410, Ту-134, Ту-154, Як-40, Як-42, Airbus A319, Airbus A320, Airbus A321, ATR 42, ATR 72, Boeing 707, Boeing 737, Boeing 747, Boeing 757, Boeing 767, және тағы да басқа 3-4 кластағы ӘК түрлері, барлық типтегі тікұшақтар.

1965 жылы 28 тамызда Жайық өзені арқылы өтетін қаладағы алғашқы темірбетон көпір салынып, пайдалануға берілді. Көпірдің ұзындығы 259 метр, биіктігі 10 метр. «Орталық» көпір Сәтбаев даңғылы мен Абай көшесін байланыстырады. Символикалық рөлі Европа мен Азияны жалғастырады.

Қаланың солтүстік бөлігінде 1985 жылы Ғаббас Берғалиев даңғылының бойымен айналма көпір пайдалануға берілді. Ұзындығы 200, ені 17 метр, ол А-27 Ақтөбе - Астрахан тас жолында қала арқылы өтетін транзиттік автомобиль жолына айналды.

Мұнайшылар қалашығы мен Авангард ықшам ауданын жалғайтын автомобиль және жаяу жүргіншілерге арналған көпірлер

2001 жылы «тәуелсіздікке 10 жыл» аспалы «жаяу жүргіншілерге арналған» көпір салынды. Ұзындығы 551 метрлік көпір Гиннестің рекордтар кітабына әлемдегі ең ұзын жаяу жүргіншілер көпірі ретінде енгізілген. 2008 жылы қаланың оңтүстік бөлігінде Балықшы елді мекені мен Жұмыскер шағын ауданын байланыстыратын «Балықшы» көпірі салынды. Ұзындығы 484,4 м, ені 23,9 м.

Осы жылы Балықшы-Перетаска көпірі пайдалануға берілді. Ұзындығы 63,7 м, ені 14 м. Ол Балықшы кенті мен Мирный және Құрсай ауылдарын жалғастырушы рөлін атқарады.

2009 жылы Сұлтан Байбарыс даңғылын жалғастыратын көпір ашылды. Өткізу қабілеті тәулігіне 5-7 мың автомобильді құрайтын төрт жолақты көпір, ұзындығы 800 м кіреберіс жолдармен, ұзындығы 380,7 м және ені 22 м, жүріс бөлігінің ені 16 м. Екі жағынан жаяу жүргінші жолы 2,5 метр құрайды. Сұлтан Бейбарыс даңғылы бойындағы көпір теміржол вокзалын (сол жағалау) және оң жағалаудағы «Атырау» халықаралық әуежайын байланыстырады.

Осы жылы қаланың Мұнайшылар қалашығы мен Авангард ықшам ауданын (Әуезов даңғылынан Гумарова көшесіне) жалғайтын «Мұнайшы» көпірі пайдалануға берілді. 4 жолақты көпірден тәулігіне 5-7 мың автомобиль өтеді. Көпірдің жалпы ұзындығы 693 метр, ұзындығы 483 метр және ені 17 метр. Жүріс бөлігінің ені 14 метр, екі жағында ені 1 метр 2 жаяу жүргіншілер жолы бар.

2010 жылы Мечников пен Баймұханов көшелерін жалғайтын көпір салынды. Ұзындығы 770, ені 23,5 метр. Қаламыздың 370 жылдығына орай ашылды.

Атырауда Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры, Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония, Құрманғазы атындағы мәдениет сарайы орналасқан. Дина Нұрпейісова атындағы халық ұлт-аспаптар оркестрі жұмыс жасайды.

Атырау облыстық өлкетану мұражайы, Қазақстандағы мезозой дәуірінен сыр шертетін жалғыз палеонтологиялық мұражайы Атырау қаласында орналасқан. Ш.Сариев атындағы Атырау облыстық көркемсурет және қолданбалы сәндік өнер мұражайы, кинотеатрлар, мәдениет және демалыс паркі, қонақ үйлер т.б.жұмыс істейді.

«Ғ.Сланов атындағы Атырау облыстық ғылыми әмбебап кітапхана», Атырау облыстық балалар кітапханасы, Облыстық көрмейтін және нашар көретін азаматтар кітапханасы, №1,2,3 Атырау қалалық орталық балалар кітапханалары қала тұрғындарына өз қызметтерін көрсетуде.

Атырау архитектуралық құрылысы жағынан үшке бөлінеді. Жайықтың оң жағасындағы ескі қалада негізінен 20 ғасырдың басында салынған бір қабатты ағаш және кірпіш үйлер кездеседі. Орталық бөлігінде екі қабатты тас үйлер, 4 – 5 қабатты тұрғын үйлер мен мекеме жайлары бар. Өзеннің сол жағалауында кеңес өкіметі жылдары Ембімұнай кенті мен мұнай айыру зауытының қалашығы пайда болды. Жайыққа салынған көпір (1965) Еуропа мен Азия құрлықтарында жатқан қаланың екі бөлігін байланыстырады.

Атырау қаласының заманауи сәулетіне Исатай мен Махамбет алаңы, Иманғали мешіті, XIX ғасырда салынған Православ шіркеуі, (бұл шіркеу Атырау қаласында тұрғызылған алғашқы ғимарат), Marriott қонақ үйі, Алмагүл ықшам ауданы, соңғы үлгіде салынған спорт, мәдениет сарайларын айтуға болады.

Қазір Атырау қаласында 6 саябақ бар. Жеңіс саябағы, «Алмагүл» ықшам ауданындағы саябақ, «Балықшы» ықшам ауданындағы саябақ, ретро паркі, №1 және №2 ықшам ауданындағы, және «Тұрғындар қалашығындағы» саябақтар. Саябақтардың аумағы 10 гектарға жетеді. Олар жасыл желектерден, аллеялардан, абаттандырылған жолдардан, орындықтар мен серуендеу алаңдарынан тұрады. Сонымен қатар танымал тұлғаларға ескерткіштер, субұрқақтар, мүсіндер және т.б. бар.

«Жеңіс» саябағы — Ұлы Отан соғысы жауынгерлерін еске алуға арналған мәңгілік алау арқылы таныс. Кіре беріс қақпадан кейін әскери техниканың нақты үлгілері қойылған. Мұнда ұшақ, танк, зеңбірек, бронетранспортер т.б. көруге болады. Жеңіс саябағындағы "Тағзым Аллеясы" алаңында Ұлы Отан соғысының атыраулық қаһармандарына арналған 14 бюст орнатылған. Парктің орта тұсында аспанға бағытталған найзаның жанында орналасқан Мәңгілік алау бар. Сондай-ақ, парк құрамында «Естелік қабырғасы» бар. Ол бірнеше ондаған ірі гранит плиталардан тұрады, олардың үстінде Екінші дүниежүзілік соғыстан оралмаған Атырау облысы тұрғындарының есімдері жазылған. Саябақта қаза тапқан интернационалист жауынгерлерді, сондай-ақ тәжік-ауған шекарасында қаза тапқан қазақстандық жауынгерлерді еске алуға арналған ескерткіш орнатылған.

Ретро Парк саябағы — өткен ғасырдың елуінші жылдарындағы неоклассикалық үлгіде салынған. Оның негізгі аумағын парк аллеялары құрайды. Бұл саябақ Жайық өзенінің жағалауы мен «Тұрғындар қалашығының» аралығында орналасқан. Саябақта әртүрлі павильондар, амфитеатр, түрлі түсті жарықпен әрленген су бұрқақтары, ретро стиліндегі дәмхана т.б. бар. Орта тұсында жаяу жүргіншілерге арналған көпірлер, жасанды тоғандар және басқа да сәулет туындылары орналасқан. Саябақта "Дос-Мұқасан" музыкалық ансамбліне орнатылған ескерткіш бар.

Жастар саябағы — Жайық өзенінің Еуропа бөлігіндегі жағасында орналасқан. Саябақта жүгіру, велосипед, жаяу жүргіншілер жолы салынған. Мұнда көлеңкелі конструкциялы жазғы мобильді кафелер, балалар мен ересектерге арналған алаңдар, спорт жабдықтары, аттракциондар бар. Аумағы – 6,5 гектар.

Жеңіс саябағы Ретро парк Жастар саябағы
Танымал тұлғаларға арналған ескерткіштер
Сұлтан Бейбарыс ескерткіші Исатай-Махамбет ескертіші Үш биге арналған ескерткіш Халел Досмұхамедов ескерткіші
Ақын-жазушыларға арналған ескерткіштер
Әбу Сарсенбаев ескерткіші Хамит Ерғалиев ескерткіші Фариза Оңғарсынова ескерткіші Жұмекен Нәжімеденовке ескерткіш
Күйшілер мен әншілерге арналған ескерткіштер
Құрманғазы Сағырбаев ескерткіші Дина Нұрпейсова ескерткіші Қаршыға Ахмедияров ескерткіші Атырау. Дос Мұқасанға ескерткіш
Соғыс ардагерлеріне арналған ескерткіштер
Қаза болған ауған жауынгерлеріне арналған ескерткіш Қайырғали Смағұлов ескерткіші Хиуаз Доспановаға ескерткіш Соғыстан оралмаған боздақтарға арналған ескерткіш аллея
Әртүрлі ескерткіштер
Құмаршық өсімдігіне арналған ескерткіш Молекула ескерткіші Бекіре балығына ескерткіш Әлші (асық) ескерткіші

Атыраудан Токиодағы Олимпиадаға елдің құрама командасында ескек есу бойынша спорт шебері А.Круглов қатысты. Боксшы Б.Теміров Олимпиадалық ойындарға, әлемдік, еуропалық сайыстарға қатысып, үш дүркін КСРО чемпионы болды. Атырау ескекшілері Д.Савин, А.Сафарян, С.Сергеев Қазақстанның бірнеше дүркін чемпиондары. Арман Чилманов 84 кг салмақты таэквондодан 2008 жылғы Олимпиялық ойындардың қола медалі иегері. Сәния Махамбетова самбо және дэюдо күрестері бойынша халықаралық және республикалық сайыстарда бірнеше рет жеңістерге жетті.

«Атырау» футбол командасы республика чемпионатының 2 дүркін қола жүлдегері (2001 және 2002 жылдар), 2009 жылы Қазақстан кубогының иегері. Қазақстан кубогының иегері.

«Бейбарыс» хоккей клубы 4 дүркін Қазақстан чемпионы (2010/2011, 2011/2012, 2015/2016 және 2018/2019).

«Атырау» волейбол командасы 2003 және 2006 жылғы еліміздің чемпионы, 4 рет Қазақстан кубогының иегері -2000, 2009, 2010, 2015

«Атырау Барыстары» баскетбол командасы Қазақстан біріншілігінің 2-рет алтын (2010/2011, 2015-2016), 7-дүркін күміс жүлдегері. (011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020.

Спорт нысандарынан Атырау қаласының орталық «Мұнайшы» стадионы бар. Қасында спорт комплексі және жүзу бассейні орналасқан. Денешынықтыру және сауықтыру орталығында (ФОК) әртүрлі спорт секциялары жұмыс жасайды. Атырау мұз айдыны сарайында хоккейден еліміздің біріншілігінің ойындары өтеді. Теннис орталығында үлкен теннис ойнауға арналған 4 ашық және 4 жабық алаң бар.

Спорт нысандары
Мұз айдыны сарайы Атырау Теннис орталығы «Мұнайшы» стадионы Байдарка және каноэ спорты

Мектепке дейінгі мекемелер

Мектепке дейінгі мекемелердің құрамына мектепке дейінгі жастардағы балалардың күндізгі уақытта және тәулік бойы болатын жалпы типтегі (бала бақшалар, балалар яслиі, балалар үйі, мектепке дейінгі балалар үйі) мекемелері, ақыл-ой және дене бітімі дамуында ауытқулары бар арнайы мектепке дейінгі мекемелер, аурушаң балаларды салауаттандыруға арналған жазғы демалыс орындары кіреді. Атырау қаласы бойынша 46 балабақшада 13 863 бүлдіршіндер тәрбиеленуде.

Мектептегі білім

Атырау қаласының 61 мектебінде, оның ішінде Атырау облыстық дарынды балаларға араналған казақ-түрік лицейі, Атырау облыстық дарынды балаларға арналған мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты, Ағышын тілін терең оқытатын техникалық гимназия, Атырау қалалық білім бөлімінің қалалық лицейі, Облыстық дарынды балаларға арналған мектеп-интернат, Үш тілде оқытатын дарынды балаларға арналған мамандандырылған №30 мектеп-гимназия, Облыстық ұлттық гимназия, №34 лингвистикалық мектеп-гимназия, Н.Тілендиев атындағы облыстық "Кіші өнер академиясы", Назарбаев Зияткерлік мектебі сияқты білім ордаларында 73 690 оқушы білім алуда.

Жоғары оқу орындары

Атырау инженерлік-гуманитарлық институты —2001 жылы құрылып, білім және ғылым министрлігі берген лицензия негізінде еңбек нарығында табысты жұмыс істейді. Институт -күндізгі және сырттай оқыту формалары бойынша қазақ және орыс тілдерінде 16 мамандық бойынша

Атырау инженерлік-гуманитарлық институты

жоғары-кәсіптік мамандар (бакалавриат) даярлайтын жоғары оқу орны. Институт жоғары білікті кадрларды даярлау бойынша маңызды ғылыми және оқу орталығы болып саналады. Институт инновациялық бағдарламаларды сәтті іске асырағаны үшін 2004 жылы Еуропа кәсіпкер қауымдастығының «INSAM» алтын медалімен (Женева, 2005 ж), Халықаралық «Алтын Құйма» (CBS Consult, Мәскеу, 2007) марапатталды.

Халел Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті —Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде өзіндік тарихы мен тәжірибесі бар халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілетті мамандар даярлайтын жоғары оқу орындарының бірі. Университет 1950 жылы 14 маусымда мұғалімдер институты ретінде ашылды. 1955 жылы мұғалімдер институты педагогикалық институтқа айналды. 1994 жылы педагогика институты Атырау университеті болып құрылды.

Сафи Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университеті —еліміздің мұнай-газ саласы мен Батыс Қазақстан облысының экономикасын, білімі мен ғылымын жетілдіруге үлкен үлес қосуда. Атырау Мұнай және газ университеті Батыс Қазақстанның Білім және ғылым орталығына айналуда және Қазақстанның мұнай-газ саласындағы шығармашыл жастар мен өнеркәсіптік кәсіпорындар ұжымдары арасында лайықты құрметке ие болды. Атырау Мұнай және газ университеті еліміздің мұнай-газ саласы үшін жоғары білікті мамандарды даярлау бойынша Қазақстан Республикасының жалғыз мамандандырылған жоғары оқу орны болып табылады.

Колледждері

  • Атырау аграрлы-техникалық колледжі
  • Атырау балық өнеркәсібі колледжі
    Атырау. Жоғары мұнай колледжі
  • Атырау бизнес және құқық колледжі
  • Атырау жоғарғы медицина колледжі
  • Атырау инженерлік-гуманитарлық колледжі
  • Атырау индустриалды колледжі
  • Атырау сервис колледжі
  • Атырау энергетика және құрылыс колледжі
  • С.Мұқашев атындағы Атырау политехникалық колледжі
  • Д.Нұрпейсова атындағы музыка колледжі (академиясы)
  • Каспий маңының қазіргі заманғы колледжі (ПСК)
  • Жоғарғы мұнай колледжі (APEC)
  • Қ.Дүтбаева атындағы гуманитарлық колледж
  • Мұнай және газ технологиялық колледжі
  • «Болашақ» кәсіби-гуманитарлық колледжі

Гурьевте тұрған әскери бөлімде алғаш рет 15 орындық аурухана ашылған. 1901 жылы осы ауруханаға арналған 2 үй салынып, оның біреуі хирургиялық, біреуі басқа ауруларды емдеу орны боп белгіленген және 1 дәрігер, 2 фельдшер жұмыс жасаған.

Атырау.1951 жылы салынған мұнайшылар ауруханасы

Ұлы Отан соғысы жылдарында Атырау қаласына 2 госпиталь орналастырылды. 1967 жыл мен 1987 жылдың аралығында облыстық аурухананың, балалар ауруханасының, перзентхананың, облыстық онкологиялық және туберкулезді емдеу диспансерінің жаңа үйлері іске қосылды.

Қазіргі кезде Атырау облыстық ауруханасы, балалар ауруханасы, №2 Атырау облыстық ауруханасы (Облыстық жұқпалы аурулар ауруханасы), Атырау қалалық медициналық жедел жәрдем станциясы, қалалық перзентхана, ЖИТС алдын алу және онымен күресу орталғы, балалар стоматологиясы, өкпе аурулар санаториясы, кардиология орталығы, көз аурулар ауруханасы, қан орталы, наркологиялық диспансері, онкологиялық диспансері, патологоанатомия бюросы, перинаталдық орталық, психиатриялық жүйке аурулар ауруханасы (Психикалық сауықтыру орталығы), тері-венерология диспансері, туберкулезге қарсы күрес диспансері, теміржол ауруханасы, орталық нерв жүйесі зақымдалған балаларға арналған сәбилер үйі т.б. дәрігерлік ұйымдар жұмыс жасайды.

Газет-журналдары

«Атырау» газеті —Қазақстанның батыс өлкесіндегі алғашқы ұлттық басылымдардың бірі. Оның негізін қалап, материалдық базасын жасақтап, алғашқы нөмірлерін шығарған 1923 ж. Гурьев уездік партия комитетінің бірінші хатшысы болған Төлепкерей Өтеулиев. Алғашқы саны «Ерік» деген атаумен 1923 жылы сәуір айында шықты. «Атырау» аймақтың тыныс-тіршілігін қалың оқырманға жеткізіп келе жатқан облыстық газет.

Прикаспийская коммуна газеті —орыс тілінде шығатын облыстық қоғамдық-саяси газет. Газет 1920 жылдың 26 ақпан айынан бастап «Трудовая Правда» атымен шықты. Газет облыстың өзекті мәселелері туралы, нарықтық қатынастар, халық шаруашылығын дамыту тұрақты көрініс табуда.

«Ақ жайық» газеті —Атырау облысындағы кең тараған әрі тұңғыш тәуелсіз апталық басылым. Алғашқыда «Компаньон» (1991), кейін «Местное обозрение» (1992) аталып, шағын көлемде жарық көрген газет 1993 жылы мамыр айынан «Ақ жайық» аталды. Бұл - нарық жағдайына бейімделген, облыс, республика көлемінде өзін-өзі қаржыландыруға толық көшкен алғашқы газеттердің бірі.

Сонымен қатар "Мегаполис Атырау", "Мұнайлы Астана", "Алтын сақа", "Алтын аймақ" апталық газеттері және "Мерейлі мекен" журналы шығады.

Телеарналары

Атырау облыстық телерадиокомпаниясының хабар тарату саясаты «Қазақстан» РТРК АҚ жүргізіп отырған саясатына толық сәйкес келеді. Ол ақпараттық және білім беру функцияларын орындай отырып, мемлекет пен қоғам арасындағы қатынастарды

Атырау телемұнарасы

үйлестіруге бағытталған. Телеарнаның басты міндеті - аймақтық деңгейде мемлекеттік саясатты жүргізу. Телеарнаның жалпы апталық көрсетілімі 119 сағатты құрайды. Оның ішінде мемлекеттік тілде - 80,30 сағат, немесе жалпы хабардың 68%. Меншікті бағдарламалар 45 сағатты құрайды немесе жалпы эфирдің 38% құрайды. "Atyray" телеарнасының хабар тарату антеннасы 180 метрлік мұнараның 153-і метрінде орналасқан.

Жетістіктері:

  • Телевизияның «АПТА» ақпараттық-талдау бағдарламасы (авторы және жүргізушісі Н. Қосшиев) Халықаралық «Шабыт» фестивалінің арнайы дипломымен марапатталды;
  • Теледидарда алғаш рет «Өзен өз арнасыммен ағады» атты 7-сериялық телехикая түсірілді;
  • Ұлы Отан соғысының 60 жылдығына орай "Тағдыр-Судьба" телефильмі түсіріліп, ол Волгоград қаласында өткен ІV-Халықаралық "Мәңгілік алау" фестивалінде "Үздік авторлық жұмыс" номинациясында ІІ орын алды;
  • Астрахан қаласында өткен Халықаралық "Адам және теңіз" байқауында "белсенді азаматтық ұстанымы үшін" номинациясында "Каспий экологиясы: мәселелерді шешу жолдары" фильмі жеңіске жетті;
  • «Туған өлкем – Атырау» бағдарламасы республикалық "Шаңырақ" шығармашылық байқауында жеңіске жетті /Астана қ./;
  • «Аманат» циклдік бағдарламасы "Ең үздік тарихи-мәдени бағдарлама" номинациясы бойынша Қазақстан РТРК АҚ ұйымдастырған байқауда ІІ орын алды /Астана қ./

Сонымен қатар КТК, НТВ, Хабар, Хабар 24, Ел арна, Qazsport, Мир, Qazaqstan, 1-канал "Евразия", СТВ, Astana TV, НТК, 31 канал, Абай ТВ, Жетінші арна, ТВЦ т.б.арналар жұмыс жасайды.

Радио

«Atyraý radiosy»—ның тарихы 1938 жылы Гурьев облысының құрылуынан бастау алады. 1938 жылдың 2-ші наурызында алғаш рет радио хабары

эфирге шықты. Қазір ол 102.0 FM жиілігінде тәулігіне 17 сағат хабар таратып отыр. 80 жыл бұрын сол кездегі Гурьев халқына алғашқы жаңалық таратқан бұл медиа-мекеме бүгінде заман сұранысына сай жаңа технологиямен жабдықталған. Елдегі саяси-экономикалық, төтенше жағдайлар кезінде дереу үн қосып, халыққа жедел ақпарат таратып, қоғамда оң пікір қалыптасуына ықпал етіп отыр.

Қазір кеңейтілген диапазонды 1000 киловаттық жаңа радиотаратқыш іске қосылып радиотолқынның таралу аймағы 60 шақырымға дейін кеңейді. Сонымен қатар 101,0 Qazaq radiosy, 101,6 Радио Дача, 102,8 Шалқар радиосы, 103,6 Тандем радиосы, 104,4 NS радиосы, 104,8 Lux FM, 105,2 Русское радио Азия, 105,7 Восток FM, 106,2 Дала FM, 106,8 Европа+ Казахстан, 107,2 Жұлдыз FM, 107,7 Авторадио Казахстан т.б. жұмыс жасайды.

  • Атыраудың көшелері

  • Атыраудағы БТА банкінің ғимараты

  • «Қазақстан» қонақ үйі

  • Жаңа кварталдар

  • Исатай мен Махамбет алаңы

  1. 11 шілденің 2012 жылы.
  2. 2014 жыл басына Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны. Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі.
  3. Атырау газеті, 03.06.2015
  4. «Айқын» республикалық қоғамдық-саяси газеті, 08.08.2020
  5. KazDATA: все крупные компании Атырау и Казахстана
  6. Source:
  7. . kz/layfstayl/alemtanu /Qazaqstanym/955/
  8. Лев Гузиков. ПАРКИ В АТЫРАУ РАСТУТ КАК ГРИБЫ ПОСЛЕ ДОЖДЯ. Информационный ресурс Атырауской области 07.08.2019.
  9. www.rfcatyrau.kz О клубе
  10. Хоккейный клуб «Бейбарыс» (Атырау) на сайте Казахстанской федерации хоккея с шайбой
  11. http: //www. bcbarsyatyrau.kz/
  12. Атырауда халықаралық талапқа сай теннис орталығы ашылды
  13. Атырау медицинасының шежіресі. Ғарифолла Шәңгереев, Өнербай Жанбала -Алматы 2010, "Арыс" баспасы. *ISBN 978-601-291-007-0
  14. Егемен Қазақстан. 02.11.2018
  15. Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000
  16. Атырауда жаңа радиостудия мен жаңа радиотаратқыш іске қосылды
Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Atyrau

Атырау
Атырау, Тіл, Бақылау, Өңдеу, Гурьев, бетінен, бағытталған, Басқа, мағыналар, үшін, айрық, деген, бетті, қараңыз, ҚалаЕлтаңбасыӘкімшілігіЕл, Қазақстан, ҚазақстанСтатусыОблыс, орталығыОблысы, облысыӘкіміҚайрат, ОразбаевТарихы, мен, географиясыКоординаттары47, Ко. Atyrau Til Bakylau Өndeu Gurev betinen bagyttalgan Baska magynalar үshin Atyrau ajryk degen betti karanyz ҚalaAtyrauEltanbasyӘkimshiligiEl Қazakstan ҚazakstanStatusyOblys ortalygyOblysyAtyrau oblysyӘkimiҚajrat OrazbaevTarihy men geografiyasyKoordinattary47 07 s e 51 53 sh b 47 117 s e 51 883 sh b 47 117 51 883 G O Ya Koordinattar 47 07 s e 51 53 sh b 47 117 s e 51 883 sh b 47 117 51 883 G O Ya Қurylgan uakyty1640Buryngy ataularyUst Yaickij kalashygy Nizhnij Yaickij kalashygy Gurev Қala statusy1885Zher aumagy3500 km Klimatykatan kontinentaldy kuanUakyt beldeuiUTC 5 00TurgyndaryTurgyny270 882 adam 2019 1 EtnohoronimatyraulykSandyk identifikatorlaryTelefon kody 7 7122Poshta indeksteri060001 060011Avtomobil kody06atyrau gov kz index php kz akimaty akimat atyrau index php kz akimaty akimat atyrau kaz orys agyl Atyrau AtyrauOrtakkordagy sanaty Atyrau Atyrau Atyrau oblysynyn әkimshilik ortalygy Қazakstannyn batysynda Zhajyk ozeninin bojynda ornalaskan kala Қalanyn negizi 1640 zhyly kalangan Turgyny 270 882 adam 2019 2 Atyrau kalasynan Nur Sultanga dejingi kashyktyk 1810 km Mazmuny 1 Atauy 2 Tarihy 3 Klimaty 4 Әkimshilik bolinui 5 Halky 6 Ekologiyasy 7 Kәsiporyndary 8 Kolik zhәne infrakurylym 9 Atyrau kalasynyn kopirleri 10 Mәdenieti 11 Sәuleti zhәne korikti zherleri 12 Sayabaktary 13 Atyrau kalasynyn eskertkishteri 14 Sporty 15 Bilim zhүjesi 15 1 Mektepke dejingi mekemeler 15 2 Mekteptegi bilim 15 3 Zhogary oku oryndary 15 4 Kolledzhderi 16 Densaulyk saktau isi 17 BAҚ 17 1 Gazet zhurnaldary 17 2 Telearnalary 17 3 Radio 18 Қalanyn nazar audararlyk oryndary 19 Atyrau kalasynyn suretteri 20 Belgili tulgalar 21 Bauyrlas kalalary 22 Tagy karanyz 23 Derekkozder 24 Syrtky siltemelerAtauy ӨndeuҚala zherindegi belgili tungysh turakty konys kazirgi Orbita stansasy kasyndagy Altyn Orda kezenindegi bolgan Laeti asary Nogaj ordasy kezeninde balykshylardyn turakty Үjshik konysy Zhajyk ozeni sagasynda ornalaskan Kazak orystar zhaulap ala bastaganda 1640 zh Yaickij gorodok atalgan kalashyk salyngan Zhajyktyn zhogarysyndaVerhnij Yaickij gorodok kazirgi Oral kalasy degen kalashyk salyngasyn Nizhnij Yaickij gorodok dep atalyp ketken sonynan ol Ust Yaickij gorodok Resej hanshajymy Ekaterina II Yaik ozenin Zhajyktyn oryssha atauy Ural dep atauyn zharlygymen b ekitkende kalanyn atauy Gurev gorodok Gurev dep ozgertilgen 1920 zhzh kyska uakytka bolshevikter Gurevti Chapaev dep kajta atagan 1992 zh beri kala atauy Atyrau Tarihy Өndeu Gurev tanbasy HVI gasyrdyn birinshi shireginen bastap Zhajyk Kaspij zhagalauyna Resej patshasy okimetinin sayasatyna shydamagan zhәne patsha үkimetin mojyndagysy kelmegen kashkyn orys eriktileri kүnkoris izdegen krepostnoj sharualar kylmystyk elementterden turatyn Volga bojy kazaktary kelip konys tebe bastagan Olar kele sala oz kәsipshilikterin ashyp balyk aulau balyk tuzdau kostaryn ujymdastyryp zhatar turak oryndaryn turgyzady Sol uakyttan bastap turgyzylgan turaktar Үjshik atanyp ketken Zhajyk Kaspij zholy Aziya elderimen baska da elderge zhol ashatyn әri kakpa әri kilt bolatynyna kozi zhetken patsha okimeti HVII gasyrdyn 30 shy zhyldarynyn ayagynda Yaroslavldyk kopes baj saudager Gurevter әuletine Zhajyk bojynda balyk kәsipshiligin ashuga zhәne bekinis turgyzuga ruksat kagazyn beredi 1640 zhyly Gurevter әuletinin basshysy Gurij Nazarev balalary Mihail Ivan zhәne Andrejmen Zhajyk bojyna kelip konystanyp onerkәsipterin ashyp Zhajyk zhәne Embi ozeni balyktaryn ondiristik zhәne sauda maksatynda pajdalana bastajdy Boj kotergen kala men balykshylyk ondiris tabystary osy onirdi mekendeushi bajyrgy kalmaktar men orys kazaktarynyn kyzganyshtaryn tugyza bastajdy Akyry kashanda korshilerimen zhaulasyp kyrkysyp otyratyn kala kalmaktardyn tonauyna ushyrajdy Zhajyk bojyndagy bul okiga Astrahan әskerleri basshylygyn elen etkizdi Agashtan turgyzylgan korgan kamal zhaudan zhәne ortten korganuga korganys bola almajtynyna kozderi zhetken patsha үkimeti teniz many zhәne Zhajyk bojynyn korganysyn kүshejtu maksatynda 1645 zhyldyn 18 akpanynda M Gurevke kalany kamal etip turgyzuga ruksat beredi Ruksat kagazynda kala kamalyn Astrahan kalasynyn үlgisindej etip turgyzu korsetiledi Tas kala korgannyn kurylysy 1647 zhyldyn 6 mausymynda bastalyp ketedi Turgyzylyp zhatkan kala 1649 zhyly kazaktar atamany I Kondyrev bastagan kazaktar tobynyn shabuylymen tonalady Zhajyk bojyndagy tas kala kamaldyn kurylysy 15 zhyldan son 1662 zhyly ayaktalyp Gurevterdin үlken karzhylyk shygynyna shygady HVII gasyrdyn ayagyna taman zhәne HVIII gasyrdyn basynan bastap tas kala kamaly iri shekaralyk kamalga ajnalady 1798 zhyldyn 11 zheltoksanyndagy Patsha zharlygymen Gurev kalasy Oral әskeri basshylygynyn karauyna beriledi 1865 zhyly uezdik kala boldy 1917 zhylga dejin zhәne odan kejingi 15 zhyl bojy Oral әskeri oblysynyn ortalygy 1925 zhyldan Bokej guberniyasyndagy Gurev uezinin ortalygy 1929 zhyly Gurev okruginin ortalygy 1930 zhyly audan ortalygy 1938 zhylgy kantar ajynyn 15 inen oblys ortalygy 1992 zhyly akpan ajynyn 21 i kүni ҚR Zhogargy Kenesinin Toralkasy Gurev kalasyn Atyrau kalasy dep atau zhoninde kauly kabyldady 3 Klimaty ӨndeuKlimaty katty kontinentaldy zhazda kurgak ystyk al kysta ylgal karmen sipattalatyn salkyndyk Zhazy zhauyn shashynsyz kurgak ystyk uzakka sozylady Қys mezgilinde kar az zhauyp suyk bolady Atyrau aua rajyKorsetkish Қan Akp Nau Sәu Mam Mau Shil Tam Қyr Қaz Қar Zhel ZhylAbsolyuttyk maksimum C 10 5 15 0 26 3 32 5 37 6 41 9 42 7 41 6 40 1 29 6 19 9 11 8 42 7Ortasha maksimum C 2 8 1 8 5 8 17 2 24 5 30 8 33 4 31 6 24 6 15 3 5 1 1 1 15 2Ortasha temperatura C 6 4 6 3 0 8 11 2 18 4 24 5 26 8 24 8 18 0 9 7 1 3 4 3 9 9Ortasha minimum C 9 4 9 9 3 1 6 1 12 8 18 4 20 5 18 5 12 3 5 0 1 7 7 5 2Absolyuttyk minimum C 37 9 37 4 32 3 12 3 2 3 2 3 8 1 4 8 5 7 15 7 29 8 35 8 37 9Zhauyn shashyn normasy mm 14 11 15 16 25 18 10 10 8 16 18 14 175Dereknama Aua Rajy men Klimat Atyrau kalasy endigi 47 07 S uzaktygy 51 53 bolatyn zhazy uzak kysy kyska kүndermen sipattalady Қantar ajyndagy ortasha temperatura 60S den bastap 120S ge dejin al shilde ajyndagy ortasha temperatura 240S den bastap 260S ge dejin En tomengi temperatura 380S en zhogary temperatura 450S Kaspij tenizine kujyp oblys ortalygynan otip zhatkan Zhajyk ozeninin arkasynda ol zherdegi temperatura sudan alys zherdegi audandardyn temperaturasymen salystyrganda tomen bolyp keledi Zhauyn shashyn bolar bolmas dengejde zhylyna ortasha 150 mm 200 mm shamasynda bolady Zhel bagyty kantar ajynda ontүstik shygys bagytta bolsa al mausym ajynda batys bagytta bolady Әkimshilik bolinui ӨndeuAtyrau kalalyk әkimshiliginin kuramynda 1 kala 2 kenttik әkimshilik Balykshy Zhumysker 7 auyldyk ajmak Aksaj Atyrau Geolog Damby Erkinkala Kenozek Қajyrshakty 28 eldi meken bar Қalaga bagynyshty Balykshy kenti men Zhumysker kenti buryngy Balykshy audany 1990 zhzh ortasynda kalaga kosylgasyn Halky ӨndeuTurgyny 1897 zhyly 9 3 myn 1959 zhyly 78 1 myn 1970 zhyly 114 2 myn 1979 zhyly 130 9 myn 2012 zhyly 182 8 myn adam boldy 2014 zh kala әkimshiligi turgyndarynyn sany 280 6 myn adam kurady onyn ishinde Atyrau kalasy 195 6 myn adam Balykshy kenti 17 1 myn adam Zhumysker kenti 10 4 myn adam Auyldyk turgyndar 57 5 myn adam 1959 1970 1979 1989 1999 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 4 78 143 114 277 130 916 149 261 142 497 165 387 171 900 176 937 182 866 189 211 195 674 217 866 226 042 Atyrau kalasynda 84 ult okilderi turady Oblystyn 2014 zhyl basyndagy derekter bojynsha zhekelengen etnostar kuramy tomendegidej 5 Barlyk ulttar kazaktar orystar korejler tatarlar ozbekter ukraindar nemister baskalary280 600 239 905 29 616 2 945 1 952 1 055 735 407 3 985 2019 zhylgy statistikalyk derekter bojynsha Atyrau kalasynda tugandar sany 9 760 al olgender sany 1 920 adamdy kurady Tabigi osim 7 840 adam Kelgen adamdar sany 16 130 ketken adamdar sany 13 311 boldy Tuylym koefficienti 1000 adamga 27 9 olim zhitim koefficienti 1000 adamga 5 49 boldy 6 Ekologiyasy ӨndeuAtyrau kalasy kәsiporyndardyn ortasynda kaluda Auany lastaushylardyn 80 85 pajyzyn munaj tasymalymen zhәne munaj ondeumen ajnalysatyn kәsiporyndar kurajdy Atyrau kalasyndagy ondiris oryndarynyn auaga las kaldyktardy taratu korsetkishteri artyp ol zhylyna bir myn tonnadan asyp tur Iri kәsiporyndar әli kүnge tazartu kurylgylarymen zhabdyktalmagan Sojtip ziyandy shygaryndylar esh sүzgiden otpesten kala aumagyna taralyp zhatyr ҚazTransOjl AҚ Atyrau munaj kubyry baskarmasy komirsutegi kospalaryn 68 7 pajyz koleminde Atyrau munaj ondeu zauyty ZhShS 22 79 Atyrau zhylu elektr ortalygy komirtegi totygyn 46 08 pajyz Kaspij kubyr konsorciumy Қ AҚ 19 57 Atyrau zhylu elektr ortalygy ZhShS azot dioksidin 73 2 Atyrau munaj ondeu zauyty kүkirt dioksidin 52 54 pajyz molsherinde auaga shygaruda Atyrau kalasynda atmosferalyk auanyn sapasyn anyktajtyn segiz stansadan avtomatty tүrde tәulik bojyna aua kuramyn anyktajtyn synama alynady Sonyn ishinde VestOjl ZhShS nin bazasy aumagynda ornalaskan stansadan kүkirtti suteginin shekteuli molsheri koncentraciyasynan asyp ketetini anyktalyp otyr 7 Қalany ulap zhatkan negizgi 3 oshak bar Birinshici munaj kompaniyalary Ekinshisi kaladan shykkan tur mystyk kaldyktardy komuge arnalgan poligon Үshinshisi kalanyn eki zhak shetinde ornalaskan kaldyk sulardy togetin bulanu alany 8 Kәsiporyndary ӨndeuKestede 1000 nan astam kyzmetkeri bar Atyrau kalasynyn iri kәsiporyndary korsetilgen 9 Kәsiporyndar Қyzmet tүri ARIADNA ZhShS Inzhenerlik kurylystaryn salu SIChIM S P A KAZAHSTAN bolimi Munaj zhәne gaz magistraldyk kubyrlaryn salu ATYRAU ZhYLU ELEKTR ORTALYҒY AҚ Zhylu elektr stanciyalarynyn elektr kuatyn ondirui TEҢIZShEVROJL ZhShS Shiki munaj men ilespe gazdy ondiru BOLAShAҚ ATYRAU ZhShS Өzge de kәsibi gylymi zhәne tehnikalyk kyzmet FIRKROFT INZhINIRING SERVISIZ LIMITED KAZAHSTAN ZhShS Zhumyspen kamtu agenttiginin kyzmeti NORT KASPIAN OPEREJTING KOMPANI N V bolimi Shiki munaj men ilespe gazdy ondiru PSN KAZSTROJ AҚ Өzge de kәsibi gylymi zhәne tehnikalyk kyzmet CAPITAL COMPLEX CATERING ZhShS Mejramhanalar men tamak beru kyzmeti YuLMAR SERVIS ZhShS Izolyaciyalau zhumystary KONSORCIUM ISKER ZhShS Baska toptamalarga engizilmegen ozge de inzhenerlik kurylystar salu DENHOLM ZhOLDAS Arnajy mamandyktardy talap etetin ozge de kurylys zhumystary ҚAZMҰNAJGAZ BҰRҒYLAU SERVISTIK BҰRҒYLAU KӘSIPORNY ZhShS Munaj zhәne tabigi gaz ondirisin tehnikalyk koldau EMBIMҰNAJGAZ AҚ Shiki munaj men ilespe gazdy ondiru ATYRAU MҰNAJ ӨҢDEU ZAUYTY ZhShS Munaj ondeu onimderin ondiruAtyrau kәsiporyndary Tenizshevroil kensesi Atyrau NKOK kensesi Atyrau munaj ondeu zauyty Kolik zhәne infrakurylym ӨndeuҚazirgi tanda Atyrau kalasynda koliktin barlyk tүrleri de damygan Atyraudagy ekologiyalyk taza avtobustar Қogamdyk kolik Atyrau kalasynyn marshrut zhelisi kүni bүginge 51 marshrut zhumys atkaruda 2013 2015 zhyldary aralygynda kalaishilik marshrutynda kyzmet korsetetin AjsTransHolding ZhShS i oz karazhaty esebinen 51 dana avtobus satyp aldy Қogamdyk kolikter GPS monitoring zhүjesin koldanady ol onlajn rezhiminde kalalyk kogamdyk kolikterdin marshruttary ayaldamalar zhәne koliktin agymdagy zhagdajy turaly akparattardy usynady Atyrau әleumettik kәsipkerlik korporaciyasynyn katysuymen Atyrau Avtopark avtobus parki kurylyp ogan Semej kalasynan 65 zhana avtobus satyp alyndy 2020 zhyly Ak Zhajyk Avtopark ZhShS i ekologiyalyk turgydan korshagan ortaga las shygaryndy shygarmajtyn 160 zhana avtobus aldy 2021 zhyldan bastap avtobustar sanyn 140 tan 250 ge dejin kobejtudi zhosparlap otyr Bul saptagy 220 avtobus mүmkindigi shekteuli azamattardyn kazhettilikteri үshin tolyk bejimdelgen 10 Қalada trollejbus zhүjesi 1996 zhyldyn 09 kyrkүjeginde ashylyp 1999 zhyldyn 29 sәuirinde onyn kozgalysy toktatyldy Bir gana marshrutta 5 trollejbus kyzmet korsetti 11 Temir zhol koligi Atyrau arkyly otetin temir zhol vokzalynan 13 bagyt bojynsha 24 poezd keste bojynsha zholaushylar tasymalyn kamtidy Temir zhol Atyraudy Қazakstannyn Almaty Aktobe Nur Sultan siyakty iri kalalarymen sondaj ak Resejdin Mәskeu Saratov Volgograd Astrahan Tәzhikstannyn Kulyab Hudzhand Dushanbe kalalarymen zhәne Өzbekstan astanasy Tashkentpen bajlanystyrady 12 Әue koligi Atyrau әuezhajynan kelesi bagyttar bojynsha rejster ushyrylady Atyrau halykaralyk әuezhajy Tasymaldaushy Atauy Bagyttary amp 13 Air Astana Almaty Astana Aktau Ystambul Amsterdam Qazaq Air Aktobe Oral Bek Air Almaty Astana SCAT Astana Aktau Baku Aeroflot Mәskeu Sheremetevo Қabyldajtyn әue koligi tүrleri An 12 An 24 An 26 An 28 An 30 An 32 An 72 An 74 An 124 Il 62 Il 76 L 410 Tu 134 Tu 154 Yak 40 Yak 42 Airbus A319 Airbus A320 Airbus A321 ATR 42 ATR 72 Boeing 707 Boeing 737 Boeing 747 Boeing 757 Boeing 767 zhәne tagy da baska 3 4 klastagy ӘK tүrleri barlyk tiptegi tikushaktar Atyrau kalasynyn kopirleri Өndeu1965 zhyly 28 tamyzda Zhajyk ozeni arkyly otetin kaladagy algashky temirbeton kopir salynyp pajdalanuga berildi Kopirdin uzyndygy 259 metr biiktigi 10 metr Ortalyk kopir Sәtbaev dangyly men Abaj koshesin bajlanystyrady Simvolikalyk roli Evropa men Aziyany zhalgastyrady Қalanyn soltүstik boliginde 1985 zhyly Ғabbas Bergaliev dangylynyn bojymen ajnalma kopir pajdalanuga berildi Ұzyndygy 200 eni 17 metr ol A 27 Aktobe Astrahan tas zholynda kala arkyly otetin tranzittik avtomobil zholyna ajnaldy Munajshylar kalashygy men Avangard yksham audanyn zhalgajtyn avtomobil zhәne zhayau zhүrginshilerge arnalgan kopirler 2001 zhyly tәuelsizdikke 10 zhyl aspaly zhayau zhүrginshilerge arnalgan kopir salyndy Ұzyndygy 551 metrlik kopir Ginnestin rekordtar kitabyna әlemdegi en uzyn zhayau zhүrginshiler kopiri retinde engizilgen 2008 zhyly kalanyn ontүstik boliginde Balykshy eldi mekeni men Zhumysker shagyn audanyn bajlanystyratyn Balykshy kopiri salyndy Ұzyndygy 484 4 m eni 23 9 m Osy zhyly Balykshy Peretaska kopiri pajdalanuga berildi Ұzyndygy 63 7 m eni 14 m Ol Balykshy kenti men Mirnyj zhәne Қursaj auyldaryn zhalgastyrushy rolin atkarady 2009 zhyly Sultan Bajbarys dangylyn zhalgastyratyn kopir ashyldy Өtkizu kabileti tәuligine 5 7 myn avtomobildi kurajtyn tort zholakty kopir uzyndygy 800 m kireberis zholdarmen uzyndygy 380 7 m zhәne eni 22 m zhүris boliginin eni 16 m Eki zhagynan zhayau zhүrginshi zholy 2 5 metr kurajdy Sultan Bejbarys dangyly bojyndagy kopir temirzhol vokzalyn sol zhagalau zhәne on zhagalaudagy Atyrau halykaralyk әuezhajyn bajlanystyrady Osy zhyly kalanyn Munajshylar kalashygy men Avangard yksham audanyn Әuezov dangylynan Gumarova koshesine zhalgajtyn Munajshy kopiri pajdalanuga berildi 4 zholakty kopirden tәuligine 5 7 myn avtomobil otedi Kopirdin zhalpy uzyndygy 693 metr uzyndygy 483 metr zhәne eni 17 metr Zhүris boliginin eni 14 metr eki zhagynda eni 1 metr 2 zhayau zhүrginshiler zholy bar 13 2010 zhyly Mechnikov pen Bajmuhanov koshelerin zhalgajtyn kopir salyndy Ұzyndygy 770 eni 23 5 metr Қalamyzdyn 370 zhyldygyna oraj ashyldy 14 Mәdenieti ӨndeuAtyrauda Mahambet Өtemisuly atyndagy Atyrau oblystyk akademiyalyk drama teatry Nurmuhan Zhantorin atyndagy filarmoniya Қurmangazy atyndagy mәdeniet sarajy ornalaskan Dina Nurpejisova atyndagy halyk ult aspaptar orkestri zhumys zhasajdy Atyrau oblystyk olketanu murazhajy Қazakstandagy mezozoj dәuirinen syr shertetin zhalgyz paleontologiyalyk murazhajy Atyrau kalasynda ornalaskan 15 Sh Sariev atyndagy Atyrau oblystyk korkemsuret zhәne koldanbaly sәndik oner murazhajy kinoteatrlar mәdeniet zhәne demalys parki konak үjler t b zhumys istejdi Ғ Slanov atyndagy Atyrau oblystyk gylymi әmbebap kitaphana Atyrau oblystyk balalar kitaphanasy Oblystyk kormejtin zhәne nashar koretin azamattar kitaphanasy 1 2 3 Atyrau kalalyk ortalyk balalar kitaphanalary kala turgyndaryna oz kyzmetterin korsetude N Zhantorin atyndagy filarmoniya Atyrau oblystyk drama teatry Қurmangazy atyndagy mәdeniet sarajy Atyrau tarihi olketanu murazhajy Sәuleti zhәne korikti zherleri ӨndeuAtyrau arhitekturalyk kurylysy zhagynan үshke bolinedi Zhajyktyn on zhagasyndagy eski kalada negizinen 20 gasyrdyn basynda salyngan bir kabatty agash zhәne kirpish үjler kezdesedi Ortalyk boliginde eki kabatty tas үjler 4 5 kabatty turgyn үjler men mekeme zhajlary bar Өzennin sol zhagalauynda kenes okimeti zhyldary Embimunaj kenti men munaj ajyru zauytynyn kalashygy pajda boldy Zhajykka salyngan kopir 1965 Europa men Aziya kurlyktarynda zhatkan kalanyn eki boligin bajlanystyrady 16 Atyrau kalasynyn zamanaui sәuletine Isataj men Mahambet alany Imangali meshiti XIX gasyrda salyngan Pravoslav shirkeui bul shirkeu Atyrau kalasynda turgyzylgan algashky gimarat Marriott konak үji Almagүl yksham audany songy үlgide salyngan sport mәdeniet sarajlaryn ajtuga bolady Imangali meshiti Uspen sobory Marriott konak үji Sayabaktary ӨndeuҚazir Atyrau kalasynda 6 sayabak bar Zhenis sayabagy Almagүl yksham audanyndagy sayabak Balykshy yksham audanyndagy sayabak retro parki 1 zhәne 2 yksham audanyndagy zhәne Turgyndar kalashygyndagy sayabaktar Sayabaktardyn aumagy 10 gektarga zhetedi Olar zhasyl zhelekterden alleyalardan abattandyrylgan zholdardan oryndyktar men seruendeu alandarynan turady Sonymen katar tanymal tulgalarga eskertkishter suburkaktar mүsinder zhәne t b bar 17 Zhenis sayabagy Ұly Otan sogysy zhauyngerlerin eske aluga arnalgan mәngilik alau arkyly tanys Kire beris kakpadan kejin әskeri tehnikanyn nakty үlgileri kojylgan Munda ushak tank zenbirek bronetransporter t b koruge bolady Zhenis sayabagyndagy Tagzym Alleyasy alanynda Ұly Otan sogysynyn atyraulyk kaһarmandaryna arnalgan 14 byust ornatylgan Parktin orta tusynda aspanga bagyttalgan najzanyn zhanynda ornalaskan Mәngilik alau bar Sondaj ak park kuramynda Estelik kabyrgasy bar Ol birneshe ondagan iri granit plitalardan turady olardyn үstinde Ekinshi dүniezhүzilik sogystan oralmagan Atyrau oblysy turgyndarynyn esimderi zhazylgan Sayabakta kaza tapkan internacionalist zhauyngerlerdi sondaj ak tәzhik augan shekarasynda kaza tapkan kazakstandyk zhauyngerlerdi eske aluga arnalgan eskertkish ornatylgan 18 Retro Park sayabagy otken gasyrdyn eluinshi zhyldaryndagy neoklassikalyk үlgide salyngan Onyn negizgi aumagyn park alleyalary kurajdy Bul sayabak Zhajyk ozeninin zhagalauy men Turgyndar kalashygynyn aralygynda ornalaskan Sayabakta әrtүrli pavilondar amfiteatr tүrli tүsti zharykpen әrlengen su burkaktary retro stilindegi dәmhana t b bar Orta tusynda zhayau zhүrginshilerge arnalgan kopirler zhasandy togandar zhәne baska da sәulet tuyndylary ornalaskan Sayabakta Dos Mukasan muzykalyk ansambline ornatylgan eskertkish bar 19 Zhastar sayabagy Zhajyk ozeninin Europa boligindegi zhagasynda ornalaskan Sayabakta zhүgiru velosiped zhayau zhүrginshiler zholy salyngan Munda kolenkeli konstrukciyaly zhazgy mobildi kafeler balalar men eresekterge arnalgan alandar sport zhabdyktary attrakciondar bar Aumagy 6 5 gektar 20 Zhenis sayabagy Retro park Zhastar sayabagy Atyrau kalasynyn eskertkishteri ӨndeuTanymal tulgalarga arnalgan eskertkishter Sultan Bejbarys eskertkishi Isataj Mahambet eskertishi Үsh bige arnalgan eskertkish Halel Dosmuhamedov eskertkishi Akyn zhazushylarga arnalgan eskertkishter Әbu Sarsenbaev eskertkishi Hamit Ergaliev eskertkishi Fariza Ongarsynova eskertkishi Zhumeken Nәzhimedenovke eskertkish Kүjshiler men әnshilerge arnalgan eskertkishter Қurmangazy Sagyrbaev eskertkishi Dina Nurpejsova eskertkishi Қarshyga Ahmediyarov eskertkishi Atyrau Dos Mukasanga eskertkish Sogys ardagerlerine arnalgan eskertkishter Қaza bolgan augan zhauyngerlerine arnalgan eskertkish Қajyrgali Smagulov eskertkishi Hiuaz Dospanovaga eskertkish Sogystan oralmagan bozdaktarga arnalgan eskertkish alleya Әrtүrli eskertkishter Қumarshyk osimdigine arnalgan eskertkish Molekula eskertkishi Bekire balygyna eskertkish Әlshi asyk eskertkishi Sporty ӨndeuAtyraudan Tokiodagy Olimpiadaga eldin kurama komandasynda eskek esu bojynsha sport sheberi A Kruglov katysty Boksshy B Temirov Olimpiadalyk ojyndarga әlemdik europalyk sajystarga katysyp үsh dүrkin KSRO chempiony boldy Atyrau eskekshileri D Savin A Safaryan S Sergeev Қazakstannyn birneshe dүrkin chempiondary Arman Chilmanov 84 kg salmakty taekvondodan 2008 zhylgy Olimpiyalyk ojyndardyn kola medali iegeri Sәniya Mahambetova sambo zhәne deyudo kүresteri bojynsha halykaralyk zhәne respublikalyk sajystarda birneshe ret zhenisterge zhetti Atyrau futbol komandasy respublika chempionatynyn 2 dүrkin kola zhүldegeri 2001 zhәne 2002 zhyldar 2009 zhyly Қazakstan kubogynyn iegeri Қazakstan kubogynyn iegeri 21 Bejbarys hokkej kluby 4 dүrkin Қazakstan chempiony 2010 2011 2011 2012 2015 2016 zhәne 2018 2019 22 Atyrau volejbol komandasy 2003 zhәne 2006 zhylgy elimizdin chempiony 4 ret Қazakstan kubogynyn iegeri 2000 2009 2010 2015 Atyrau Barystary basketbol komandasy Қazakstan birinshiliginin 2 ret altyn 2010 2011 2015 2016 7 dүrkin kүmis zhүldegeri 011 2012 2012 2013 2013 2014 2016 2017 2017 2018 2018 2019 2019 2020 23 Sport nysandarynan Atyrau kalasynyn ortalyk Munajshy stadiony bar Қasynda sport kompleksi zhәne zhүzu bassejni ornalaskan Deneshynyktyru zhәne sauyktyru ortalygynda FOK әrtүrli sport sekciyalary zhumys zhasajdy Atyrau muz ajdyny sarajynda hokkejden elimizdin birinshiliginin ojyndary otedi Tennis ortalygynda үlken tennis ojnauga arnalgan 4 ashyk zhәne 4 zhabyk alan bar 24 Sport nysandary Muz ajdyny sarajy Atyrau Tennis ortalygy Munajshy stadiony Bajdarka zhәne kanoe sporty Bilim zhүjesi ӨndeuMektepke dejingi mekemeler Өndeu Mektepke dejingi mekemelerdin kuramyna mektepke dejingi zhastardagy balalardyn kүndizgi uakytta zhәne tәulik bojy bolatyn zhalpy tiptegi bala bakshalar balalar yaslii balalar үji mektepke dejingi balalar үji mekemeleri akyl oj zhәne dene bitimi damuynda auytkulary bar arnajy mektepke dejingi mekemeler aurushan balalardy salauattandyruga arnalgan zhazgy demalys oryndary kiredi Atyrau kalasy bojynsha 46 balabakshada 13 863 bүldirshinder tәrbielenude 25 Mekteptegi bilim Өndeu Atyrau kalasynyn 61 mektebinde onyn ishinde Atyrau oblystyk daryndy balalarga aranalgan kazak tүrik liceji Atyrau oblystyk daryndy balalarga arnalgan mamandandyrylgan mektep licej internaty Agyshyn tilin teren okytatyn tehnikalyk gimnaziya Atyrau kalalyk bilim boliminin kalalyk liceji Oblystyk daryndy balalarga arnalgan mektep internat Үsh tilde okytatyn daryndy balalarga arnalgan mamandandyrylgan 30 mektep gimnaziya Oblystyk ulttyk gimnaziya 34 lingvistikalyk mektep gimnaziya N Tilendiev atyndagy oblystyk Kishi oner akademiyasy 26 Nazarbaev Ziyatkerlik mektebi siyakty bilim ordalarynda 73 690 okushy bilim aluda Zhogary oku oryndary Өndeu Atyrau inzhenerlik gumanitarlyk instituty 2001 zhyly kurylyp bilim zhәne gylym ministrligi bergen licenziya negizinde enbek narygynda tabysty zhumys istejdi Institut kүndizgi zhәne syrttaj okytu formalary bojynsha kazak zhәne orys tilderinde 16 mamandyk bojynsha Atyrau inzhenerlik gumanitarlyk instituty zhogary kәsiptik mamandar bakalavriat dayarlajtyn zhogary oku orny Institut zhogary bilikti kadrlardy dayarlau bojynsha manyzdy gylymi zhәne oku ortalygy bolyp sanalady Institut innovaciyalyk bagdarlamalardy sәtti iske asyragany үshin 2004 zhyly Europa kәsipker kauymdastygynyn INSAM altyn medalimen Zheneva 2005 zh Halykaralyk Altyn Қujma CBS Consult Mәskeu 2007 marapattaldy 27 Halel Dosmuhamedov atyndagy Atyrau memlekettik universiteti Қazakstan Respublikasynyn bilim beru zhүjesinde ozindik tarihy men tәzhiribesi bar halykaralyk dengejdegi bәsekege kabiletti mamandar dayarlajtyn zhogary oku oryndarynyn biri Universitet 1950 zhyly 14 mausymda mugalimder instituty retinde ashyldy 1955 zhyly mugalimder instituty pedagogikalyk institutka ajnaldy 1994 zhyly pedagogika instituty Atyrau universiteti bolyp kuryldy 28 Safi Өtebaev atyndagy Atyrau munaj zhәne gaz universiteti elimizdin munaj gaz salasy men Batys Қazakstan oblysynyn ekonomikasyn bilimi men gylymyn zhetildiruge үlken үles kosuda Atyrau Munaj zhәne gaz universiteti Batys Қazakstannyn Bilim zhәne gylym ortalygyna ajnaluda zhәne Қazakstannyn munaj gaz salasyndagy shygarmashyl zhastar men onerkәsiptik kәsiporyndar uzhymdary arasynda lajykty kurmetke ie boldy Atyrau Munaj zhәne gaz universiteti elimizdin munaj gaz salasy үshin zhogary bilikti mamandardy dayarlau bojynsha Қazakstan Respublikasynyn zhalgyz mamandandyrylgan zhogary oku orny bolyp tabylady 29 Kolledzhderi Өndeu Atyrau agrarly tehnikalyk kolledzhi Atyrau balyk onerkәsibi kolledzhi 30 Atyrau Zhogary munaj kolledzhi 31 Atyrau biznes zhәne kukyk kolledzhi 32 Atyrau zhogargy medicina kolledzhi Atyrau inzhenerlik gumanitarlyk kolledzhi 33 Atyrau industrialdy kolledzhi 34 Atyrau servis kolledzhi 35 Atyrau energetika zhәne kurylys kolledzhi 36 S Mukashev atyndagy Atyrau politehnikalyk kolledzhi 37 D Nurpejsova atyndagy muzyka kolledzhi akademiyasy Kaspij manynyn kazirgi zamangy kolledzhi PSK 38 Zhogargy munaj kolledzhi APEC 39 Қ Dүtbaeva atyndagy gumanitarlyk kolledzh 40 Munaj zhәne gaz tehnologiyalyk kolledzhi Bolashak kәsibi gumanitarlyk kolledzhiDensaulyk saktau isi ӨndeuGurevte turgan әskeri bolimde algash ret 15 oryndyk auruhana ashylgan 1901 zhyly osy auruhanaga arnalgan 2 үj salynyp onyn bireui hirurgiyalyk bireui baska aurulardy emdeu orny bop belgilengen zhәne 1 dәriger 2 feldsher zhumys zhasagan Atyrau 1951 zhyly salyngan munajshylar auruhanasy Ұly Otan sogysy zhyldarynda Atyrau kalasyna 2 gospital ornalastyryldy 1967 zhyl men 1987 zhyldyn aralygynda oblystyk auruhananyn balalar auruhanasynyn perzenthananyn oblystyk onkologiyalyk zhәne tuberkulezdi emdeu dispanserinin zhana үjleri iske kosyldy 41 Қazirgi kezde Atyrau oblystyk auruhanasy balalar auruhanasy 2 Atyrau oblystyk auruhanasy Oblystyk zhukpaly aurular auruhanasy Atyrau kalalyk medicinalyk zhedel zhәrdem stanciyasy kalalyk perzenthana ZhITS aldyn alu zhәne onymen kүresu ortalgy balalar stomatologiyasy okpe aurular sanatoriyasy kardiologiya ortalygy koz aurular auruhanasy kan ortaly narkologiyalyk dispanseri onkologiyalyk dispanseri patologoanatomiya byurosy perinataldyk ortalyk psihiatriyalyk zhүjke aurular auruhanasy Psihikalyk sauyktyru ortalygy teri venerologiya dispanseri tuberkulezge karsy kүres dispanseri temirzhol auruhanasy ortalyk nerv zhүjesi zakymdalgan balalarga arnalgan sәbiler үji t b dәrigerlik ujymdar zhumys zhasajdy BAҚ ӨndeuGazet zhurnaldary Өndeu Atyrau gazeti Қazakstannyn batys olkesindegi algashky ulttyk basylymdardyn biri Onyn negizin kalap materialdyk bazasyn zhasaktap algashky nomirlerin shygargan 1923 zh Gurev uezdik partiya komitetinin birinshi hatshysy bolgan Tolepkerej Өteuliev Algashky sany Erik degen ataumen 1923 zhyly sәuir ajynda shykty Atyrau ajmaktyn tynys tirshiligin kalyn okyrmanga zhetkizip kele zhatkan oblystyk gazet 42 Prikaspijskaya kommuna gazeti orys tilinde shygatyn oblystyk kogamdyk sayasi gazet Gazet 1920 zhyldyn 26 akpan ajynan bastap Trudovaya Pravda atymen shykty Gazet oblystyn ozekti mәseleleri turaly naryktyk katynastar halyk sharuashylygyn damytu turakty korinis tabuda 43 Ak zhajyk gazeti Atyrau oblysyndagy ken taragan әri tungysh tәuelsiz aptalyk basylym Algashkyda Kompanon 1991 kejin Mestnoe obozrenie 1992 atalyp shagyn kolemde zharyk korgen gazet 1993 zhyly mamyr ajynan Ak zhajyk ataldy Bul naryk zhagdajyna bejimdelgen oblys respublika koleminde ozin ozi karzhylandyruga tolyk koshken algashky gazetterdin biri Sonymen katar Megapolis Atyrau Munajly Astana Altyn saka Altyn ajmak aptalyk gazetteri zhәne Merejli meken zhurnaly shygady Telearnalary Өndeu Atyrau oblystyk teleradiokompaniyasynyn habar taratu sayasaty Қazakstan RTRK AҚ zhүrgizip otyrgan sayasatyna tolyk sәjkes keledi Ol akparattyk zhәne bilim beru funkciyalaryn oryndaj otyryp memleket pen kogam arasyndagy katynastardy Atyrau telemunarasy үjlestiruge bagyttalgan Telearnanyn basty mindeti ajmaktyk dengejde memlekettik sayasatty zhүrgizu Telearnanyn zhalpy aptalyk korsetilimi 119 sagatty kurajdy Onyn ishinde memlekettik tilde 80 30 sagat nemese zhalpy habardyn 68 Menshikti bagdarlamalar 45 sagatty kurajdy nemese zhalpy efirdin 38 kurajdy Atyray telearnasynyn habar taratu antennasy 180 metrlik munaranyn 153 i metrinde ornalaskan Zhetistikteri Televiziyanyn APTA akparattyk taldau bagdarlamasy avtory zhәne zhүrgizushisi N Қosshiev Halykaralyk Shabyt festivalinin arnajy diplomymen marapattaldy Teledidarda algash ret Өzen oz arnasymmen agady atty 7 seriyalyk telehikaya tүsirildi Ұly Otan sogysynyn 60 zhyldygyna oraj Tagdyr Sudba telefilmi tүsirilip ol Volgograd kalasynda otken IV Halykaralyk Mәngilik alau festivalinde Үzdik avtorlyk zhumys nominaciyasynda II oryn aldy Astrahan kalasynda otken Halykaralyk Adam zhәne teniz bajkauynda belsendi azamattyk ustanymy үshin nominaciyasynda Kaspij ekologiyasy mәselelerdi sheshu zholdary filmi zheniske zhetti Tugan olkem Atyrau bagdarlamasy respublikalyk Shanyrak shygarmashylyk bajkauynda zheniske zhetti Astana k Amanat cikldik bagdarlamasy En үzdik tarihi mәdeni bagdarlama nominaciyasy bojynsha Қazakstan RTRK AҚ ujymdastyrgan bajkauda II oryn aldy Astana k 44 Sonymen katar KTK NTV Habar Habar 24 El arna Qazsport Mir Qazaqstan 1 kanal Evraziya STV Astana TV NTK 31 kanal Abaj TV Zhetinshi arna TVC t b arnalar zhumys zhasajdy Radio Өndeu Atyray radiosy nyn tarihy 1938 zhyly Gurev oblysynyn kuryluynan bastau alady 1938 zhyldyn 2 shi nauryzynda algash ret radio habary efirge shykty Қazir ol 102 0 FM zhiiliginde tәuligine 17 sagat habar taratyp otyr 80 zhyl buryn sol kezdegi Gurev halkyna algashky zhanalyk taratkan bul media mekeme bүginde zaman suranysyna saj zhana tehnologiyamen zhabdyktalgan Eldegi sayasi ekonomikalyk totenshe zhagdajlar kezinde dereu үn kosyp halykka zhedel akparat taratyp kogamda on pikir kalyptasuyna ykpal etip otyr Қazir kenejtilgen diapazondy 1000 kilovattyk zhana radiotaratkysh iske kosylyp radiotolkynnyn taralu ajmagy 60 shakyrymga dejin kenejdi 45 Sonymen katar 101 0 Qazaq radiosy 101 6 Radio Dacha 102 8 Shalkar radiosy 103 6 Tandem radiosy 104 4 NS radiosy 104 8 Lux FM 105 2 Russkoe radio Aziya 105 7 Vostok FM 106 2 Dala FM 106 8 Evropa Kazahstan 107 2 Zhuldyz FM 107 7 Avtoradio Kazahstan t b zhumys zhasajdy 46 Қalanyn nazar audararlyk oryndary ӨndeuImangali meshiti Uspen shirkeui Қurmangazy Sagyrbajuly eskertkishi Sultan Bejbarys eskertkishi Atyrau oblystyk olketanu murazhajy Hiuaz Dospanova eskertkishi Isataj Mahambet eskertkishiAtyrau kalasynyn suretteri Өndeu Atyraudyn kosheleri Zhajyk ozeni Atyraudagy BTA bankinin gimaraty Қazakstan konak үji Zhana kvartaldar Isataj men Mahambet alanyBelgili tulgalar ӨndeuBolat Zhamituly Өtemuratov Қazakstan Respublikasy Prezidentinin Is baskarushysy Timur Nurbakytuly Bekmambetov kinorezhisser klipmejker prodyuser Ғani Esenkeldiuly Қasymov Қazakstan patriottary partiyasynyn toragasy Arkadij Yurevich Volozh Yandeks kompaniyasynyn bas direktory Fariza Ongarsynova akyn halyk zhazushysy zhurnalistBauyrlas kalalary Өndeu Aktau Қazakstan Oral Қazakstan Aktobe Қazakstan Astrahan Resej Syktyvkar Resej Ashdod Izrail Aberdin Қurama PatshalykTagy karanyz ӨndeuAtyrau oblysy Atyrau agrarly tehnikalyk kolledzhi Atyrau inzhenerlik gumanitarlyk instituty Atyrau munaj zhәne gaz universiteti Atyrau universitetiDerekkozder Өndeu Қazakstan Respublikasy halkynyn oblystar zhәne astana kalalar audandar audan ortalyktary zhәne kentter bolinisindegi zhynysy bojynsha sany Қazakstan Respublikasy halkynyn oblystar zhәne astana kalalar audandar audan ortalyktary zhәne kentter bolinisindegi zhynysy bojynsha sany Atyrau kalasynyn resmi sajty Muragattalgan 11 shildenin 2012 zhyly http pop stat mashke org kazakhstan cities htm 2014 zhyl basyna Қazakstan Respublikasy halkynyn zhekelegen etnostary bojynsha sany Қazakstan Respublikasynyn Statistika agenttigi https stat gov kz region 252311 dynamic Atyrau gazeti 03 06 2015 Ajkyn respublikalyk kogamdyk sayasi gazeti 08 08 2020 KazDATA vse krupnye kompanii Atyrau i Kazahstana http ernur kz kazakstan atyrauda metanmen zhuretin avtobustar zholgha shykty https transphoto org city 402 Source https atyrau invest gov kz kz about infrastructure https rus azattyq org a Atyrau bridge opening salary 1784299 html https www youtube com watch v 6cnh0nQg ug https www youtube com watch v cT0rkEH4xWw https massaget kz layfstayl alemtanu Qazaqstanym 955 Lev Guzikov PARKI V ATYRAU RASTUT KAK GRIBY POSLE DOZhDYa Informacionnyj resurs Atyrauskoj oblasti 07 08 2019 https tumba kz putevoditel 48 D0 BF D1 83 D1 82 D0 B5 D0 B2 D0 BE D0 B4 D0 B8 D1 82 D0 B5 D0 BB D1 8C 25303 park pobedy atyrau html https merei m kz ru 2017 12 09 atyraudy zha a retro sayaba y https www inform kz kz atyrau kalasynda zhastar sayabagy ashyldy a3701949 www rfcatyrau kz O klube Hokkejnyj klub Bejbarys Atyrau na sajte Kazahstanskoj federacii hokkeya s shajboj http www bcbarsyatyrau kz https 24 kz kz archive zha aly tar t uelsizdikke 25 zhyl item 154229 khaly araly talap a saj tennis ortaly y ashyldy Atyrauda halykaralyk talapka saj tennis ortalygy ashyldy http goroo atyrau kz balabakshalar html https biznesinfo kz usefullinks page shkoly atyrau i atyrauskoy oblasti adres telefon https aigi kz language kk https asu edu kz university https aogu edu kz https edu kz com kz kolledzhi rybopromyshlennyj kolledzh v atyrau https m azh kz index php ru news view 61104 http akbipcollege kz https www alem edu kz kz university chu atyrauskij inzhenerno gumanitarn https www ainc kz https atrservice kz kz https aesk kz ru http apolitcol kz https psvk edu kz https apec edu kz kk o kolledzhe http gumcollege kz Atyrau medicinasynyn shezhiresi Ғarifolla Shәngereev Өnerbaj Zhanbala Almaty 2010 Arys baspasy ISBN 978 601 291 007 0 Egemen Қazakstan 02 11 2018 Atyrau Enciklopediya Almaty Atamura 2000 https atyrautv kz ru https www inform kz kz atyrauda zhana radiostudiya men zhana radiotaratkysh iske kosyldy a3542003 Atyrauda zhana radiostudiya men zhana radiotaratkysh iske kosyldy https vcfm ru vc Asia guryev htmSyrtky siltemeler ӨndeuAtyrau oblysy әkimdiginin resmi sajty Atyrau City akparattyk tanymdyk toraby Oblystyk Atyrau gazetiOrtakkorda bugan katysty media sanaty bar Atyrau https kk wikipedia org w index php title Atyrau amp oldid 2925939 betinen alyngan, уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана,

мақала

, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар.