fbpx
Уикипедия

Галактика

Басқа мағыналар үшін Галактика (мағына) деген бетті қараңыз.

Антенна Галактикасы

Галактикалар — ғаламды құрайтын, өлшемдері өте үлкен жұлдыздар жүйелері. Ғаламның бізге байқалатын бөлігіндегі галактикалар жиынтығын кейде метагалактика деп атайды. Басқа галактикалардан өзгешелініп, біздің Галактика бас әріппен жазылады. Морфологиялық тұрғыдан қарағанда сфералық, эллипстік, спираль және бұрыс пішінді галактикалар ажыратылады. Біздің Галактика спираль түріне жатады, құрамына 1011 астам жұлдыздар кіреді, үлкен диаметрі 80 мың жарық жылындай, ал орталығындағы максимал қалыңдығы 16 мың жарық жылына тең, шетіне қарай 3—6 мың жарық жылына дейін азаяды. Галактикалар кеңістікте әркелкі бөлініп, топтар мен шоғырлар құрайды. Біздің Галактика басқа 15 галактикамен бірге галактикалардың жергілікті тобы деп аталатынды құрайды. Бізге ең жақын орналасқан деген галактикалар Магеллан бұлттары мен Андромеда тұмандығы.

Мазмұны

Галактикажұлдыздар мен жұлдыздардың шоғырлануы, жұлдызаралық газдар мен тозаңнан және түнек материясынан құралған алып, гравитациялық байланысқан жүйе.

Галактика түрлері - өткен ғасырдың 20-жылдары Э.Хаббл галактикаларды пішіні бойынша бөлген үш топ. Жұлдыздары спираль бойымен орналасқан спиральдық галактикалар, эллипсоид пішіндес эллипистік галактикалар және белгілі бір пішіні жоқ бұрыс галактикалар. Біздің галактика спиральдық галактикалар қатарына жатады. Галактикалардың барлығы да қозғалыс үстінде дамиды, өзгереді, өшеді, қайтадан пайда болады. Қазіргі ғаламат Әлем тығыздығы шексіз үлкен, ал көлемі шексіз кіші нүктедей ғана белгісіз заттың жарылысынан пайда болған.

Шамамен жүз жыл бұрын біздің галактика әлемдегі жалғыз дене деп есептелді және барлық көрінетін тұмандықтар біздің галактикаға жатады деп саналады. Бұл оларға дейінгі қашықтықтарды анықтаудың қиындықтарына байланысты болды. Қазір ғарыштағы 20 галактиканың жергілікті шоғырын және басқа 10 млрд-қа жуық галактиканы білеміз. Олар топтасып орналасқан және ең сезімтал құралдардың көмегімен анықтайтын қашыктықта жан-жаққа таралып, бір-бірінен алшақтап барады.

Оңтүстік жарты шардың түнгі аспанынан бізге ең жақын "Магеллан бұлттарын" бақылай аламыз. Зер салып қарағанда бұлт "толқып" тұрған тәрізді. Астрономдар оның толкуын біздің галактикаға жакын орналасуымен түсіндіреді. Бір кездері "Магеллан бұлттары" біздің галактикамен соқтығысқан секілді. "Магеллан бұлттары" Құс жолынан көп кіші. Олар біздің Галактиканың серігі. Миллиардтаған жылдардан кейін олардың тағы да бір-біріне жақындауы мүмкін.

"Магеллан бұлтынан" сәл әріректе "Андромеда" галактикасы бар. XX ғасырдың басында оған дейінгі қашықтық анықталып, ол 2 млн жарық жылына тең болды. Біздің Галактика, "Магеллан бұлттары", "Андромеда" жәнө "Үшбұрыш" галактикалары мен бірнеше ергежейлі эллипстік галактикалар Жергілікті галактикалар тобын құрайды.

Галактикалар пішінімен, салмағымен және өлшемдерімен ерекшеленеді. Галактикалардың эволюциясы жайында жұлдыздардың эволюциясына қарағанда олде кайда аз білеміз. Галактика ядролары, олардың галактиканың эволюциясына және құрылымына әсері жөнінде мәліметтер өте аз. Кейбір ғаламдардың газ бен зат бөліп жарылатыны, ал кейбірінің бірімен-бірі өзара әсерлесетінін білгеннен кейін шешілетін проблемалар қатары көбейе түсті.

Біздің галактика тәрізді миллиондаған галактикалар бар.

Мұндай галактикалардың тармақтарында жаңа жұлдыздардың пайда болуына негіз болатын газдар мен тозаңдар бар. Бірақ спиральдар барлық уақытта да центрге өте жақын келмейді. Кейде спираль центрден қашық жатқандай, Галактиканың ядросы мен спиральдар арасында оларды жалғайтын бар (жалғастырғыш) тұрған тәрізді көрінеді. Спиральді галактикалар да ядроларының өлшемдерімен ерекшеленеді.

Дүниедегі ең ірі галактикаларға эллипетік галактикалар жатады. Олардың кейбіреуі шар тәрізді, ал кейбіреуі созылыңқы болып келеді. Олар өздеріне өте жақын келген әлдеқайда кіші галактикаларды қармап алу арқылы кеңейеді.

Сыртқы пішініне қарай астрономдар галактикаларды бірнеше түрге топтайды. Эллипстік галактикаларды 10 түрге бөліп, мынадай белгілеулер енгізді: Е0 (сфералық), E10 (қатты майысып, екі бүйірінен жаншылған, пішіні, құймақ нанға ұқсайды). Спиральді галактикаларды сыртқы түріне қарай екі түрге бөлді: жалғастырғышы бар (белгіленуі Sb), жоқ (белгіленуі S) және ядроларының өлшеміне қарай үш түрге

  1. 'Sa (ең ірі ядро),
  2. Sb (орташа ядро),
  3. Sc (кіші ядро), сол сияқты Sba, Sbb, Sbc деп бөлінеді. Барлык бұрыс галактикалар бір белгімен 'ir деп белгіленді.

Бірнеше мың өте жарық галактикалардың ішінде шамамен 80%-ы спиральді, 17%-ы эллипсті және 3%-ы бұрыс галактика. Галактикаларға дейінгі қашықтықтарды әр түрлі әдістермен анықтайды: цефейдтер, жаңа және аса жаңа жұлдыздар, өте жарық, жұлдыздар бойынша т. с. с.

Толық мақаласы: Құс жолы

Құс жолы (немесе бас әріппен Галактика) — құрамына Күн жүйесі мен көптеген жұлдыздар енетін алып аумақты спиральді галактика.

  • E0: M89

  • E1: M105

  • E2: M60

  • E3: M86

  • E4: M49

  • E6: M110

  • S0: NGC 1316

  • Sa: NGC 92

  • Sc: M51

  • Sd: NGC 7793

  • Irr:NGC 1427

  • NGC 4650A — Галактика полярлық сақинамен

  1. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2

Галактика
Галактика, Тіл, Бақылау, Өңдеу, Басқа, мағыналар, үшін, мағына, деген, бетті, қараңыз, Антенна, сы, лар, ғаламды, құрайтын, өлшемдері, өте, үлкен, жұлдыздар, жүйелері, Ғаламның, бізге, байқалатын, бөлігіндегі, галактикалар, жиынтығын, кейде, метагалактика, деп. Galaktika Til Bakylau Өndeu Baska magynalar үshin Galaktika magyna degen betti karanyz Antenna Galaktikasy Galaktikalar galamdy kurajtyn olshemderi ote үlken zhuldyzdar zhүjeleri Ғalamnyn bizge bajkalatyn boligindegi galaktikalar zhiyntygyn kejde metagalaktika dep atajdy Baska galaktikalardan ozgeshelinip bizdin Galaktika bas әrippen zhazylady Morfologiyalyk turgydan karaganda sferalyk ellipstik spiral zhәne burys pishindi galaktikalar azhyratylady Bizdin Galaktika spiral tүrine zhatady kuramyna 1011 astam zhuldyzdar kiredi үlken diametri 80 myn zharyk zhylyndaj al ortalygyndagy maksimal kalyndygy 16 myn zharyk zhylyna ten shetine karaj 3 6 myn zharyk zhylyna dejin azayady Galaktikalar kenistikte әrkelki bolinip toptar men shogyrlar kurajdy Bizdin Galaktika baska 15 galaktikamen birge galaktikalardyn zhergilikti toby dep atalatyndy kurajdy Bizge en zhakyn ornalaskan degen galaktikalar Magellan bulttary men Andromeda tumandygy 1 Mazmuny 1 Anyktamasy 2 Galaktika tүrleri 3 Zerttelu tarihy 4 Қus zholy 5 Suretter 6 Derekkozder 7 Tagy karanyzAnyktamasy ӨndeuGalaktika zhuldyzdar men zhuldyzdardyn shogyrlanuy zhuldyzaralyk gazdar men tozannan zhәne tүnek materiyasynan kuralgan alyp gravitaciyalyk bajlanyskan zhүje Galaktika tүrleri ӨndeuGalaktika tүrleri otken gasyrdyn 20 zhyldary E Habbl galaktikalardy pishini bojynsha bolgen үsh top Zhuldyzdary spiral bojymen ornalaskan spiraldyk galaktikalar ellipsoid pishindes ellipistik galaktikalar zhәne belgili bir pishini zhok burys galaktikalar Bizdin galaktika spiraldyk galaktikalar kataryna zhatady Galaktikalardyn barlygy da kozgalys үstinde damidy ozgeredi oshedi kajtadan pajda bolady Қazirgi galamat Әlem tygyzdygy sheksiz үlken al kolemi sheksiz kishi nүktedej gana belgisiz zattyn zharylysynan pajda bolgan Zerttelu tarihy ӨndeuShamamen zhүz zhyl buryn bizdin galaktika әlemdegi zhalgyz dene dep esepteldi zhәne barlyk korinetin tumandyktar bizdin galaktikaga zhatady dep sanalady Bul olarga dejingi kashyktyktardy anyktaudyn kiyndyktaryna bajlanysty boldy Қazir garyshtagy 20 galaktikanyn zhergilikti shogyryn zhәne baska 10 mlrd ka zhuyk galaktikany bilemiz Olar toptasyp ornalaskan zhәne en sezimtal kuraldardyn komegimen anyktajtyn kashyktykta zhan zhakka taralyp bir birinen alshaktap barady Ontүstik zharty shardyn tүngi aspanynan bizge en zhakyn Magellan bulttaryn bakylaj alamyz Zer salyp karaganda bult tolkyp turgan tәrizdi Astronomdar onyn tolkuyn bizdin galaktikaga zhakyn ornalasuymen tүsindiredi Bir kezderi Magellan bulttary bizdin galaktikamen soktygyskan sekildi Magellan bulttary Қus zholynan kop kishi Olar bizdin Galaktikanyn serigi Milliardtagan zhyldardan kejin olardyn tagy da bir birine zhakyndauy mүmkin Magellan bultynan sәl әrirekte Andromeda galaktikasy bar XX gasyrdyn basynda ogan dejingi kashyktyk anyktalyp ol 2 mln zharyk zhylyna ten boldy Bizdin Galaktika Magellan bulttary Andromeda zhәno Үshburysh galaktikalary men birneshe ergezhejli ellipstik galaktikalar Zhergilikti galaktikalar tobyn kurajdy Galaktikalar pishinimen salmagymen zhәne olshemderimen erekshelenedi Galaktikalardyn evolyuciyasy zhajynda zhuldyzdardyn evolyuciyasyna karaganda olde kajda az bilemiz Galaktika yadrolary olardyn galaktikanyn evolyuciyasyna zhәne kurylymyna әseri zhoninde mәlimetter ote az Kejbir galamdardyn gaz ben zat bolip zharylatyny al kejbirinin birimen biri ozara әserlesetinin bilgennen kejin sheshiletin problemalar katary kobeje tүsti Bizdin galaktika tәrizdi milliondagan galaktikalar bar Mundaj galaktikalardyn tarmaktarynda zhana zhuldyzdardyn pajda boluyna negiz bolatyn gazdar men tozandar bar Birak spiraldar barlyk uakytta da centrge ote zhakyn kelmejdi Kejde spiral centrden kashyk zhatkandaj Galaktikanyn yadrosy men spiraldar arasynda olardy zhalgajtyn bar zhalgastyrgysh turgan tәrizdi korinedi Spiraldi galaktikalar da yadrolarynyn olshemderimen erekshelenedi Dүniedegi en iri galaktikalarga ellipetik galaktikalar zhatady Olardyn kejbireui shar tәrizdi al kejbireui sozylynky bolyp keledi Olar ozderine ote zhakyn kelgen әldekajda kishi galaktikalardy karmap alu arkyly kenejedi Syrtky pishinine karaj astronomdar galaktikalardy birneshe tүrge toptajdy Ellipstik galaktikalardy 10 tүrge bolip mynadaj belgileuler engizdi E0 sferalyk E10 katty majysyp eki bүjirinen zhanshylgan pishini kujmak nanga uksajdy Spiraldi galaktikalardy syrtky tүrine karaj eki tүrge boldi zhalgastyrgyshy bar belgilenui Sb zhok belgilenui S zhәne yadrolarynyn olshemine karaj үsh tүrge Sa en iri yadro Sb ortasha yadro Sc kishi yadro sol siyakty Sba Sbb Sbc dep bolinedi Barlyk burys galaktikalar bir belgimen irdep belgilendi Birneshe myn ote zharyk galaktikalardyn ishinde shamamen 80 y spiraldi 17 y ellipsti zhәne 3 y burys galaktika Galaktikalarga dejingi kashyktyktardy әr tүrli әdistermen anyktajdy cefejdter zhana zhәne asa zhana zhuldyzdar ote zharyk zhuldyzdar bojynsha t s s Қus zholy ӨndeuTolyk makalasy Қus zholy Қus zholy nemese bas әrippen Galaktika kuramyna Kүn zhүjesi men koptegen zhuldyzdar enetin alyp aumakty spiraldi galaktika Suretter Өndeu E0 M89 E1 M105 E2 M60 E3 M86 E4 M49 E6 M110 S0 NGC 1316 Sa NGC 92 Sc M51 Sd NGC 7793 Irr NGC 1427 NGC 4650A Galaktika polyarlyk sakinamenDerekkozder Өndeu Қazak tili terminderinin salalyk gylymi tүsindirme sozdigi Қ 17 Geologiya Zhalpy redakciyasyn baskargan tүsindirme sozdikter toptamasyn shygaru zhonindegi gylymi baspa bagdarlamasynyn gylymi zhetekshisi pedagogika gylymdarynyn doktory professor Қazakstan Respublikasy Memlekettik syjlygynyn laureaty A Қ Қusajyshov Almaty Mektep baspasy ZhAҚ 2003 248 bet ӀSVN 5 7667 8188 1 ӀSVN 9965 16 512 2Tagy karanyz ӨndeuNGC 1 https kk wikipedia org w index php title Galaktika amp oldid 2869173 betinen alyngan, уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана,

мақала

, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар.