fbpx
Уикипедия

Нұр-Сұлтан

Басқа мағыналар үшін Астана (айрық) деген бетті қараңыз.

Елорда
Астана
Әкімшілігі
Ел

ҚазақстанҚазақстан

Статусы

Астана

Ішкі бөлінісі

4 аудан
(Алматы, Сарыарқа, Есіл, Байқоңыр

Әкімі

Алтай Көлгінов

Тарихы мен географиясы
Координаттары

51°08′ с. е.71°26′ ш. б. /51.133° с. е. 71.433° ш. б. /51.133; 71.433 Координаттар:51°08′ с. е.71°26′ ш. б. /51.133° с. е. 71.433° ш. б. /51.133; 71.433

Құрылған уақыты

1830

Алғашқы дерек

1832

Бұрынғы атаулары

Ақмолинск (1961 дейін),
Целиноград (1961—1992),
Ақмола (1992—1998),
Астана (1998 — 2019)

Елорда статусы

1862

Жер аумағы

797,33 км²

Климаты

қатаң континенталды

Тұрғындары
Тұрғыны

1 121 809 адам (2019)

Тығыздығы

1299 адам/км²

Агломерация

1,2 миллион

Ұлттық құрамы

қазақтар — 78,18%
орыстар — 13,41%
украиндар — 1,38%
басқалары — 7,04% (2018 ж.)

Конфессиялар

мұсылмандар, христиандар және басқалары

Этнохороним

астаналық, астаналықтар

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 7172

Пошта индексі

010000

Автомобиль коды

01


(қаз.)(орыс.)(ағыл.)

Астана
Ортаққордағы санаты: Астана

Нұр-Сұлтан (бұрынғы атаулары: Ақмолинск, Целиноград, Ақмола, Астана) — 1997 жылғы 10 желтоқсаннан бастап Қазақстан Республикасының елордасы. Акмолинск қала мәртебесін 1862 жылғы 26 қыркүйекте алды. 2020 жылғы 1 қаңтар жағдайы бойынша қала түрғындар саны 1 136 008 адам, бұл Алматыдан кейінгі Қазақстандағы екінші көрсеткіш. Қала Қазақстанның орталық бөлігінің солтүстігінде Ақмола облысында, Есіл өзенінің алабындағы өзен маңы жазықтығында орналасқан. Миллионер қаласы мәртебесіне 2017 жылдың маусымында қол жеткізілді, ол кезде тұрғындар саны 1 002 874 тұрғын болды. Нұр-Сұлтан елдің солтүстігінде Есіл өзенінің жағасында орналасқан. Әкімшілік жағынан қала 4 ауданға бөлінген.

Қазақстанның заманға лайық жаңа астанасын салу идеясы Мемлекеттің бірінші президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа тиесілі. Елорданы Алматыдан Ақмолаға ауыстыру туралы шешімді Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесі 1994 жылы 6 шілдеде қабылдады. Астананы ресми көшіру 1997 жылғы 10 желтоқсанда жүзеге асты. Президенттің 1998 жылғы 6 мамырдағы Жарлығымен Ақмоланың атауы Астана болып өзгертілді. Жаңа астананың халықаралық тұсаукесері 1998 жылғы 10 маусымда өтті. 1999 жылы Астана ЮНЕСКО шешімімен «Бейбітшілік қаласы» атағын алды. Қазақстанның бас қаласы 2000 жылдан бастап Астаналар мен ірі қалалардың халықаралық ассамблеясының мүшесі.

2019 жылы 20 наурызда Қазақстанның жаңа президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қаланың атын экс-президент Н.Назарбаевтың құрметіне Нұр-Сұлтан деп өзгертуге бұйрық берді.

Азияның ең солтүстігінде орналасқан елорда. Қала төрт ауданнан — «Алматы», «Сарыарқа», «Есіл» және «Байқоңыр» ауданынан тұрады.

Мазмұны

Нұр-Сұлтан 1830 ж. Есіл өзенінің жағасында орыс әскерлері негізін қалаған бекіністен бастау алады.

1862 ж. Ақмолинск қала мәртебесін алды.

1962 ж. қалаға Целиноград атауы берілді.

1997 ж. егемен Қазақстанның Президенті Н. Назарбаев Жарлығымен елорданы Алматыдан Ақмолаға көшіру туралы шешім қабылдады.

1998 ж. 6 мамыр жаңа елорданың атау Астана болып өзгертілді.

1998 ж. 10 шілде Қазақстанның жаңа елордасы — Астананың халықаралық тұсауы кесілді.

1998 ж. ЮНЕСКО-ның шешімі бойынша Астана қаласына «Бейбітшілік қаласы» жоғары атағы беріліп, медальмен марапатталды. Бұл атақ қысқа мерзім ішінде әлеуметтік-экономикалық, саяси және мәдени дамуда неғұрлым әсерлі әрі қуатты өсуге, тұрақты этникааралық қатынасты орнықтыруға қол жеткізе алған ғаламшардың жас қалаларына беріледі. Бразилияда өткізілген бұл конкурста Астана барлық өлшемдер бойынша әлемнің әр түрлі елдерінің он екі қаласын басып озды.

2019 жылы 20 наурызда Қазақстанның жаңа президенті Қасымжомарт Тоқаев қаланың атын экс-президент Н. Назарбаевтың құрметіне Нұр-Сұлтан деп өзгертуге бұйрық берді.

Қала территориясы аумағы – 797,33 км² (2017 жылғы 7 ақпанда Ақмола облысының елді мекендерсіз 87,19 км² қалаға қосылғаннан кейін). Қала дала жазығында орналасқан. Алып жатқан аумақтың рельефі - төмен террассалар. Каштан топырағы басым.

Қаланың геологиясы - солтүстік бөлігінде бөлінбеген палеозойлық шөгінділер, ал оңтүстік және батыс бөліктерде орта төрттік шөгінділер. Қаланың көп бөлігі шөгінді тау жынысында, негізінен құмдақ саздарда жатыр.

Нұр-Сұлтан қаласы Есіл өзенінің жағалауында орналасқан. Қала екі бөлікке бөлінеді - оң және сол жағалау. Қаланың гидрографиялық желісі тек Есіл өзенімен ғана емес, сонымен қатар Есіл өзенінің оң ағымдары Сарыбұлақ пен Ақбұлақ өзендерімен де ұсынылған. Қаланың 25-30 км радиусында көптеген тұщы және тұзды көлдер бар.

Су қоры

Нұр-Сұлтан қаласы қуаң аймақта орналасқан, негізгі су қоры өзен және жерасты су көздерінен құралады. Бастауын Нияз таулары бұлақтарынан алып, қысқы қар, жазғы жауын суымен толысып отыратын Есіл өзені қаланың негізгі су артериясы болып табылады. Есілдің қаладан ағып өтетін тұсынан шағын екі өзен Сарыбұлақ пен Ақбұлақ келіп құяды. Қаланы 25-30 км төңіректе шағын өзен-көлдер қоршап жатыр. Олардың кейбіреуі тұщы, кейбіреуі кермек сулы болып келеді. Негізгілері: Сасықкөл, Жоламан, Тышқанкөл, Танакөл, Жылтыркөл, Тазкөл, Қайнарлы, Тағанкөл, Майбалық, Бұзықты, Жалаңаш, Шенет, Ағанас, т.б.

Есіл өзенінің арналы ағысының ұзақтығы 562 км, су жиналу алабы 48 100 шаршы км. Оның Қазақстанды көктеп өтетін ұзындығы- 1 100 км, ал жалпы ұзындығы — 2450 км. Есіл Ресейдің Тюмень және Омбы облыстары арқылы ағып өтетін Ертіс өзеніне барып құяды. Есіл көктемгі қар суымен толысқан шақта ағысын үдетеді. Негізінен баяу ағысты. Қаланы сумен қамтамасыз ететін негізгі өзен болғандықтан, Есілге "Ертіс-Қарағанды" каналынан арна тарту жүзеге асырылды. Есіл баяу ағысты болғандықтан, оның табаны тереңде жатыр. Оның қала аумағындағы су жиналу алқабы 7400 шаршы км, бұған Вячеслав бөгені ауқымындағы 5310 шаршы км су жиналу алқабы қосылады. Есілге Мойылды, Тентек, Қарасу, Сарыбұлақ, Ақбұлақ өзендері келіп құяды, сонымен бірге су таратқыш канал арқылы Майбалық өзенімен жалғасып жатыр. Өзенде ақбалық, нәлім, мөңке, аққайран, сазан, шортан, көксерке, алабұға мекендейді. Бұрыннан қоныс тепкен қала бөлігі Есіл өзенінің солтүстігінде, оң жағалауға, темір жол магистралінен оңтүстікке қаарй етек жая орналасқан. Қала аумағының негізгі бөлігі, Есілдің Ақбұлақ және Сарыбұлақ тармақтарына келіп тұйықталады.

Есіл өзенінің алабында үш ірі бөген бар. Олар: Вячеслав (пайдалану көлемі — 375,4 млн текше м), Сергеев (пайдалану көлемі — 635,0 млн текше м) және Петропавл (пайдалану көлемі — 16,1 млн текше м) бөгендері. Алғашқы екеуі судың жиналуын ұзақ мерзім бойына реттеуге арналған, сонымен қатар кешендік бағытта жұмыс атқарып, 3 топтық су құбырлары арқылы Нұр-Сұлтан қаласын және ауылдық елді мекендерді сумен қамтамасыз етеді. Петропавл бөгенінің аумағы шағын, маусымдық су жинауды жартылай ғана реттеуге арналған. Қаланы тұрмыстық ауызсумен қамтамасыз етудің негізгі көзі-Вячеслав бөгені, оның жылдық су шығымы 67,2 млн текше м (жобадағы сыйымдылығы 410,9 млн текше м).

Сарыбұлақ солтүстіктен оңтүстік бағытта қаланың батыс бөлігі арқылы ағып өтеді. Оның аңғарының 8,5 км-дейі (ені 20-50 м) қыщ комбинантынан ӨМК-ға дейінгі аралықты қамтиды. Бұлақтың 5,8 км бөлігі қаланың жеке меншік үйлер мен көп қабатты үйлер салынған өңірі арқылы өтеді. Өнеркәсіп құрылыстарын бойлай өтетін тұсы — 3,3 км (ЖЭО-1-дің күлтөкпесінен темір жол қиылысына дейін), одан әрі 2,5 км селитебті өңірмен өтіп, Тілендиев даңғылынан 1,8 аралықпен Есілге ұласады. Бұлақтың саға тұсын айтпағанда, қала арқылы өтетін арнасын шылау басып, қамыс өсіп кеткен, кей тұстары үзіліп қалады.

Ақбұлақ қаланың оңтүстік-шығыс бөлігімен өтеді, оның табанына маусым аралығында ғана су жиналады, су жиналатын тұсы ЖЭО-ның 2 — нің маңы. Ақбұлақтың Абылай хан даңғылынан Есіл өзеніне барып құятын аралықтағы жағалауы қайта қалпына келтіріліп, абаттандырылды.

Қаланы тұрмыстық ауызсумен қамтамасыз етудің тағы бір жолы — жерасты су көздерін пайдалану. Ол жерасты жаңа су көздерін іздестіру-барлау және бұрыннан белгілі су көздері мүмкіндіктерін жаңа талап тұрғысынан бағалау арқылы жүзеге асып отыр. Мұндай жерасты су көздеріне: Ақмола су көзі кені (ол солтүстік-батыс жүлге (қаланың солтүстігіне қарай 5-15 км) және шығыс жүлгеден (қала іргесіне, ішінара Есіл өзені аңғарына таяу) тұрады), Есіл су көзі кені (қаланың оңтүстігіне қарай 0,5-10,0 км); Рожденственский су көзі кені (Нұра өзені аллювийлік шөгінді қыртысындағы жер асты суының жалпы пайдаға асу қоры 36,2 мың текше м/ тәуліті құрайды) жатады.

Қала климаты аса континенталды. Жазы ыстық және құрғақ, ал қысы суық, ұзақ. Орташа жылдық температурасы 3,1 °C. Жауын-шашын жылына 300 мм түседі. Жаздың орташа температурасы шамамен 20°С болғанымен, Орта Азияның ыстық ауа массаларына байланысты максималды температурасы 40 °C болуы да мүмкін. Ал қыстың орташа температурасы −15 °C шамасында, кейде Сібір аяздарының қалаға жетуіне байланысты -50°C аязға дейін баруы мүмкін. Нұр-Сұлтан Ұланбатырдан кейінгі әлемдегі ең суық астана болып саналады. Қаланың адамдар үшін онша қолайлы емес құрғақшылық пен қатты желге бейім даланың ортасында орналасқанына байланысты, қала айналасын жасыл белдеумен - ағаштар мен басқа да жасыл кеңістіктермен жабдықтау бойынша ауқымды жоба жүзеге асырылуда.

Нұр-Сұлтан ауа райы
Көрсеткіш Қаң Ақп Нау Сәу Мам Мау Шіл Там Қыр Қаз Қар Жел
Абсолюттық максимум, °C 3,8 8,2 20,4 29,5 35,2 38,8 40,1 38,2 36,1 26,7 14,8 4,5
Орташа максимум, °C −10,1 −9,4 −2,4 11,0 20,5 25,9 26,8 25,3 18,9 9,7 −1,7 −8,1
Орташа температура, °C −14 −13,9 −7,3 5,5 14,1 19,4 20,8 19,0 12,8 4,9 −5,5 −12,2
Орташа минимум, °C −17,9 −18,4 −12,1 0,0 7,6 12,9 14,9 12,6 6,6 0,1 −9,3 −16,2
Абсолюттық минимум, °C −37,7 −37,3 −35,2 −22,8 −7 −1,5 4,6 0,4 −4,7 −17,5 −35,1 −36,6
Жауын-шашын нормасы, мм 16,5 14,4 15,1 20,2 33,1 39,5 48,6 32,8 21,7 27,2 26,4 21,7
Дерекнама:

Нұр-Сұлтан қаласы Ақмола облысының аумағында орналасқан және осы облыстың үш ауданымен (Целиноград, Шортанды және Аршалын) шектеседі. Қаланың өсуі Ақмола облысы Целиноград ауданының аумағын екі бөлікке бөлуіне әкелді.

2018 жылғы 7 ақпанға дейін Нұр-Сұлтан территориясына (сол кездегі қала атауы Астана) қаладан басқа (69 822 га) 2 орманшылық учаскілері де (шығыста аумағы 459 га мемлекеттік орман тәлімбағы, солтүстікте Коянда су қоймасындағы саяжай (12 саяжай қауымдастық бар). Аталған массив аумағы Мемлекеттік жер кадастріне сәйкес 900 га, Астананың бас жоспарына сәйкес 850 га, ал қала территориясы балансына (2018 жылғы 16 наурыздан № 131 Қазақстан Республикасының Үкімет Жарлығы) сәйкес 733 га құрайды.

2018 жылғы 7 ақпанда қала аумағына Ақмол облысы Целиноград ауданының территориясынан қосымша 8 719 га аумағымен 3 учаскілер (тұрғындары жоқ), соның ішінде халықаралық әуежайға жақын 7 300 га учаскі, қаладан оңтүстікте орналасұан ұлттық пантеон (959 га) және солтүстік-батыста орналасқан қалалық зират (460 га) қосылды.

2018 жылғы 16 наурызда Алматы және Сарыарқа аудандарының бөліктерінен төртінші аудан Байқоңыр ауданы құрылды.

2018 жыл 11 қыркүйек – 2019 жыл 13 маусым қала әкімі Бахыт Сұлтанов болды. 2019 жылғы 13 маусымынан қала әкімі Алтай Көлгінов.

2020 жылғы 1 қаңтардағы қала түрғындар саны 1 136 008 адамды құрады. ҚазСтаттың ресми есебі 2017 жылғы 1 қаңтарда елордада 972 672 тұрғынды, 2017 жылғы 1 маусымда 1 002 874 тұрғынды, ал 2020 жылғы 1 қаңтарда есептің жаңа методикасына сәйкес 1 136 008 тұрғынды тіркеді.

2009 жылғы халық санағы бойынша қала тұрғындарының тек 36% -ы Астана қаласында туып-өскен болып шықты. Қала негізін Қазақстанның басқа өңірлерінен келген мигранттар құрады, атап өтсек 19,4% - Ақмола облысы тұрғындары, 7,4% Түркістан облысы тұрғындары, 6,3% - Қарағанды мен Қостанай облыстары тұрғындары құрды.

КазСтаттың 2016 жылғы 1 қазан жағдайы деректері бойынша қаланың енбекке жарамды түрғындар (әйелдер жасы 16—58, еркектер жасы 16—63) саны 478 432 адамды құрайды, соның ішінде 21 мың жұмыссыз және 92 мың жұмыс күшіне енбейтін тұлғалар.

Неке одағына кірудің орташа жасы - ер адамдар - 27,5 жас, әйелдер - 25,3 жас.

Нұр-Сұлтан агломерациясы

«Астанагенплан» ҰЗМИ «Астана агломерациясының аумақтық дамуының аймақаралық схемасы» жобасын жасады.

2015 жылдың қарашасында қабылданған бұл құжатпен жалпы ауданы 21,75 мың км² болатын, Ақмола облысының Аршалы, Целиноград және Шортанды аудандарының 127 елді мекені, сондай-ақ Ақкөл облысының төрт ауданы (Урюпин ауылдық округі, Еңбекші ауданы, Кеңес ауылдық округі, Ақкөл қалалық әкімшілігі) қоса, Астана агломерациясының шекаралары анықталды. Қала маңы аймағының белгіленген шекараларында 196 мың адам, ал Нұр-Сұлтан қаласында 814 мың адам тұрады. Нұр-Сұлтан қала маңы түрғындарының тығыздығы 9 адам/ км² құрады (бүкіл Қазақстан халқының орташа тығыздығы 1 км²-ге шамамен 7 адам).

Агломерацияны дамыту жобасымен 2020 жылы агломерация саны 1,2 миллион адамға дейін, ал 2030 жылға қарай 1,5 миллионнан астам адамға өседі деп күтілуде.

Нұр-Сұлтан қаласы экономикасын сауда, транспорт пен байланыс, құрылыс құрайды. Қазақстан экономикасының сауда секторының жалпы өніміне қосқан үлесі бойынша Нұр-Сұлтан қаласы Қазақстан Республикасының облыстары мен қалалары арасында Алматы қаласынан кейін екінші орын алады. Нұр-Сұлтан мен Алматы қалаларының жиынтық аймақтық өнім көлемі Қазақстанның жалпы сауданың жартысынан астамын құрайды. Бөлшек тауар айналымы бойынша да Нұр-Сұлтан қаласы республикада екінші орында. Құрылыс өсімі бойынша Нұр-Сұлтан қаласы республика бойынша көшбасшы. 2009 жылы Қазақстан бойынша эксплуатацияға берілген тұрғын үйлердің 1/5 бөлігі Нұр-Сұлтан қаласына келді. Астана бес жылдан астам тұрғын үйлерді эксплуатация енгізу бойынша көшбасшы.

Өнеркәсіптік өндіріс көбінесе құрылыс материалдарын, тамақ өнімдері мен сусындарын және машина жасауда шоғырланған. Қазақстан бойынша Нұр-Сұлтан қаласы металдан жасалған құрылыс материалдарын, қолдануға дайын бетон және бетоннан жасалынған құрылыс өнімдерін жасаудан көшбасшы болып табылады. Сондай-ақ, құрылыс металл конструкцияларын, радиаторлар мен орталық жылыту қазандықтары мен қондырғыларды өндірудегі қаланың үлесі салыстырмалы жоғары. Инвесторларды жұмылдыру және жаңа бәсеке қабілетті өндірісін дамыту мақсатында қалада «Астана – жаңа қала» атты арнайы экономикалық аймағы қызмет атқаруда. АЭА-ның артықшылықтары - салықтық және кедендік жеңілдіктерді қарастыратын арнайы құқықтық режимнің болуы. АЭА аумағында әртүрлі бағыттағы жобалар жүзеге асырылуда. Атап айтқанда, қаланың дамуы өндірістің жалпы көлемінде инновациондық өнімнің жоғары үлесі бар, дамыған өндірістік секторларға (құрылыс материалдарын өндіру, тамақ өнімдерін өңдеу және т.б.), қаланың жалпы аймақтық өнімнің басым бөлігін қамтамасыз ететін шағын бизнеске және дамыған туризм секторына бағытталған бәсекеге қабілетті экономиканы құруға бағытталған. 2009 жылы өндеу өнеркәсібі кәсіпорындарымен 77,25 млрд.теңге көлемінде өнім шығарылды – бұл өндеу өнімінің жалпы көлемінің 81% құрайды. Өндеу өнеркәсібі құрамында ең көп үлес алады:

  • Метал емес өнімдерді, құрылыс материалдарын өндіру (30,3 %),
  • Тамақ өнімдерін жасау, сусындарды қоса (20,1 %), ет комбинаты, май зауыты, сүт комбинаты, диірмендер;
  • Метал өнімдерін жасау (16,2 %), «Металлист», насосты, шойын құю;
  • Машина жасау (15,6 %), вагондарды жөндеу, сорғы және басқа да кәсіпорындар;
  • 1 % аз тоқыма және тігін өнеркәсібі, ағаш өңдеу және ағаштан жасалған бұйымдарын өндіру.

Кәсіпкерлік қызметпен айналысатын кішігірім шағын кәсіпорындарды қоспағанда, Нұр-Сұлтан қаласында орташа айлық жалақы орташа есеппен 308 135 құрайды. 1 мың адамнан 688 адам. үйден Интернетке кіру мүмкіндігі бар. 2019 жылдың IV тоқсанындағы жұмыссыздық деңгейі 4,4% құрайды. Экономиканың салалар бойынша өсу қарқыны (2020 жылдың қаңтарынан 2019 жылдың қаңтарына дейін): өнеркәсіп (100,4%). құрылыс (130,7), көлік (110,6), ауыл шаруашылығы (98,5), сауда (101,4), байланыс (115,8).

Теміржол көлігі

Нұр-Сұлтан қаласы Петропавл — Қарағанды — Балқаш және Барнаул — Павлодар — Нұр-Сұлтан — Қарталы — Магнитогорск қалаларын қосатын темір жолдар қиылысында орналасқан және темір жол вокзалы бар қала. Қалада «Қазақстан Темір жол» ұлттық темір жол компаниясының бас офисі орналасқан.

2017 жылы қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде мыңжылдық аллеясына жақын «Нұрлы Жол» атауына ие болған жаңа темір жол вокзалы салынды. Қаланың өнеркәсіптік бөлігінде ЖЭС-3 ауданында жүкті вагондар үшін терминал салынбақ.

Автокөлік

Шоссе жолдарының ірі торабы: қала іші арқылы М-36 Челябинск — Алматы және А-1 Нұр-Сұлтан — Петропавл трассалары өтеді. 2019 жылдың соңында Нұр-Сұлтан қаласы айналасындағы айналма жолы толығымен ашылды.

Қалалық көлік

Қалалық көлік автобустармен ұсынылған (92 бағыт, 871 бірлік), соның ішінде 15 электр автобустары (2020 жылдың соңына дейін 100 бірлік болуы тиіс). Қалалық маршруттар желісінің жалпы ұзындығы (2004 ж) - 1 720 км, жылдық жолаушылар ағыны – 115 млн. адам, жолакы құны 90 теңге (қолма қолсыз төлем немесе смс) немесе 180 теңге (қолма қол төлем).

Троллейбустық қозғалыс 1983 жылы ашылды (3 маршрут, бірақ 2006 жылдан бастап контакт желісі 51,7 км құрайтын бір маршрут қалдырылды). 2008 жылы жалғыз троллейбустық парк мемлекеттік комиссиясының шешімімен жабылды.

2014 жылдан бастап Нұр-Сұлтан қаласында «Astana Bike» қызмет етуде. 2017 жылы жүйе 40 станция және 1000 велосипедтен тұрды. Жүйеде бір сезонға тіркелу 5000 теңге тұрады + RFID картасы үшін кепіл. Велосипедті жалға алудың алғашқы жарты сағаты ақысыз, одан әрі қарай – 100 теңге. Велосипедті 3 сағатқа жалдағаннан кейін жүйе автоматты түрде велосипедті қайтару керек екендігін хабарлайды. 4-ші сағат және одан кейінгі жалға алу 1 000 теңге тұрады.

Әуе көлігі

Қалада әуе кемелерінің барлық түрлерін қабылдай алатын Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы бар. Әуежай қаладан 16 шақырым қашықтықта орналасқан. 2017 жылы реконструкциядан кейін әуежайдың өткізу қабілеті жылына 8,2 млн жолаушыға жетті. Жаңа жолаушылар терминалының жалпы көлемі 47 мың шармы метр құрды. Нұрсұлтан Назарбаев әуежайының жүк терминалының өткізу қабілеттілігі жылына 15 мың тонна.

Нұр-Сұлтан қаласынан 30-35 км қашықтықта орналасатын жаңа халықаралық әуежайды салу жоспары бар. Екі нұсқа қарастырылуда: Көкшетау трассасындағы Шортанды аудандық орталық пен Қарағанды трассасындағы Осакаровка ауылы. Сонымен бірге жұмыс істеп тұрған халықаралық әуежай ішкі рейстерді қабылдап жұмысын жалғастырады, ал жаңа әуежай халықаралық бағыттарды қабылдайды деп ұсынылады.

Өзен көлігі

2008 жылдан бастап қала шеңберінде Есіл өзені бойымен кеме жүру ұйымдастырылды. «Кеме өткізетін Есіл» бағдарламасын жүзеге асыру аясында қала әкімділігімен арнайы мекеме «Есіл-Астана» құрылды. Бірінші кеме 2008 жылы өтті.

  • Бәйтерек — Нұр-Сұлтан қаласының басты символы және көрнекі. ҚР Тұңғыш Президенті-Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен тұрғызылған. Жобаның сәулетшісі — Ақмырза Рүстембеков.
  • Қазақ Елі — Нұр-Сұлтан қаласындағы Тәуелсіздік алаңындағы ескерткіш. 91 метрлік стела Самрұқ құсымен – құстар патшасы, халық қорғаушысы – жабдықталған. Самрұқтың мифологиялық бейнесіне Қазақстанның екінші маңызды монументі Бәйтерек (аудармасы – Тіршілік ағасы) жатқызылады.
  • Нұр Жол Бульвары (бұрынғы Су-жасыл бульвар) — ән салатын субұрқақтар аллеясы бар жаяу жүргіншілер аймағы.
  • «Ақорда» — Қазақстан Республикасы Президентінің резиденциясы.
  • Тәуелсіздік Сарайы — дипломатиялық және басқа халықаралық деңгейдегі іс-шараларды өткізуге арналған ғимарат; сонымен қатар ғимаратта қолданыстағы және болашақ нысандары бар Нұр Сұлтанның кең макет-жоспары бар.
  • Бейбітшілік және Келісім Сарайы — дәстүрлі қазақстандық және әлемдік діндер өкілдерінің саммиттері мен съездеріне арналған Конгресс-холл. Архитекторы Норман Фостер.
  • «Қазақстан» — Орталық концерт залы.
  • «Шабыт» — Қазақ ұлттық өнер университеті.
  • «Жастар» — Оқушылар мен жастар шығармашылығы сарайы.
  • «Хан Шатыр» — ең үлкен сауда және ойын-сауық орталығы (әлемдегі ең үлкен шатыр саналады). Архитекторы Фостер, Норман.
  • "Этноауыл" ұлттық мәдени кешені - EXPO-2017-нің бірегей мәдени-туристтік имидждік жобасы.
  • «Маңгiлiк ел» қақпасы – Қазақстанның Тәуелсіздігі мерей тойына орай Нұрсұлтан Назарбаевтың идеясы бойынша салынған сәулеттік құрылыс.
  • Ұлттық ғарыш орталығы
  • «Нұр Әлем» болашақ энергия мұражайы ЭКСПО 2017 – сфералық ғимарат «Нұр Әлем». Биіктігі — 100 метр, диаметрі — 80 метр. Нұр Әлем Стокгольмдегі диаметрі 30 метрлі Эрикссон-Глоб аренасынан кейін әлемдегі ең биік сфералық ғимарат болып саналады.

Театрлар, концерт залдары және мұражайлар

Нұр-Сұлтан қаласында 27 кітапхана, 68 514 экскурсия өткізілген 8 мемлекеттік мұражай бар (2011 жылы 415 500 адам кіріп шықты), 99 шара өткізілген 10 демалыс және көңіл көтеру паркілері (2011 жылы 1 492,2 мың адам қабылдады), 6 кинотеатр бар.

  • "Қазақстан" орталық концерт залы – бұл әр түрлі деңгейдегі іс-шараларды: әлемдік және отандық жұлдыздардың концерттері, мерекелік және ресми кездесулер, көрмелер, конференциялар, презентацияларды ұйымдастыруға арналған жас астананың ерекше кешені. Архитекторы Манфреди Николетти.
  • Астаналық цирк – Нұр-Сұлтан қаласының ойын-сауық мекемесі. Қазақстандағы 3 басты цирктердің бірі; бұрыңғы КСРО территориясында ең жаңа цирктердің бірі және «ұшатын табақ» түріндегі екі ерекше ғимараттың бірі (біріншісі Казаньдағы цирк).
  • К. Бәйсеитова атындағы ұлттық опера және балет театры – елдегі ең жас музыкалық театр, классикалық мұраны түсінетін және жаңарып жатқан қазақстандық қоғамның рухани қажеттіліктерін іске асыратын, сондай-ақ қазақ және әлемдік музыкалық дәстүрін жалғастырушысы.
  • Астана Опера – Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен құрылған театр. 2013 жылы құрылған театр ғимараты ұлттық маңызы бар сәулет ескерткіші ретінде танылды.
  • К.Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық-драма театры.
  • Максим Горький атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры.
  • Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы – Орта Азияда ең үлкен мұражай. Мұражай «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасымен құрылған.
  • Заманауи өнер мұражайы.
  • Президенттік мәдениет орталығы – Елбасы Н.Назарбаевтың бастасымен құрылды. Ғылыми-зерттеулік және мәдени-білім кешеннің ерекшелігі - оның құрамына мұражай, кітапхана, концерт залы кіреді.
  • Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті мұражайы
  • АЛЖИР (Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері) – совет одағының ең үлкен әйелдер лагері, ГУЛаг архипелагы үш аралының бірі.
  • Атамекен — Қазақстанның үлкейтілген картасындағы табиғат, архитектура және өмір сүру этно-мемориалды кешені.

Ғимараттар

  • ҚТЖ мұнарасы — Қазақстан Темір Жолы ғимараты, қаланың ең биік ғимараттарының бірі.
  • Транспорт мұнарасы — Көлік және коммуникация министрлігінің ғимараты, қаланың ең биік ғимараттарының бірі.
  • «Солтүстік Шұғыла» — үш биік ғимаратты тұрғын үй кешені.
  • «Триумф Астаны» — биік тұрғын үй кешені.
  • «Думан» ойын-сауық орталығы - аквариум, 5D кинотеатр, динозавр саябағы және басқалары бар.
  • Керуен — сауда-ойын-сауық орталығы.
  • МЕГА Silkway — сауда-ойын-сауық орталығы.

Спорттық ғимараттар

  • «Астана Арена» спорттық кешені— 30 мың отыру орны.
  • Қажымұқан Мунайтпасов атындағы орталық стадион — 12 350 отыру орны.
  • «Алау» мұз айдыны — 8 мың отыру орны.
  • Сарыарқа (велотрек) — 8 мың отыру орны.
  • "Қазахстан" спорт сарайы — 5 532 отыру орны, 1 мыңға жуық тұрған орындар.
  • «Барыс Арена» көпфункционалды мұз сарайы — 12 мың отыру орны.

Қалада Ақмола облыстық филармониясы, мұражайлар (ҚР Ұлттық мұражайы, тарихи- өлкетану мұражайы, бейнелеу өнері мұражайы, Сәкен Сейфуллин мұражайы), театрлар ( К. Бәйсеитова атындағы үлттық опера және балет театры, К.Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық-драма театры, Максим Горький атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры, Ұлттық ғарыш орталығы, болашақ энергия мұражайы «Нұр Әлем», кітапханалар.

Қаланың мәдени-ағарту мекемелеріне Конгресс Холл, Жастар сарайы және Президенттік мәдениет орталығын да жатқызуға болады. Бәйтерек монументі қаланың басты символы болып саналады.

2000 жылғы 6 шілдеде Азат Боярлиннің жобасы бойынша «Өмір діңгегі» бұрқағы жасалынды. Құрылыс тек символдық сипатқа ие, ол өмірдің мәңгілік циклын көрсетеді. Алаңның ашылуы Қазақстан тұңғыш президентінің 60-жылдығына арналды.

2006 жылдың 24-30 қазан аралығында Нұр-Сұлтан қаласында (бұрыңғы Астана қаласы) ТМД елдері жастарының IV Дельфий ойындары өтті. Іс-шараны дайындауды және өткізуді Қазақстанның Ұлттық Дельфий комитеті мен Халықаралық Дельфий комитеті бірлесіп жүзеге асырды.

2012 жылдың 24-29 қыркүйек аралығында Нұр-Сұлтан қаласында (бұрыңғы Астана қаласы) ТМД елдері жастарының VII Дельфий ойындары өтті. Ойындарда 16 елден мыңнан астам өнер қайраткерлері қатысты: Австрия, Әзербайжан, Армения, Афганистан, Белоруссия, Болгария, Грузия, Италия, Қазақстан, Қырғызстан, Молдавия, Ресей, Румыния, Тажікстан, Түркия, Украина.

Ақмола 1997 жылы 10 желтоқсанда (1998 жылдан бастап - Астана, 2019 жылдан - Нұр-Сұлтан) Қазақстанның жаңа астанасы болған кезден-ақ, қала құрметіне көптеген әндер мен шығармалар жазылды. Қазақстан эстрадасының әншілері Нағима Есқалиева, Алтынай Жорабаева, Әли Оқапов, «Дос-Мұқасан» музыкалық топ, «Бәйтерек», «Арнау», «Жігіттер» музыкалық топтары және тағы басқалар репертуарларында Қазақстан астанасына арналған әндер бар.

Нұр-Сұлтанда Сарыарқа, Алматы, Байқоңыр және Есіл аудандары бар.

Астананың 20 бауырлас қаласы бар.

  • Нұр-Сұлтан — Азия астаналарының ішінде солтүстік полюске ең жақын орналасқан.
  • Нұр-Сұлтан — ғаламшардағы ең суық астаналардың бірі, Моңғолия астанасы Ұлан-Батырдан жылы, Канада астанасы Оттавадан суық.
Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Astana
Қазақша Уикипедияда
«Астана» порталы бар


Бұл — Қазақстан географиясы бойынша мақаланың бастамасы.Бұл мақаланытолықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.

Нұр-Сұлтан
Нұр, Сұлтан, Қазақстан, Республикасының, елордасы, астанасы, Тіл, Бақылау, Өңдеу, Астана, бетінен, бағытталған, Басқа, мағыналар, үшін, Астана, айрық, деген, бетті, қараңыз, ЕлордаАстанаСурет, astana, capital, kazakhstan, jpgСағат, тілімен, ның, орталығы, Қаза. Nur Sultan Қazakstan Respublikasynyn elordasy astanasy Til Bakylau Өndeu Astana betinen bagyttalgan Baska magynalar үshin Astana ajryk degen betti karanyz ElordaAstanaSuret Astana capital of Kazakhstan 02 jpgSagat tilimen Nur Sultannyn ortalygy Қazakstan Ortalyk koncert zaly Әziret Sultan meshiti L N Gumilev atyndagy Euraziya ulttyk universiteti Nazarbaev Universiteti Bejbitshilik pen kelisim sarajy Han ShatyrTu EltanbasyӘkimshiligiEl Қazakstan ҚazakstanStatusyAstanaIshki bolinisi4 audan Almaty Saryarka Esil Bajkonyr 1 ӘkimiAltaj Kolginov 2 Tarihy men geografiyasyKoordinattary51 08 s e 71 26 sh b 51 133 s e 71 433 sh b 51 133 71 433 G O Ya Koordinattar 51 08 s e 71 26 sh b 51 133 s e 71 433 sh b 51 133 71 433 G O Ya Қurylgan uakyty1830Algashky derek1832Buryngy ataularyAkmolinsk 1961 dejin Celinograd 1961 1992 Akmola 1992 1998 Astana 1998 2019 Elorda statusy1862Zher aumagy797 33 km Klimatykatan kontinentaldyTurgyndaryTurgyny 1 121 809 3 adam 2019 Tygyzdygy1299 adam km Aglomeraciya1 2 millionҰlttyk kuramykazaktar 78 18 orystar 13 41 ukraindar 1 38 baskalary 7 04 2018 zh 4 Konfessiyalarmusylmandar hristiandar zhәne baskalaryEtnohoronimastanalyk astanalyktarSandyk identifikatorlaryTelefon kody 7 7172Poshta indeksi010000Avtomobil kody01astana gov kz kz kz kaz orys agyl AstanaOrtakkordagy sanaty Astana Nur Sultan buryngy ataulary Akmolinsk Celinograd Akmola Astana 1997 zhylgy 10 zheltoksannan bastap Қazakstan Respublikasynyn elordasy Akmolinsk kala mәrtebesin 1862 zhylgy 26 kyrkүjekte aldy 2020 zhylgy 1 kantar zhagdajy bojynsha kala tүrgyndar sany 1 136 008 adam bul Almatydan kejingi Қazakstandagy ekinshi korsetkish Қala Қazakstannyn ortalyk boliginin soltүstiginde Akmola oblysynda Esil ozeninin alabyndagy ozen many zhazyktygynda ornalaskan Millioner kalasy mәrtebesine 2017 zhyldyn mausymynda kol zhetkizildi ol kezde turgyndar sany 1 002 874 turgyn boldy Nur Sultan eldin soltүstiginde Esil ozeninin zhagasynda ornalaskan Әkimshilik zhagynan kala 4 audanga bolingen Қazakstannyn zamanga lajyk zhana astanasyn salu ideyasy Memlekettin birinshi prezidenti Nursultan Nazarbaevka tiesili Elordany Almatydan Akmolaga auystyru turaly sheshimdi Қazakstan Respublikasy Zhogargy Kenesi 1994 zhyly 6 shildede kabyldady Astanany resmi koshiru 1997 zhylgy 10 zheltoksanda zhүzege asty Prezidenttin 1998 zhylgy 6 mamyrdagy Zharlygymen Akmolanyn atauy Astana bolyp ozgertildi Zhana astananyn halykaralyk tusaukeseri 1998 zhylgy 10 mausymda otti 1999 zhyly Astana YuNESKO sheshimimen Bejbitshilik kalasy atagyn aldy Қazakstannyn bas kalasy 2000 zhyldan bastap Astanalar men iri kalalardyn halykaralyk assambleyasynyn mүshesi 2019 zhyly 20 nauryzda Қazakstannyn zhana prezidenti Қasym Zhomart Tokaev kalanyn atyn eks prezident N Nazarbaevtyn kurmetine Nur Sultan dep ozgertuge bujryk berdi Aziyanyn en soltүstiginde ornalaskan elorda Қala tort audannan Almaty Saryarka Esil zhәne Bajkonyr 1 audanynan turady Mazmuny 1 Tarihy 2 Fizika geografiyalyk sipattamasy 2 1 Su kory 3 Klimaty 4 Әkimshilik bolinui 5 Baskarma 6 Halky 6 1 Nur Sultan aglomeraciyasy 7 Ekonomikasy 8 Kolik 8 1 Temirzhol koligi 8 2 Avtokolik 8 3 Қalalyk kolik 8 4 Әue koligi 8 5 Өzen koligi 9 Қalanyn korneki oryndary 9 1 Teatrlar koncert zaldary zhәne murazhajlar 9 2 Ғimarattar 9 3 Sporttyk gimarattar 10 Mәdeniet 11 Korkem shygarmalardagy Nur Sultan kalasy 12 Әkimshilik bolinui 13 Bauyrlas kalalar 14 Қyzykty derekter 15 Tagy karanyz 16 Derekkozder 17 Syrtky siltemelerTarihy ӨndeuNur Sultan 1830 zh Esil ozeninin zhagasynda orys әskerleri negizin kalagan bekinisten bastau alady 1862 zh Akmolinsk kala mәrtebesin aldy 1962 zh kalaga Celinograd atauy berildi 1997 zh egemen Қazakstannyn Prezidenti N Nazarbaev Zharlygymen elordany Almatydan Akmolaga koshiru turaly sheshim kabyldady 1998 zh 6 mamyr zhana elordanyn atau Astana bolyp ozgertildi 1998 zh 10 shilde Қazakstannyn zhana elordasy Astananyn halykaralyk tusauy kesildi 1998 zh YuNESKO nyn sheshimi bojynsha Astana kalasyna Bejbitshilik kalasy zhogary atagy berilip medalmen marapattaldy Bul atak kyska merzim ishinde әleumettik ekonomikalyk sayasi zhәne mәdeni damuda negurlym әserli әri kuatty osuge turakty etnikaaralyk katynasty ornyktyruga kol zhetkize algan galamshardyn zhas kalalaryna beriledi Braziliyada otkizilgen bul konkursta Astana barlyk olshemder bojynsha әlemnin әr tүrli elderinin on eki kalasyn basyp ozdy 2019 zhyly 20 nauryzda Қazakstannyn zhana prezidenti Қasymzhomart Tokaev kalanyn atyn eks prezident N Nazarbaevtyn kurmetine Nur Sultan dep ozgertuge bujryk berdi Fizika geografiyalyk sipattamasy ӨndeuҚala territoriyasy aumagy 797 33 km 2017 zhylgy 7 akpanda Akmola oblysynyn eldi mekendersiz 87 19 km kalaga kosylgannan kejin Қala dala zhazygynda ornalaskan Alyp zhatkan aumaktyn relefi tomen terrassalar Kashtan topyragy basym Қalanyn geologiyasy soltүstik boliginde bolinbegen paleozojlyk shogindiler al ontүstik zhәne batys bolikterde orta torttik shogindiler Қalanyn kop boligi shogindi tau zhynysynda negizinen kumdak sazdarda zhatyr Nur Sultan kalasy Esil ozeninin zhagalauynda ornalaskan Қala eki bolikke bolinedi on zhәne sol zhagalau Қalanyn gidrografiyalyk zhelisi tek Esil ozenimen gana emes sonymen katar Esil ozeninin on agymdary Sarybulak pen Akbulak ozenderimen de usynylgan Қalanyn 25 30 km radiusynda koptegen tushy zhәne tuzdy kolder bar Su kory Өndeu Nur Sultan kalasy kuan ajmakta ornalaskan negizgi su kory ozen zhәne zherasty su kozderinen kuralady Bastauyn Niyaz taulary bulaktarynan alyp kysky kar zhazgy zhauyn suymen tolysyp otyratyn Esil ozeni kalanyn negizgi su arteriyasy bolyp tabylady Esildin kaladan agyp otetin tusynan shagyn eki ozen Sarybulak pen Akbulak kelip kuyady Қalany 25 30 km tonirekte shagyn ozen kolder korshap zhatyr Olardyn kejbireui tushy kejbireui kermek suly bolyp keledi Negizgileri Sasykkol Zholaman Tyshkankol Tanakol Zhyltyrkol Tazkol Қajnarly Tagankol Majbalyk Buzykty Zhalanash Shenet Aganas t b Esil ozeninin arnaly agysynyn uzaktygy 562 km su zhinalu alaby 48 100 sharshy km Onyn Қazakstandy koktep otetin uzyndygy 1 100 km al zhalpy uzyndygy 2450 km Esil Resejdin Tyumen zhәne Omby oblystary arkyly agyp otetin Ertis ozenine baryp kuyady Esil koktemgi kar suymen tolyskan shakta agysyn үdetedi Negizinen bayau agysty Қalany sumen kamtamasyz etetin negizgi ozen bolgandyktan Esilge Ertis Қaragandy kanalynan arna tartu zhүzege asyryldy Esil bayau agysty bolgandyktan onyn tabany terende zhatyr Onyn kala aumagyndagy su zhinalu alkaby 7400 sharshy km bugan Vyacheslav bogeni aukymyndagy 5310 sharshy km su zhinalu alkaby kosylady Esilge Mojyldy Tentek Қarasu Sarybulak Akbulak ozenderi kelip kuyady sonymen birge su taratkysh kanal arkyly Majbalyk ozenimen zhalgasyp zhatyr Өzende akbalyk nәlim monke akkajran sazan shortan kokserke alabuga mekendejdi Burynnan konys tepken kala boligi Esil ozeninin soltүstiginde on zhagalauga temir zhol magistralinen ontүstikke kaarj etek zhaya ornalaskan Қala aumagynyn negizgi boligi Esildin Akbulak zhәne Sarybulak tarmaktaryna kelip tujyktalady Esil ozeninin alabynda үsh iri bogen bar Olar Vyacheslav pajdalanu kolemi 375 4 mln tekshe m Sergeev pajdalanu kolemi 635 0 mln tekshe m zhәne Petropavl pajdalanu kolemi 16 1 mln tekshe m bogenderi Algashky ekeui sudyn zhinaluyn uzak merzim bojyna retteuge arnalgan sonymen katar keshendik bagytta zhumys atkaryp 3 toptyk su kubyrlary arkyly Nur Sultan kalasyn zhәne auyldyk eldi mekenderdi sumen kamtamasyz etedi Petropavl bogeninin aumagy shagyn mausymdyk su zhinaudy zhartylaj gana retteuge arnalgan Қalany turmystyk auyzsumen kamtamasyz etudin negizgi kozi Vyacheslav bogeni onyn zhyldyk su shygymy 67 2 mln tekshe m zhobadagy syjymdylygy 410 9 mln tekshe m Sarybulak soltүstikten ontүstik bagytta kalanyn batys boligi arkyly agyp otedi Onyn angarynyn 8 5 km deji eni 20 50 m kysh kombinantynan ӨMK ga dejingi aralykty kamtidy Bulaktyn 5 8 km boligi kalanyn zheke menshik үjler men kop kabatty үjler salyngan oniri arkyly otedi Өnerkәsip kurylystaryn bojlaj otetin tusy 3 3 km ZhEO 1 din kүltokpesinen temir zhol kiylysyna dejin odan әri 2 5 km selitebti onirmen otip Tilendiev dangylynan 1 8 aralykpen Esilge ulasady Bulaktyn saga tusyn ajtpaganda kala arkyly otetin arnasyn shylau basyp kamys osip ketken kej tustary үzilip kalady Akbulak kalanyn ontүstik shygys boligimen otedi onyn tabanyna mausym aralygynda gana su zhinalady su zhinalatyn tusy ZhEO nyn 2 nin many Akbulaktyn Abylaj han dangylynan Esil ozenine baryp kuyatyn aralyktagy zhagalauy kajta kalpyna keltirilip abattandyryldy Қalany turmystyk auyzsumen kamtamasyz etudin tagy bir zholy zherasty su kozderin pajdalanu Ol zherasty zhana su kozderin izdestiru barlau zhәne burynnan belgili su kozderi mүmkindikterin zhana talap turgysynan bagalau arkyly zhүzege asyp otyr Mundaj zherasty su kozderine Akmola su kozi keni ol soltүstik batys zhүlge kalanyn soltүstigine karaj 5 15 km zhәne shygys zhүlgeden kala irgesine ishinara Esil ozeni angaryna tayau turady Esil su kozi keni kalanyn ontүstigine karaj 0 5 10 0 km Rozhdenstvenskij su kozi keni Nura ozeni allyuvijlik shogindi kyrtysyndagy zher asty suynyn zhalpy pajdaga asu kory 36 2 myn tekshe m tәuliti kurajdy zhatady Klimaty ӨndeuҚala klimaty asa kontinentaldy Zhazy ystyk zhәne kurgak al kysy suyk uzak Ortasha zhyldyk temperaturasy 3 1 C Zhauyn shashyn zhylyna 300 mm tүsedi Zhazdyn ortasha temperaturasy shamamen 20 S bolganymen Orta Aziyanyn ystyk aua massalaryna bajlanysty maksimaldy temperaturasy 40 C boluy da mүmkin Al kystyn ortasha temperaturasy 15 C shamasynda kejde Sibir ayazdarynyn kalaga zhetuine bajlanysty 50 C ayazga dejin baruy mүmkin Nur Sultan Ұlanbatyrdan kejingi әlemdegi en suyk astana bolyp sanalady Қalanyn adamdar үshin onsha kolajly emes kurgakshylyk pen katty zhelge bejim dalanyn ortasynda ornalaskanyna bajlanysty kala ajnalasyn zhasyl beldeumen agashtar men baska da zhasyl kenistiktermen zhabdyktau bojynsha aukymdy zhoba zhүzege asyryluda Nur Sultan aua rajyKorsetkish Қan Akp Nau Sәu Mam Mau Shil Tam Қyr Қaz Қar ZhelAbsolyuttyk maksimum C 3 8 8 2 20 4 29 5 35 2 38 8 40 1 38 2 36 1 26 7 14 8 4 5Ortasha maksimum C 10 1 9 4 2 4 11 0 20 5 25 9 26 8 25 3 18 9 9 7 1 7 8 1Ortasha temperatura C 14 13 9 7 3 5 5 14 1 19 4 20 8 19 0 12 8 4 9 5 5 12 2Ortasha minimum C 17 9 18 4 12 1 0 0 7 6 12 9 14 9 12 6 6 6 0 1 9 3 16 2Absolyuttyk minimum C 37 7 37 3 35 2 22 8 7 1 5 4 6 0 4 4 7 17 5 35 1 36 6Zhauyn shashyn normasy mm 16 5 14 4 15 1 20 2 33 1 39 5 48 6 32 8 21 7 27 2 26 4 21 7Dereknama Nur Sultan aua rajy men klimatyӘkimshilik bolinui ӨndeuNur Sultan kalasy Akmola oblysynyn aumagynda ornalaskan zhәne osy oblystyn үsh audanymen Celinograd Shortandy zhәne Arshalyn shektesedi Қalanyn osui Akmola oblysy Celinograd audanynyn aumagyn eki bolikke boluine әkeldi 2018 zhylgy 7 akpanga dejin Nur Sultan territoriyasyna sol kezdegi kala atauy Astana kaladan baska 69 822 ga 2 ormanshylyk uchaskileri de shygysta aumagy 459 ga memlekettik orman tәlimbagy soltүstikte Koyanda su kojmasyndagy sayazhaj 12 sayazhaj kauymdastyk bar Atalgan massiv aumagy Memlekettik zher kadastrine sәjkes 900 ga Astananyn bas zhosparyna sәjkes 850 ga al kala territoriyasy balansyna 2018 zhylgy 16 nauryzdan 131 Қazakstan Respublikasynyn Үkimet Zharlygy sәjkes 733 ga kurajdy 2018 zhylgy 7 akpanda kala aumagyna Akmol oblysy Celinograd audanynyn territoriyasynan kosymsha 8 719 ga aumagymen 3 uchaskiler turgyndary zhok sonyn ishinde halykaralyk әuezhajga zhakyn 7 300 ga uchaski kaladan ontүstikte ornalasuan ulttyk panteon 959 ga zhәne soltүstik batysta ornalaskan kalalyk zirat 460 ga kosyldy 2018 zhylgy 16 nauryzda Almaty zhәne Saryarka audandarynyn bolikterinen tortinshi audan Bajkonyr audany kuryldy Baskarma Өndeu2018 zhyl 11 kyrkүjek 2019 zhyl 13 mausym kala әkimi Bahyt Sultanov boldy 2019 zhylgy 13 mausymynan kala әkimi Altaj Kolginov Halky Өndeu2020 zhylgy 1 kantardagy kala tүrgyndar sany 1 136 008 adamdy kurady ҚazStattyn resmi esebi 2017 zhylgy 1 kantarda elordada 972 672 turgyndy 2017 zhylgy 1 mausymda 1 002 874 turgyndy al 2020 zhylgy 1 kantarda eseptin zhana metodikasyna sәjkes 1 136 008 turgyndy tirkedi 2009 zhylgy halyk sanagy bojynsha kala turgyndarynyn tek 36 y Astana kalasynda tuyp osken bolyp shykty Қala negizin Қazakstannyn baska onirlerinen kelgen migranttar kurady atap otsek 19 4 Akmola oblysy turgyndary 7 4 Tүrkistan oblysy turgyndary 6 3 Қaragandy men Қostanaj oblystary turgyndary kurdy KazStattyn 2016 zhylgy 1 kazan zhagdajy derekteri bojynsha kalanyn enbekke zharamdy tүrgyndar әjelder zhasy 16 58 erkekter zhasy 16 63 sany 478 432 adamdy kurajdy sonyn ishinde 21 myn zhumyssyz zhәne 92 myn zhumys kүshine enbejtin tulgalar Neke odagyna kirudin ortasha zhasy er adamdar 27 5 zhas әjelder 25 3 zhas Nur Sultan aglomeraciyasy Өndeu Astanagenplan ҰZMI Astana aglomeraciyasynyn aumaktyk damuynyn ajmakaralyk shemasy zhobasyn zhasady 2015 zhyldyn karashasynda kabyldangan bul kuzhatpen zhalpy audany 21 75 myn km bolatyn Akmola oblysynyn Arshaly Celinograd zhәne Shortandy audandarynyn 127 eldi mekeni sondaj ak Akkol oblysynyn tort audany Uryupin auyldyk okrugi Enbekshi audany Kenes auyldyk okrugi Akkol kalalyk әkimshiligi kosa Astana aglomeraciyasynyn shekaralary anyktaldy Қala many ajmagynyn belgilengen shekaralarynda 196 myn adam al Nur Sultan kalasynda 814 myn adam turady Nur Sultan kala many tүrgyndarynyn tygyzdygy 9 adam km kurady bүkil Қazakstan halkynyn ortasha tygyzdygy 1 km ge shamamen 7 adam Aglomeraciyany damytu zhobasymen 2020 zhyly aglomeraciya sany 1 2 million adamga dejin al 2030 zhylga karaj 1 5 millionnan astam adamga osedi dep kүtilude Ekonomikasy ӨndeuNur Sultan kalasy ekonomikasyn sauda transport pen bajlanys kurylys kurajdy Қazakstan ekonomikasynyn sauda sektorynyn zhalpy onimine koskan үlesi bojynsha Nur Sultan kalasy Қazakstan Respublikasynyn oblystary men kalalary arasynda Almaty kalasynan kejin ekinshi oryn alady Nur Sultan men Almaty kalalarynyn zhiyntyk ajmaktyk onim kolemi Қazakstannyn zhalpy saudanyn zhartysynan astamyn kurajdy Bolshek tauar ajnalymy bojynsha da Nur Sultan kalasy respublikada ekinshi orynda Қurylys osimi bojynsha Nur Sultan kalasy respublika bojynsha koshbasshy 2009 zhyly Қazakstan bojynsha ekspluataciyaga berilgen turgyn үjlerdin 1 5 boligi Nur Sultan kalasyna keldi Astana bes zhyldan astam turgyn үjlerdi ekspluataciya engizu bojynsha koshbasshy Өnerkәsiptik ondiris kobinese kurylys materialdaryn tamak onimderi men susyndaryn zhәne mashina zhasauda shogyrlangan Қazakstan bojynsha Nur Sultan kalasy metaldan zhasalgan kurylys materialdaryn koldanuga dajyn beton zhәne betonnan zhasalyngan kurylys onimderin zhasaudan koshbasshy bolyp tabylady Sondaj ak kurylys metall konstrukciyalaryn radiatorlar men ortalyk zhylytu kazandyktary men kondyrgylardy ondirudegi kalanyn үlesi salystyrmaly zhogary Investorlardy zhumyldyru zhәne zhana bәseke kabiletti ondirisin damytu maksatynda kalada Astana zhana kala atty arnajy ekonomikalyk ajmagy kyzmet atkaruda AEA nyn artykshylyktary salyktyk zhәne kedendik zhenildikterdi karastyratyn arnajy kukyktyk rezhimnin boluy AEA aumagynda әrtүrli bagyttagy zhobalar zhүzege asyryluda Atap ajtkanda kalanyn damuy ondiristin zhalpy koleminde innovaciondyk onimnin zhogary үlesi bar damygan ondiristik sektorlarga kurylys materialdaryn ondiru tamak onimderin ondeu zhәne t b kalanyn zhalpy ajmaktyk onimnin basym boligin kamtamasyz etetin shagyn bizneske zhәne damygan turizm sektoryna bagyttalgan bәsekege kabiletti ekonomikany kuruga bagyttalgan 2009 zhyly ondeu onerkәsibi kәsiporyndarymen 77 25 mlrd tenge koleminde onim shygaryldy bul ondeu oniminin zhalpy koleminin 81 kurajdy Өndeu onerkәsibi kuramynda en kop үles alady Metal emes onimderdi kurylys materialdaryn ondiru 30 3 Tamak onimderin zhasau susyndardy kosa 20 1 et kombinaty maj zauyty sүt kombinaty diirmender Metal onimderin zhasau 16 2 Metallist nasosty shojyn kuyu Mashina zhasau 15 6 vagondardy zhondeu sorgy zhәne baska da kәsiporyndar 1 az tokyma zhәne tigin onerkәsibi agash ondeu zhәne agashtan zhasalgan bujymdaryn ondiru Kәsipkerlik kyzmetpen ajnalysatyn kishigirim shagyn kәsiporyndardy kospaganda Nur Sultan kalasynda ortasha ajlyk zhalaky ortasha eseppen 308 135 kurajdy 1 myn adamnan 688 adam үjden Internetke kiru mүmkindigi bar 2019 zhyldyn IV toksanyndagy zhumyssyzdyk dengeji 4 4 kurajdy Ekonomikanyn salalar bojynsha osu karkyny 2020 zhyldyn kantarynan 2019 zhyldyn kantaryna dejin onerkәsip 100 4 kurylys 130 7 kolik 110 6 auyl sharuashylygy 98 5 sauda 101 4 bajlanys 115 8 Kolik ӨndeuTemirzhol koligi Өndeu Nur Sultan kalasy Petropavl Қaragandy Balkash zhәne Barnaul Pavlodar Nur Sultan Қartaly Magnitogorsk kalalaryn kosatyn temir zholdar kiylysynda ornalaskan zhәne temir zhol vokzaly bar kala Қalada Қazakstan Temir zhol ulttyk temir zhol kompaniyasynyn bas ofisi ornalaskan 2017 zhyly kalanyn ontүstik shygys boliginde mynzhyldyk alleyasyna zhakyn Nurly Zhol atauyna ie bolgan zhana temir zhol vokzaly salyndy Қalanyn onerkәsiptik boliginde ZhES 3 audanynda zhүkti vagondar үshin terminal salynbak Avtokolik Өndeu Shosse zholdarynyn iri toraby kala ishi arkyly M 36 Chelyabinsk Almaty zhәne A 1 Nur Sultan Petropavl trassalary otedi 2019 zhyldyn sonynda Nur Sultan kalasy ajnalasyndagy ajnalma zholy tolygymen ashyldy Қalalyk kolik Өndeu Қalalyk kolik avtobustarmen usynylgan 92 bagyt 871 birlik sonyn ishinde 15 elektr avtobustary 2020 zhyldyn sonyna dejin 100 birlik boluy tiis Қalalyk marshruttar zhelisinin zhalpy uzyndygy 2004 zh 1 720 km zhyldyk zholaushylar agyny 115 mln adam zholaky kuny 90 tenge kolma kolsyz tolem nemese sms nemese 180 tenge kolma kol tolem Trollejbustyk kozgalys 1983 zhyly ashyldy 3 marshrut birak 2006 zhyldan bastap kontakt zhelisi 51 7 km kurajtyn bir marshrut kaldyryldy 2008 zhyly zhalgyz trollejbustyk park memlekettik komissiyasynyn sheshimimen zhabyldy 2014 zhyldan bastap Nur Sultan kalasynda Astana Bike kyzmet etude 2017 zhyly zhүje 40 stanciya zhәne 1000 velosipedten turdy Zhүjede bir sezonga tirkelu 5000 tenge turady RFID kartasy үshin kepil Velosipedti zhalga aludyn algashky zharty sagaty akysyz odan әri karaj 100 tenge Velosipedti 3 sagatka zhaldagannan kejin zhүje avtomatty tүrde velosipedti kajtaru kerek ekendigin habarlajdy 4 shi sagat zhәne odan kejingi zhalga alu 1 000 tenge turady Әue koligi Өndeu Қalada әue kemelerinin barlyk tүrlerin kabyldaj alatyn Nursultan Nazarbaev halykaralyk әuezhajy bar Әuezhaj kaladan 16 shakyrym kashyktykta ornalaskan 2017 zhyly rekonstrukciyadan kejin әuezhajdyn otkizu kabileti zhylyna 8 2 mln zholaushyga zhetti Zhana zholaushylar terminalynyn zhalpy kolemi 47 myn sharmy metr kurdy Nursultan Nazarbaev әuezhajynyn zhүk terminalynyn otkizu kabilettiligi zhylyna 15 myn tonna Nur Sultan kalasynan 30 35 km kashyktykta ornalasatyn zhana halykaralyk әuezhajdy salu zhospary bar Eki nuska karastyryluda Kokshetau trassasyndagy Shortandy audandyk ortalyk pen Қaragandy trassasyndagy Osakarovka auyly Sonymen birge zhumys istep turgan halykaralyk әuezhaj ishki rejsterdi kabyldap zhumysyn zhalgastyrady al zhana әuezhaj halykaralyk bagyttardy kabyldajdy dep usynylady Өzen koligi Өndeu 2008 zhyldan bastap kala shenberinde Esil ozeni bojymen keme zhүru ujymdastyryldy Keme otkizetin Esil bagdarlamasyn zhүzege asyru ayasynda kala әkimdiligimen arnajy mekeme Esil Astana kuryldy Birinshi keme 2008 zhyly otti Қalanyn korneki oryndary ӨndeuBәjterek Nur Sultan kalasynyn basty simvoly zhәne korneki ҚR Tungysh Prezidenti Elbasy Nursultan Nazarbaevtyn bastamasymen turgyzylgan Zhobanyn sәuletshisi Akmyrza Rүstembekov Қazak Eli Nur Sultan kalasyndagy Tәuelsizdik alanyndagy eskertkish 91 metrlik stela Samruk kusymen kustar patshasy halyk korgaushysy zhabdyktalgan Samruktyn mifologiyalyk bejnesine Қazakstannyn ekinshi manyzdy monumenti Bәjterek audarmasy Tirshilik agasy zhatkyzylady Nur Zhol Bulvary buryngy Su zhasyl bulvar әn salatyn suburkaktar alleyasy bar zhayau zhүrginshiler ajmagy Akorda Қazakstan Respublikasy Prezidentinin rezidenciyasy Tәuelsizdik Sarajy diplomatiyalyk zhәne baska halykaralyk dengejdegi is sharalardy otkizuge arnalgan gimarat sonymen katar gimaratta koldanystagy zhәne bolashak nysandary bar Nur Sultannyn ken maket zhospary bar Bejbitshilik zhәne Kelisim Sarajy dәstүrli kazakstandyk zhәne әlemdik dinder okilderinin sammitteri men sezderine arnalgan Kongress holl Arhitektory Norman Foster Қazakstan Ortalyk koncert zaly Shabyt Қazak ulttyk oner universiteti Zhastar Okushylar men zhastar shygarmashylygy sarajy Han Shatyr en үlken sauda zhәne ojyn sauyk ortalygy әlemdegi en үlken shatyr sanalady Arhitektory Foster Norman Etnoauyl ulttyk mәdeni kesheni EXPO 2017 nin biregej mәdeni turisttik imidzhdik zhobasy Mangilik el kakpasy Қazakstannyn Tәuelsizdigi merej tojyna oraj Nursultan Nazarbaevtyn ideyasy bojynsha salyngan sәulettik kurylys Ұlttyk garysh ortalygy Nur Әlem bolashak energiya murazhajy EKSPO 2017 sferalyk gimarat Nur Әlem Biiktigi 100 metr diametri 80 metr Nur Әlem Stokgolmdegi diametri 30 metrli Eriksson Glob arenasynan kejin әlemdegi en biik sferalyk gimarat bolyp sanalady Teatrlar koncert zaldary zhәne murazhajlar Өndeu Nur Sultan kalasynda 27 kitaphana 68 514 ekskursiya otkizilgen 8 memlekettik murazhaj bar 2011 zhyly 415 500 adam kirip shykty 99 shara otkizilgen 10 demalys zhәne konil koteru parkileri 2011 zhyly 1 492 2 myn adam kabyldady 6 kinoteatr bar Қazakstan ortalyk koncert zaly bul әr tүrli dengejdegi is sharalardy әlemdik zhәne otandyk zhuldyzdardyn koncertteri merekelik zhәne resmi kezdesuler kormeler konferenciyalar prezentaciyalardy ujymdastyruga arnalgan zhas astananyn erekshe kesheni Arhitektory Manfredi Nikoletti Astanalyk cirk Nur Sultan kalasynyn ojyn sauyk mekemesi Қazakstandagy 3 basty cirkterdin biri buryngy KSRO territoriyasynda en zhana cirkterdin biri zhәne ushatyn tabak tүrindegi eki erekshe gimarattyn biri birinshisi Kazandagy cirk K Bәjseitova atyndagy ulttyk opera zhәne balet teatry eldegi en zhas muzykalyk teatr klassikalyk murany tүsinetin zhәne zhanaryp zhatkan kazakstandyk kogamnyn ruhani kazhettilikterin iske asyratyn sondaj ak kazak zhәne әlemdik muzykalyk dәstүrin zhalgastyrushysy Astana Opera Қazakstannyn tungysh prezidenti Nursultan Nazarbaevtyn bastamasymen kurylgan teatr 2013 zhyly kurylgan teatr gimaraty ulttyk manyzy bar sәulet eskertkishi retinde tanyldy K Қuanyshbaev atyndagy kazak muzykalyk drama teatry Maksim Gorkij atyndagy memlekettik akademiyalyk orys drama teatry Қazakstan Respublikasynyn ulttyk murazhajy Orta Aziyada en үlken murazhaj Murazhaj Mәdeni mura bagdarlamasy ayasynda Қazakstannyn tungysh prezidenti Nursultan Nazarbaevtyn tapsyrmasymen kurylgan Zamanaui oner murazhajy Prezidenttik mәdeniet ortalygy Elbasy N Nazarbaevtyn bastasymen kuryldy Ғylymi zertteulik zhәne mәdeni bilim keshennin ereksheligi onyn kuramyna murazhaj kitaphana koncert zaly kiredi Қazakstan Respublikasynyn Tungysh Prezidenti murazhajy ALZhIR Otan satkyndary әjelderinin Akmola lageri sovet odagynyn en үlken әjelder lageri GULag arhipelagy үsh aralynyn biri Atameken Қazakstannyn үlkejtilgen kartasyndagy tabigat arhitektura zhәne omir sүru etno memorialdy kesheni Ғimarattar Өndeu ҚTZh munarasy Қazakstan Temir Zholy gimaraty kalanyn en biik gimarattarynyn biri Transport munarasy Kolik zhәne kommunikaciya ministrliginin gimaraty kalanyn en biik gimarattarynyn biri Soltүstik Shugyla үsh biik gimaratty turgyn үj kesheni Triumf Astany biik turgyn үj kesheni Duman ojyn sauyk ortalygy akvarium 5D kinoteatr dinozavr sayabagy zhәne baskalary bar Keruen sauda ojyn sauyk ortalygy MEGA Silkway sauda ojyn sauyk ortalygy Sporttyk gimarattar Өndeu Astana Arena sporttyk kesheni 30 myn otyru orny Қazhymukan Munajtpasov atyndagy ortalyk stadion 12 350 otyru orny Alau muz ajdyny 8 myn otyru orny Saryarka velotrek 8 myn otyru orny Қazahstan sport sarajy 5 532 otyru orny 1 mynga zhuyk turgan oryndar Barys Arena kopfunkcionaldy muz sarajy 12 myn otyru orny Mәdeniet ӨndeuҚalada Akmola oblystyk filarmoniyasy murazhajlar ҚR Ұlttyk murazhajy tarihi olketanu murazhajy bejneleu oneri murazhajy Sәken Sejfullin murazhajy teatrlar K Bәjseitova atyndagy үlttyk opera zhәne balet teatry K Қuanyshbaev atyndagy kazak muzykalyk drama teatry Maksim Gorkij atyndagy memlekettik akademiyalyk orys drama teatry Ұlttyk garysh ortalygy bolashak energiya murazhajy Nur Әlem kitaphanalar Қalanyn mәdeni agartu mekemelerine Kongress Holl Zhastar sarajy zhәne Prezidenttik mәdeniet ortalygyn da zhatkyzuga bolady Bәjterek monumenti kalanyn basty simvoly bolyp sanalady 2000 zhylgy 6 shildede Azat Boyarlinnin zhobasy bojynsha Өmir dingegi burkagy zhasalyndy Қurylys tek simvoldyk sipatka ie ol omirdin mәngilik ciklyn korsetedi Alannyn ashyluy Қazakstan tungysh prezidentinin 60 zhyldygyna arnaldy 2006 zhyldyn 24 30 kazan aralygynda Nur Sultan kalasynda buryngy Astana kalasy TMD elderi zhastarynyn IV Delfij ojyndary otti Is sharany dajyndaudy zhәne otkizudi Қazakstannyn Ұlttyk Delfij komiteti men Halykaralyk Delfij komiteti birlesip zhүzege asyrdy 2012 zhyldyn 24 29 kyrkүjek aralygynda Nur Sultan kalasynda buryngy Astana kalasy TMD elderi zhastarynyn VII Delfij ojyndary otti Ojyndarda 16 elden mynnan astam oner kajratkerleri katysty Avstriya Әzerbajzhan Armeniya Afganistan Belorussiya Bolgariya Gruziya Italiya Қazakstan Қyrgyzstan Moldaviya Resej Rumyniya Tazhikstan Tүrkiya Ukraina Korkem shygarmalardagy Nur Sultan kalasy ӨndeuAkmola 1997 zhyly 10 zheltoksanda 1998 zhyldan bastap Astana 2019 zhyldan Nur Sultan Қazakstannyn zhana astanasy bolgan kezden ak kala kurmetine koptegen әnder men shygarmalar zhazyldy Қazakstan estradasynyn әnshileri Nagima Eskalieva Altynaj Zhorabaeva Әli Okapov Dos Mukasan muzykalyk top Bәjterek Arnau Zhigitter muzykalyk toptary zhәne tagy baskalar repertuarlarynda Қazakstan astanasyna arnalgan әnder bar Әkimshilik bolinui ӨndeuNur Sultanda Saryarka Almaty Bajkonyr zhәne Esil audandary bar Bauyrlas kalalar ӨndeuAstananyn 20 bauyrlas kalasy bar Bauyrlas kala Zhyly MemleketAnkara TүrkiyaYstambul TүrkiyaIzmir TүrkiyaMәskeu ResejSankt Peterburg ResejҚazan ResejBishkek ҚyrgyzstanKiev UkrainaAmman IordaniyaRiga LatviyaGdansk 1996 PolshaVarshava PolshaTbilisi 2005 GruziyaSeul Koreya RespublikasyTashkent ӨzbekstanDubaj BAӘBejzhin ҚytajManila FilippinderSaraevo Bosniya zhәne GercegovinaҚyzykty derekter ӨndeuNur Sultan Aziya astanalarynyn ishinde soltүstik polyuske en zhakyn ornalaskan Nur Sultan galamshardagy en suyk astanalardyn biri Mongoliya astanasy Ұlan Batyrdan zhyly Kanada astanasy Ottavadan suyk Tagy karanyz ӨndeuOrtakkorda bugan katysty media sanaty bar AstanaAstana velokluby Astana kosheleri tizimi Қazaksha Uikipediyada Astana portaly barDerekkozder Өndeu a b Astananyn zhana Bajkonyr audanynyn shekarasy belgili boldy Altaj Kolginov Nur Sultan әkimi bolyp tagajyndaldy Қazakstan Respublikasy halkynyn oblystar zhәne astana kalalar audandar audan ortalyktary zhәne kentter bolinisindegi zhynysy bojynsha sany 2018 zhylgy Қazakstan Respublikasy halkynyn zhekelegen etnostary bojynsha sanySyrtky siltemeler ӨndeuҚazakstan Respublikasynyn Syrtky Ister Ministrligi Astana Ashyk Tizimdeme Zhobasy ODP Astana kalasynyn dәl kazirgi uakyttagy temperaturasy Bul Қazakstan geografiyasy bojynsha makalanyn bastamasy Bul makalany tolyktyryp damytu arkyly Uikipediyaga komektese alasyz https kk wikipedia org w index php title Nur Sultan amp oldid 2854340 betinen alyngan, уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана,

мақала

, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар.