fbpx
Уикипедия

Бета-ыдырау

Бета-ыдырау β-ыдырау — атом ядросының ішінде нейтронның (n) протонға (p) және протонның нейтронға өздігінен айналу процесі. Процесс кезінде ядродан электрон (е–) не позитрон (е+) және электрондық антинейтрино не нейтрино бөлініп шығады. Бета-ыдыраудың екі түрі бар:

Электрондық бета-ыдырау cызбанұсқасы.

1)Электрондық бета-ыдырау кезiнде ядро өз бетiнше зарядын бiр бiрлiкке арттыра отырып өзiнен электронды ұшырып шығарады. Бұл құбылыстың негiзiнде протон мен нейтронның бiр-бiрiне айнала алатын қасиетi жатыр. Бос нейтронның массасы бос протон мен электронның массаларының қосындысынан үлкен. Сондықтан энергетикалық тұрғыдан мұндай ыдырау тиым салынбаған. Тәжiрибе нәтижелерiн терең талдау бұл ыдырау кезiнде протон мен электронмен қатар заряды мен массалық саны нөлге тең тағы бiр бөлшек бөлiнетiнiн көреттi. Э.Фермидiң ұсынысы бойынша нейтрино деп аталған бұл бөлшектi 1956 жылы тәжiрибеден байқады. Сонымен нейтронның ыдырау реакциясы

0 1 n 1 1 p + 1 0 e + 0 0 ν ¯ e {\displaystyle \ _{0}^{1}n\rightarrow \ _{1}^{1}p+\ _{-1}^{0}e+\ _{0}^{0}{\bar {\nu }}_{e}} ,

мұндағы ν ¯ e {\displaystyle {\bar {\nu }}_{e}} - электрондық антинейтрино. Ядроның байланыс энергиясының болуынан ядро құрамындағы протондар мен нейтрондардың массасы бұл бөлшектiң бос күйiндегi массасынан негiзiнен аз екенi шығады. Осы себептен де ядро құрамындағы барлық нейтрондар бiрдей бета-ыдырауға түсiп кетпейдi. Тек энергиясы жоғары кейбiр ядроларда ғана мұндай түрлену энергетикалық тұрғыдан мүмкiн болады. Мұндай ядроларды бета-радиоактивтi ядролар деп атайды. Бета-ыдырау кезiнде ядродағы нуклондардың саны өзгермей қалатын болғандықтан ядроның массалық саны өзгерiссiз қалады.

Позитрондық бета-ыдырау үшiн Фейнман диаграммасы, аралық W бозон-нымен

2)Массасы нейтронның массасынан аз болғандықтан бос протон орнықты. Бiрақ ядродағы протонның массасы кванттық механиканың анықталмағандық принципiне сәйкес кейбiр сәтте нейтронның массасынан артық болып кетуi де мүмкiн. Бұл жағдайда мына түрде

1 1 p + 0 1 n + 1 0 e + 0 0 ν ¯ e {\displaystyle _{1}^{1}p^{+}\rightarrow _{0}^{1}n+_{1}^{0}e^{-}+_{0}^{0}{\bar {\nu }}_{e}}

позитрондық бета-ыдырау жүзеге асады.

Бета-ыдырау процесі ауыр, сондай-ақ, жеңіл ядроларда да байқалады. Ядродан ұшып шыққан электрондар энергиясының үлестірімін (-спектрді) зерттеу нәтижесінде 1930 ж. швейцария физигі В. Паули нейтрино бөлшегінің болатындығын болжады. Бета-ыдыраудың теориясын 1934 ж. италиялық физик Э.Ферми жасады. Бұл теория бойынша бета-ыдырау процесі нуклонның электрон-нейтринолық өріспен әсерлесу нәтижесі деп қарастырылады, яғни нуклон электронды (е-) не позитронды (е+) және антинейтриноны () не нейтриноны шығара отырып басқа күйге ауысады.



  1. “Қазақ Энциклопедиясы”, II-том


Бұл — мақаланың бастамасы.Бұл мақаланытолықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.
Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет.
Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет.

Бета-ыдырау
Бета, ыдырау, Тіл, Бақылау, Өңдеу, ыдырау, атом, ядросының, ішінде, нейтронның, протонға, және, протонның, нейтронға, өздігінен, айналу, процесі, Процесс, кезінде, ядродан, электрон, не, позитрон, және, электрондық, антинейтрино, не, нейтрино, бөлініп, шығады,. Beta ydyrau Til Bakylau Өndeu Beta ydyrau b ydyrau atom yadrosynyn ishinde nejtronnyn n protonga p zhәne protonnyn nejtronga ozdiginen ajnalu procesi Process kezinde yadrodan elektron e ne pozitron e zhәne elektrondyk antinejtrino ne nejtrino bolinip shygady Beta ydyraudyn eki tүri bar Elektrondyk beta ydyrau cyzbanuskasy 1 Elektrondyk beta ydyrau kezinde yadro oz betinshe zaryadyn bir birlikke arttyra otyryp ozinen elektrondy ushyryp shygarady Bul kubylystyn negizinde proton men nejtronnyn bir birine ajnala alatyn kasieti zhatyr Bos nejtronnyn massasy bos proton men elektronnyn massalarynyn kosyndysynan үlken Sondyktan energetikalyk turgydan mundaj ydyrau tiym salynbagan Tәzhiribe nәtizhelerin teren taldau bul ydyrau kezinde proton men elektronmen katar zaryady men massalyk sany nolge ten tagy bir bolshek bolinetinin koretti E Fermidin usynysy bojynsha nejtrino dep atalgan bul bolshekti 1956 zhyly tәzhiribeden bajkady Sonymen nejtronnyn ydyrau reakciyasy 0 1 n 1 1 p 1 0 e 0 0 n e displaystyle 0 1 n rightarrow 1 1 p 1 0 e 0 0 bar nu e mundagy n e displaystyle bar nu e elektrondyk antinejtrino Yadronyn bajlanys energiyasynyn boluynan yadro kuramyndagy protondar men nejtrondardyn massasy bul bolshektin bos kүjindegi massasynan negizinen az ekeni shygady Osy sebepten de yadro kuramyndagy barlyk nejtrondar birdej beta ydyrauga tүsip ketpejdi Tek energiyasy zhogary kejbir yadrolarda gana mundaj tүrlenu energetikalyk turgydan mүmkin bolady Mundaj yadrolardy beta radioaktivti yadrolar dep atajdy Beta ydyrau kezinde yadrodagy nuklondardyn sany ozgermej kalatyn bolgandyktan yadronyn massalyk sany ozgerissiz kalady Pozitrondyk beta ydyrau үshin Fejnman diagrammasy aralyk W bozon nymen 2 Massasy nejtronnyn massasynan az bolgandyktan bos proton ornykty Birak yadrodagy protonnyn massasy kvanttyk mehanikanyn anyktalmagandyk principine sәjkes kejbir sәtte nejtronnyn massasynan artyk bolyp ketui de mүmkin Bul zhagdajda myna tүrde 1 1 p 0 1 n 1 0 e 0 0 n e displaystyle 1 1 p rightarrow 0 1 n 1 0 e 0 0 bar nu e dd dd pozitrondyk beta ydyrau zhүzege asady Beta ydyrau procesi auyr sondaj ak zhenil yadrolarda da bajkalady Yadrodan ushyp shykkan elektrondar energiyasynyn үlestirimin spektrdi zertteu nәtizhesinde 1930 zh shvejcariya fizigi V Pauli nejtrino bolsheginin bolatyndygyn bolzhady Beta ydyraudyn teoriyasyn 1934 zh italiyalyk fizik E Fermi zhasady Bul teoriya bojynsha beta ydyrau procesi nuklonnyn elektron nejtrinolyk orispen әserlesu nәtizhesi dep karastyrylady yagni nuklon elektrondy e ne pozitrondy e zhәne antinejtrinony ne nejtrinony shygara otyryp baska kүjge auysady 1 Pajdalanylgan әdebiet Өndeu Қazak Enciklopediyasy II tom Bul makalanyn bastamasy Bul makalany tolyktyryp damytu arkyly Uikipediyaga komektese alasyz Bul eskertudi dәldep auystyru kazhet Bul makalany Uikipediya sapa talaptaryna lajykty boluy үshin uikilendiru kazhet https kk wikipedia org w index php title Beta ydyrau amp oldid 1761925 betinen alyngan, уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана,

мақала

, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар.